वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.24.1
ततः सीतां समस्तास्ता राक्षस्यो विकृताननाः।
परुषं परुषानर्हामूचुस्तद्वाक्यमप्रियम् ॥ ५.२४.१ ॥
तेव्हा विकृत मुखांच्या त्या सर्व राक्षसी कठोर वचनांना अयोग्य असलेल्या सीतेला ते अप्रिय, कठोर बोलल्या.
5.24.2
किं त्वमन्तःपुरे सीते सर्वभूतमनोरमे।
महार्हशयनोपेते न वासमनुमन्यसे ॥ ५.२४.२ ॥
हे सीते, सर्व प्राण्यांचे मन रमवणारी, मौल्यवान शय्या असलेल्या अंतःपुरात राहण्यास तू का संमती देत नाहीस?
5.24.3
मानुषी मानुषस्यैव भार्यात्वं बहु मन्यसे।
प्रत्याहर मनो रामान्नैवं जातु भविष्यति ॥ ५.२४.३ ॥
तू मानुषी आहेस, एका मनुष्याची पत्नी असण्यालाच तू फार मानतेस; रामापासून आपले मन परत घे, असे कधीही होणार नाही.
5.24.4
त्रैलोक्यवसुभोक्तारं रावणं राक्षसेश्वरम्।
भर्तारमुपसंगम्य विहरस्व यथासुखम् ॥ ५.२४.४ ॥
त्रिलोकाच्या वैभवाचा उपभोग घेणाऱ्या, राक्षसांचा स्वामी रावणाला पती म्हणून स्वीकारून, यथासुख विहार कर.
5.24.5
मानुषी मानुषं तं तु राममिच्छसि शोभने।
राज्याद् भ्रष्टमसिद्धार्थं विक्लवन्तमनिन्दिते ॥ ५.२४.५ ॥
हे शोभने, हे निर्दोष, तू मानुषी असून राज्यभ्रष्ट, असिद्धकार्य आणि व्याकुळ झालेल्या त्या मनुष्य रामाची इच्छा करतेस.
5.24.6
राक्षसीनां वचः श्रुत्वा सीता पद्मनिभेक्षणा।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.२४.६ ॥
राक्षसींचे बोल ऐकून कमलनेत्री सीता अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी हे वचन बोलली.
5.24.7
यदिदं लोकविद्विष्टमुदाहरत संगताः।
नैतन्मनसि वाक्यं मे किल्बिषं प्रतितिष्ठति ॥ ५.२४.७ ॥
अहो एकत्र जमलेल्या स्त्रियांनो, लोकनिंदित हे वचन तुम्ही बोललात; ते पापमय वचन माझ्या मनात टिकत नाही.
5.24.8
न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ॥ ५.२४.८ ॥
मानुषी स्त्री राक्षसाची पत्नी होण्यास योग्य नाही. तुम्हाला हवे असेल तर सर्वांनी मला खाऊन टाका; तुमचे वचन मी करणार नाही.
5.24.9
दीनो वा राज्यहीनो वा यो मे भर्ता स मे गुरुः।
तं नित्यमनुरक्तास्मि यथा सूर्यं सुवर्चला ॥ ५.२४.९ ॥
दीन असो वा राज्यहीन असो, जो माझा पती आहे तोच माझा गुरु आहे. सुवर्चला जशी सूर्यावर अनुरक्त असते, तशी मी त्याच्यावर सदैव अनुरक्त आहे.
5.24.10
यथा शची महाभागा शक्रं समुपतिष्ठति।
अरुन्धती वसिष्ठं च रोहिणी शशिनं यथा ॥ ५.२४.१० ॥
महाभागा शची जशी इंद्राची सेवा करते, अरुंधती वसिष्ठांची, आणि रोहिणी चंद्राची सेवा करते,
5.24.11
लोपामुद्रा यथागस्त्यं सुकन्या च्यवनं यथा।
सावित्री सत्यवन्तं च कपिलं श्रीमती यथा ॥ ५.२४.११ ॥
लोपामुद्रा जशी अगस्त्यांची, सुकन्या च्यवनांची, सावित्री सत्यवानाची आणि श्रीमती कपिलांची सेवा करते,
5.24.12
सौदासं मदयन्तीव केशिनी सगरं यथा।
नैषधं दमयन्तीव भैमी पतिमनुव्रता ॥ ५.२४.१२ ॥
मदयंती जशी सौदासाची, केशिनी सगराची, आणि भैमी (दमयंती) नैषधाची पतिव्रता होऊन सेवा करते,
5.24.13
तथाहमिक्ष्वाकुवरं रामं पतिमनुव्रता।
सीताया वचनं श्रुत्वा राक्षस्यः क्रोधमूर्च्छिताः।
भर्त्सयन्ति स्म परुषैर्वाक्यै रावणचोदिताः ॥ ५.२४.१३ ॥
इक्ष्वाकुवंशातील श्रेष्ठ राम यांच्याप्रती पतिव्रता असलेल्या सीतेचे शब्द ऐकून, रावणाने प्रेरित केलेल्या राक्षसी क्रोधाने मूर्च्छित होऊन कठोर वाणीने तिला धमकावू लागल्या.
