বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 5.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.26.1
प्रसक्ताश्रुमुखी त्वेवं ब्रुवती जनकात्मजा।
अधोगतमुखी बाला विलप्तुमुपचक्रमे ॥ ५.२६.१ ॥
এইরূপ বলতে বলতে, অশ্রুসিক্ত মুখে, মুখ নত করে জনকতনয়া সীতা সেই বালিকা বিলাপ করতে শুরু করলেন।
5.26.2
उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती।
उपावृत्ता किशोरीव विचेष्टन्ती महीतले ॥ ५.२६.२ ॥
উন্মাদিনীর মতো, বিভ্রান্ত চিত্তের মতো শোক করতে করতে, মাটিতে তরুণী হরিণীর মতো ছটফট করতে লাগলেন।
5.26.3
राघवस्य प्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा।
रावणेन प्रमथ्याहमानीता क्रोशती बलात् ॥ ५.२६.३ ॥
রাঘব অসতর্ক থাকাকালে, ইচ্ছামতো রূপ ধারণকারী রাক্ষস রাবণ বলপূর্বক আমাকে হরণ করে নিয়ে এসেছে; আমি কেবল আর্তনাদ করছিলাম।
5.26.4
राक्षसीवशमापन्ना भर्त्स्यमाना च दारुणम्।
चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ५.२६.४ ॥
রাক্ষসীদের বশে পড়ে, ভয়ঙ্করভাবে ভর্ৎসিত হয়ে, অতি দুঃখে কাতর হয়ে চিন্তা করে আমি বাঁচতে সাহস পাচ্ছি না।
5.26.5
नहि मे जीवितेनार्थो नैवार्थैर्न च भूषणैः।
वसन्त्या राक्षसीमध्ये विना रामं महारथम् ॥ ५.२६.५ ॥
রাক্ষসীদের মাঝে বাস করে, মহারথী রামকে ছাড়া, আমার জীবনে, ধনে কিংবা অলংকারে কোনো প্রয়োজন নেই।
5.26.6
अश्मसारमिदं नूनमथवाप्यजरामरम्।
हृदयं मम येनेदं न दुःखेन विशीर्यते ॥ ५.२६.६ ॥
আমার এই হৃদয় নিশ্চয়ই পাথরের সারে গঠিত, অথবা জরা-মৃত্যুহীন; কারণ এটি দুঃখে ভেঙে চূর্ণবিচূর্ণ হয়ে যাচ্ছে না।
5.26.7
धिङ्मामनार्यामसतीं याहं तेन विना कृता।
मुहूर्तमपि जीवामि जीवितं पापजीविका ॥ ५.२६.७ ॥
ধিক আমাকে, অনার্যা, অসতী, যে তাঁর বিনা এক মুহূর্তও বেঁচে আছি; এ পাপের জীবন।
5.26.8
चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम्।
रावणं किं पुनरहं कामयेयं विगर्हितम् ॥ ५.२६.८ ॥
বাঁ পা দিয়েও সেই নিশাচর রাবণকে আমি স্পর্শ করব না; নিন্দিতকে আমি কেমন করে কামনা করব?
5.26.9
प्रत्याख्यानं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम्।
यो नृशंसस्वभावेन मां प्रार्थयितुमिच्छति ॥ ५.२६.९ ॥
নিষ্ঠুর স্বভাববশত যে আমাকে প্রার্থনা করতে চায়, সে প্রত্যাখ্যান জানে না, নিজেকেও নয়, নিজ কুলকেও নয়।
5.26.10
छिन्ना भिन्ना प्रभिन्ना वा दीप्ता वाग्नौ प्रदीपिता।
रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश्चिरम् ॥ ५.२६.१० ॥
ছিন্ন, ভিন্ন, বিদীর্ণ হই, বা আগুনে জ্বলে উঠি, তবু রাবণের কাছে যাব না; এই বিলাপে এতক্ষণ কেন প্রতারিত হলাম?
5.26.11
ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च सानुक्रोशश्च राघवः।
सद्वृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसंक्षयात् ॥ ५.२६.११ ॥
রাঘব খ্যাত, প্রাজ্ঞ, কৃতজ্ঞ, দয়াবান ও সদাচারী; তবু আমার ভাগ্যক্ষয়ে তিনি এখন নির্দয় হয়েছেন, আমি এমন সন্দেহ করি।
5.26.12
राक्षसानां जनस्थाने सहस्राणि चतुर्दश।
एकेनैव निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते ॥ ५.२६.१२ ॥
জনস্থানে চৌদ্দ হাজার রাক্ষস এক জনই বিনাশ করেছিলেন; তিনি কেন আমার কাছে আসছেন না?