5.24.14
अवलीनः स निर्वाक्यो हनुमान् शिंशपाद्रुमे।
सीतां संतर्जयन्तीस्ता राक्षसीरशृणोत् कपिः ॥ ५.२४.१४ ॥
शिंशपा वृक्षावर लपून मौन राहिलेल्या हनुमानाने सीतेला धमकावणाऱ्या त्या राक्षसींचे बोल ऐकले.
5.24.15
तामभिक्रम्य संरब्धा वेपमानां समन्ततः।
भृशं संलिलिहुर्दीप्तान् प्रलम्बान् दशनच्छदान् ॥ ५.२४.१५ ॥
संतापलेल्या राक्षसींनी थरथरणाऱ्या सीतेला चहूबाजूंनी घेरले आणि चमकणारे लांब ओठ वारंवार चाटले.
5.24.16
ऊचुश्च परमक्रुद्धाः प्रगृह्याशु परश्वधान्।
नेयमर्हति भर्तारं रावणं राक्षसाधिपम् ॥ ५.२४.१६ ॥
अत्यंत संतप्त होऊन त्यांनी तत्काळ कुऱ्हाडी उचलल्या आणि म्हणाल्या, "ही राक्षसाधिपती रावणाला पती म्हणून मिळण्यास योग्य नाही."
5.24.17
सा भर्त्स्यमाना भीमाभी राक्षसीभिर्वरांगना।
सा बाष्पमपमार्जन्ती शिंशपां तामुपागमत् ॥ ५.२४.१७ ॥
भयंकर रूप असलेल्या राक्षसींनी धमकावलेली ती सुंदर सीता अश्रू पुसत त्या शिंशपा वृक्षाकडे गेली.
5.24.18
ततस्तां शिंशपां सीता राक्षसीभिः समावृता।
अभिगम्य विशालाक्षी तस्थौ शोकपरिप्लुता ॥ ५.२४.१८ ॥
मग राक्षसींनी वेढलेली विशाल नेत्रांची सीता त्या शिंशपा वृक्षाजवळ पोहोचून शोकाने व्याप्त होऊन उभी राहिली.
5.24.19
तां कृशां दीनवदनां मलिनाम्बरवासिनीम्।
भर्त्सयाञ्चक्रिरे भीमा राक्षस्यस्ताः समन्ततः ॥ ५.२४.१९ ॥
कृश, दीन मुखाची, मळकट वस्त्र नेसलेल्या त्या सीतेला भयंकर राक्षसींनी चहूबाजूंनी धमकावून दटावले.
5.24.20
ततस्तु विनता नाम राक्षसी भीमदर्शना।
अब्रवीत् कुपिताकारा कराला निर्णतोदरी ॥ ५.२४.२० ॥
तेव्हा भयंकर दिसणारी, रागीट आकृतीची, खोल पोटाची विनता नावाची राक्षसी बोलली.
5.24.21
सीते पर्याप्तमेतावद् भर्तुः स्नेहः प्रदर्शितः।
सर्वत्रातिकृतं भद्रे व्यसनायोपकल्पते ॥ ५.२४.२१ ॥
हे सीते, पतीवरील तुझे प्रेम इतके दाखवणे पुरे झाले. हे भद्रे, सर्वच बाबतीत अति करणे संकटालाच कारणीभूत ठरते.
5.24.22
परितुष्टास्मि भद्रं ते मानुषस्ते कृतो विधिः।
ममापि तु वचः पथ्यं ब्रुवन्त्याः कुरु मैथिलि ॥ ५.२४.२२ ॥
मी समाधानी आहे, तुझे कल्याण होवो. मानवी विधी तू आधीच पार पाडला आहेस. आता हे मैथिली, माझे हितकारक बोलणेही ऐक.
5.24.23
रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम्।
विक्रान्तमापतन्तं च सुरेशमिव वासवम् ॥ ५.२४.२३ ॥
रावणाला आपला पती म्हणून स्वीकार, तो सर्व राक्षसांचा स्वामी आहे. तो पराक्रमी असून देवेंद्र इंद्रासारखा येतो.