5.26.13
निरुद्धा रावणेनाहमल्पवीर्येण रक्षसा।
समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुमाहवे ॥ ५.२६.१३ ॥
অল্পবীর্য রাক্ষস রাবণ আমাকে বন্দী করে রেখেছে। কিন্তু আমার স্বামী যুদ্ধে রাবণকে বধ করতে নিশ্চয়ই সমর্থ।
5.26.14
विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुंगवः।
रणे रामेण निहतः स मां किं नाभिपद्यते ॥ ५.२६.१४ ॥
দণ্ডকারণ্যে রাক্ষসশ্রেষ্ঠ বিরাধকে যুদ্ধে যিনি বধ করেছিলেন, সেই রাম কেন আমার কাছে আসছেন না?
5.26.15
कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा।
न तु राघवबाणानां गतिरोधो भविष्यति ॥ ५.२६.१५ ॥
এই লঙ্কা সমুদ্রের মাঝে অবস্থিত এবং দুর্জয় বটে; কিন্তু রাঘবের বাণের গতিরোধ তা করতে পারবে না।
5.26.16
किं नु तत् कारणं येन रामो दृढपराक्रमः।
रक्षसापहृतां भार्यामिष्टां यो नाभिपद्यते ॥ ५.२६.१६ ॥
রাক্ষস অপহরণ করেছে যে প্রিয়া ভার্যাকে, দৃঢ়পরাক্রম রাম তার কাছে কেন আসছেন না — তার কারণ কী?
5.26.17
इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः।
जानन्नपि स तेजस्वी धर्षणां मर्षयिष्यति ॥ ५.२६.१७ ॥
এখানে অবস্থিত আমাকে লক্ষ্মণের জ্যেষ্ঠভ্রাতা জানেন না বলেই আমার সন্দেহ হয়। জানলেও সেই তেজস্বী এই অপমান সহ্য করবেন।
5.26.18
हृतेति मां योऽधिगत्य राघवाय निवेदयेत्।
गृध्रराजोऽपि स रणे रावणेन निपातितः ॥ ५.२६.१८ ॥
'একে হরণ করা হয়েছে' বলে আমাকে দেখে রাঘবকে জানানোর কথা ছিল যাঁর, সেই গৃধ্रराজও রাবণের হাতে যুদ্ধে নিপাতিত হয়েছেন।
5.26.19
कृतं कर्म महत् तेन मां तथाभ्यवपद्यता।
तिष्ठता रावणवधे वृद्धेनापि जटायुषा ॥ ५.२६.१९ ॥
বৃদ্ধ হওয়া সত্ত্বেও রাবণবধে দৃঢ়ভাবে দাঁড়িয়ে, আমাকে রক্ষা করতে এগিয়ে এসে জটায়ু মহৎ কর্ম করেছেন।
5.26.20
यदि मामिह जानीयाद् वर्तमानां हि राघवः।
अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम् ॥ ५.२६.२० ॥
যদি রাঘব জানতে পারেন যে আমি এখানে জীবিত আছি, তবে আজই ক্রুদ্ধ হয়ে তাঁর বাণে তিনি জগৎকে রাক্ষসশূন্য করবেন।
5.26.21
निर्दहेच्च पुरीं लङ्कां निर्दहेच्च महोदधिम्।
रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत् ॥ ५.२६.२१ ॥
তিনি লঙ্কাপুরী দহন করবেন, মহাসাগরকেও দহন করবেন, এবং নীচ রাবণের কীর্তি ও নাম বিনষ্ট করবেন।
5.26.22
ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे।
यथाहमेवं रुदती तथा भूयो न संशयः ॥ ५.२६.२२ ॥
তখন, নিহত স্বামীদের রাক্ষসী স্ত্রীরা ঘরে ঘরে, আমি যেমন এভাবে কাঁদছি তেমনই আবার কাঁদবে — এতে সন্দেহ নেই।
5.26.23
अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद् रामः सलक्ष्मणः।
नहि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति ॥ ५.२६.२३ ॥
রাম ও লক্ষ্মণ লঙ্কায় রাক্ষসদের খুঁজে তা রাক্ষসশূন্য করবেন; তাঁদের দুজনের দৃষ্টিতে পড়া শত্রু এক মুহূর্তও বাঁচে না।
5.26.24
चिताधूमाकुलपथा गृध्रमण्डलमण्डिता।
अचिरेणैव कालेन श्मशानसदृशी भवेत् ॥ ५.२६.२४ ॥
চিতার ধোঁয়ায় আচ্ছন্ন পথযুক্ত, শকুনের ঝাঁকে সজ্জিত সেই নগরী অচিরেই শ্মশানের মতো হয়ে উঠবে।
5.26.25
अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्येनं मनोरथम्।
दुष्प्रस्थानोऽयमाभाति सर्वेषां वो विपर्ययः ॥ ५.२६.२५ ॥