5.24.24
दक्षिणं त्यागशीलं च सर्वस्य प्रियवादिनम्।
मानुषं कृपणं रामं त्यक्त्वा रावणमाश्रय ॥ ५.२४.२४ ॥
राम हा मानव आहे, कुशल, त्यागी स्वभावाचा आणि सर्वांशी प्रिय बोलणारा आहे, पण तो दीन आहे. त्याला सोडून रावणाचा आश्रय घे.
5.24.25
दिव्यांगरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता।
अद्यप्रभृति लोकानां सर्वेषामीश्वरी भव ॥ ५.२४.२५ ॥
हे वैदेही, दिव्य अंगरागांनी लिप्त आणि दिव्य अलंकारांनी भूषित होऊन, आजपासून तू सर्व लोकांची ईश्वरी हो.
5.24.26
अग्नेः स्वाहा यथा देवी शची वेन्द्रस्य शोभने।
किं ते रामेण वैदेहि कृपणेन गतायुषा ॥ ५.२४.२६ ॥
अग्नीची पत्नी स्वाहा देवी आणि इंद्राची पत्नी शची यांसारखी हो. हे शोभने, हे वैदेही, कृपण आणि गतायू अशा रामाशी तुझा काय संबंध?
5.24.27
एतदुक्तं च मे वाक्यं यदि त्वं न करिष्यसि।
अस्मिन् मुहूर्ते सर्वास्त्वां भक्षयिष्यामहे वयम् ॥ ५.२४.२७ ॥
मी सांगितलेले हे वचन जर तू केलेस नाहीस, तर याच क्षणी आम्ही सर्वजणी तुला खाऊन टाकू.
5.24.28
अन्या तु विकटा नाम लम्बमानपयोधरा।
अब्रवीत् कुपिता सीतां मुष्टिमुद्यम्य तर्जती ॥ ५.२४.२८ ॥
दुसरी, विकटा नावाची, लोंबणाऱ्या स्तनांची, कुपित होऊन मूठ उगारत धमकावत सीतेला म्हणाली.
5.24.29
बहून्यप्रतिरूपाणि वचनानि सुदुर्मते।
अनुक्रोशान्मृदुत्वाच्च सोढानि तव मैथिलि ॥ ५.२४.२९ ॥
हे दुर्बुद्धी, हे मैथिली, तुझी अनेक अयोग्य वचने आम्ही करुणेमुळे आणि मृदुतेमुळे सहन केली आहेत.
5.24.30
न च नः कुरुषे वाक्यं हितं कालपुरस्कृतम्।
आनीतासि समुद्रस्य पारमन्यैर्दुरासदम् ॥ ५.२४.३० ॥
कालानुरूप आमचे हितकारक वचन तू पाळत नाहीस. तुला समुद्राच्या पलीकडे आणले आहे, जिथे इतरांना पोहोचणे कठीण आहे.
5.24.31
रावणान्तःपुरे घोरे प्रविष्टा चासि मैथिलि।
रावणस्य गृहे रुद्धा अस्माभिस्त्वभिरक्षिता ॥ ५.२४.३१ ॥
हे मैथिली, तू रावणाच्या भयंकर अंतःपुरात प्रवेश केलीस आणि रावणाच्या गृही बंदिस्त आहेस; तरीही आम्ही तुझे रक्षण केले आहे.
5.24.32
न त्वां शक्तः परित्रातुमपि साक्षात् पुरंदरः।
कुरुष्व हितवादिन्या वचनं मम मैथिलि ॥ ५.२४.३२ ॥
साक्षात पुरंदरही तुला वाचवू शकणार नाही. हे मैथिली, हितकारक बोलणाऱ्या माझे वचन ऐक.
5.24.33
अलमश्रुनिपातेन त्यज शोकमनर्थकम्।
भज प्रीतिं प्रहर्षं च त्यजन्ती नित्यदैन्यताम् ॥ ५.२४.३३ ॥
अश्रू गाळणे पुरे; हा व्यर्थ शोक सोड. सदैव असलेले दैन्य सोडून प्रीती आणि हर्ष स्वीकार.
5.24.34
सीते राक्षसराजेन परिक्रीड यथासुखम्।
जानीमहे यथा भीरु स्त्रीणां यौवनमध्रुवम् ॥ ५.२४.३४ ॥
हे सीते, राक्षसराजासह तुला आवडेल तसे विहार कर. हे भीरू, स्त्रियांचे यौवन अस्थिर असते हे आम्हाला माहीत आहे.
5.24.35
यावन्न ते व्यतिक्रामेत् तावत् सुखमवाप्नुहि।
उद्यानानि च रम्याणि पर्वतोपवनानि च ॥ ५.२४.३५ ॥
तुझे यौवन सरून जाण्यापूर्वी सुख मिळव. सुंदर उद्याने आणि पर्वतीय उपवने उपभोग.
5.24.36
सह राक्षसराजेन चर त्वं मदिरेक्षणे।
स्त्रीसहस्राणि ते देवि वशे स्थास्यन्ति सुन्दरि ॥ ५.२४.३६ ॥
हे मदिराक्षी, राक्षसराजासह विहार कर. हे देवी, हे सुंदरी, हजारो स्त्रिया तुझ्या वशात राहतील.
5.24.37
रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम्।
उत्पाट्य वा ते हृदयं भक्षयिष्यामि मैथिलि ॥ ५.२४.३७ ॥
सर्व राक्षसांचा स्वामी रावणाला तुझा पती म्हणून स्वीकार. नाहीतर, हे मैथिली, मी तुझे हृदय उपटून खाईन.
5.24.38
यदि मे व्याहृतं वाक्यं न यथावत् करिष्यसि।
ततश्चण्डोदरी नाम राक्षसी क्रूरदर्शना ॥ ५.२४.३८ ॥
मी सांगितलेले वचन तू यथायोग्य न केलेस तर, मग चंडोदरी नावाची क्रूरदर्शना राक्षसी म्हणाली.
5.24.39
भ्रामयन्ती महच्छूलमिदं वचनमब्रवीत्।
इमां हरिणशावाक्षीं त्रासोत्कम्पपयोधराम् ॥ ५.२४.३९ ॥
मोठा शूळ फिरवत ती हे वचन बोलली — हरिणीच्या पिल्लासारखे नेत्र असलेली, भीतीने थरथरणाऱ्या स्तनांची ही स्त्री.
5.24.40
रावणेन हृतां दृष्ट्वा दौर्हृदो मे महानयम्।
यकृत्प्लीहं महत् क्रोडं हृदयं च सबन्धनम् ॥ ५.२४.४० ॥
रावणाने हरण केलेल्या हिला पाहून माझी ही मोठी इच्छा जागली आहे — हिचे यकृत, प्लीहा, मोठी छाती आणि हृदय, त्याच्या शिरांसह.
5.24.41
गात्राण्यपि तथा शीर्षं खादेयमिति मे मतिः।
ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.२४.४१ ॥
हिचे अवयव आणि डोकेही मी खावेत, असा माझा विचार आहे. तेव्हा प्रघसा नावाची राक्षसी हे वचन बोलली.
5.24.42
कण्ठमस्या नृशंसायाः पीडयामः किमास्यते।
निवेद्यतां ततो राज्ञे मानुषी सा मृतेति ह ॥ ५.२४.४२ ॥
या क्रूर स्त्रीचा गळा आपण का दाबू नये? का बसलो आहोत? मग राजाला कळवा — ती मानुषी मेली.
5.24.43
नात्र कश्चन संदेहः खादतेति स वक्ष्यति।
ततस्त्वजामुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.२४.४३ ॥
यात काही संशय नाही; तिला खाल्ले असे तो सांगेल. तेव्हा अजामुखी नावाची राक्षसी हे वचन बोलली.
5.24.44
विशस्येमां ततः सर्वान् समान् कुरुत पिण्डकान्।
विभजाम ततः सर्वा विवादो मे न रोचते ॥ ५.२४.४४ ॥
हिचे तुकडे करून सर्वांसाठी समान भाग करा. मग आपण सर्वजण वाटून घेऊ; भांडण मला आवडत नाही.
5.24.45
पेयमानीयतां क्षिप्रं माल्यं च विविधं बहु।
ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.२४.४५ ॥
पेये लवकर आणावीत आणि विविध प्रकारच्या माळाही आणाव्यात. तेव्हा शूर्पणखा नावाची राक्षसी हे वचन बोलली.
5.24.46
अजामुख्या यदुक्तं वै तदेव मम रोचते।
सुरा चानीयतां क्षिप्रं सर्वशोकविनाशिनी ॥ ५.२४.४६ ॥
अजामुखीने जे सांगितले तेच मलाही आवडते. सर्व शोक नष्ट करणारी सुरा देखील लवकर आणावी.
5.24.47
मानुषं मांसमास्वाद्य नृत्यामोऽथ निकुम्भिलाम्।
एवं निर्भर्त्स्यमाना सा सीता सुरसुतोपमा।
राक्षसीभिर्विरूपाभिर्धैर्यमुत्सृज्य रोदिति ॥ ५.२४.४७ ॥
मानवी मांस चाखून मग निकुम्भिलेजवळ नाचू." अशा धमक्या ऐकून देवकन्येसारखी सीता भयानक राक्षसींमध्ये धीर सोडून रडू लागली.