অচিরেই, কালক্রমে আমি এই মনোরথ লাভ করব। কিন্তু আপনাদের সকলের জন্য এই অশুভ যাত্রা বিপরীত ফল বলে মনে হচ্ছে।
5.26.26
यादृशानि तु दृश्यन्ते लङ्कायामशुभानि तु।
अचिरेणैव कालेन भविष्यति हतप्रभा ॥ ५.२६.२६ ॥
লঙ্কায় যে সকল অশুভ লক্ষণ দেখা যাচ্ছে, অচিরেই কালক্রমে তা দীপ্তিহীন হয়ে পড়বে।
5.26.27
नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधिपे।
शोषमेष्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा ॥ ५.२६.२७ ॥
নিশ্চয়ই, সেই পাপী রাক্ষসরাজ রাবণ নিহত হলে, এই দুর্জয় লঙ্কা বিধবা নারীর মতো শুকিয়ে যাবে।
5.26.28
पुण्योत्सवसमृद्धा च नष्टभर्त्री सराक्षसा।
भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथांगना ॥ ५.२६.२८ ॥
পুণ্য উৎসবে সমৃদ্ধ লঙ্কা, রাক্ষসদের সহ স্বামীহারা নারীর মতো হবে।
5.26.29
नूनं राक्षसकन्यानां रुदतीनां गृहे गृहे।
श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानामिह ध्वनिम् ॥ ५.२६.२९ ॥
নিশ্চয়ই, অচিরেই ঘরে ঘরে কাঁদতে থাকা রাক্ষসকন্যাদের, দুঃখার্তদের ধ্বনি আমি শুনব।
5.26.30
सान्धकारा हतद्योता हतराक्षसपुंगवा।
भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः ॥ ५.२६.३० ॥
অন্ধকারে আচ্ছন্ন, দীপ্তিহীন, শ্রেষ্ঠ রাক্ষসেরা নিহত, লঙ্কানগরী রামের বাণে দগ্ধ হবে।
5.26.31
यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः।
जानीयाद् वर्तमानां यां राक्षसस्य निवेशने ॥ ५.२६.३१ ॥
রক্তিম নয়নপ্রান্তযুক্ত সেই বীর রাম যদি জানতে পারতেন যে আমি রাক্ষসের গৃহে আছি—
5.26.32
अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे।
समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालोऽयमागतः ॥ ५.२६.३२ ॥
এই নিষ্ঠুর ও নীচ রাবণ আমার জন্য যে সময় নির্ধারণ করেছিল, সেই কাল এখন এসে গেছে।
5.26.33
स च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुष्टेन वर्तते।
अकार्यं ये न जानन्ति नैर्ऋताः पापकारिणः ॥ ५.२६.३३ ॥
আমার জন্য নির্ধারিত সেই মৃত্যু এই দুষ্টের দ্বারা ঘটতে চলেছে; পাপকর্মা এই নৈর্ঋতেরা অকার্য জানে না।
5.26.34
अधर्मात् तु महोत्पातो भविष्यति हि साम्प्रतम्।
नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ ५.२६.३४ ॥
অধর্মের কারণে এখন নিশ্চিতভাবে মহা বিপর্যয় ঘটবে; এই মাংসভোজী রাক্ষসেরা ধর্ম জানে না।
5.26.35
ध्रुवं मां प्रातराशार्थं राक्षसः कल्पयिष्यति।
साहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम् ॥ ५.२६.३५ ॥
নিশ্চিতভাবে সেই রাক্ষস সকালের আহারের জন্য আমাকে প্রস্তুত করবে; সেই প্রিয়দর্শনের বিনা আমি কী করব?
5.26.36
रामं रक्तान्तनयनमपश्यन्ती सुदुःखिता।
क्षिप्रं वैवस्वतं देवं पश्येयं पतिना विना ॥ ५.२६.३६ ॥
রক্তিম নয়নপ্রান্তযুক্ত রামকে না দেখে অত্যন্ত দুঃখিত আমি স্বামী ছাড়াই শীঘ্রই বৈবস্বত দেবকে (যমকে) দেখব।
5.26.37
नाजानाज्जीवतीं रामः स मां भरतपूर्वजः।
जानन्तौ तु न कुर्यातां नोर्व्यां हि परिमार्गणम् ॥ ५.२६.३७ ॥
ভরতের জ্যেষ্ঠ রাম জানেন না যে আমি জীবিত আছি। জানলে তিনি অবশ্যই পৃথিবীতে অনুসন্ধান চালাতেন।
5.26.38
नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः।
देवलोकमितो यातस्त्यक्त्वा देहं महीतले ॥ ५.२६.३८ ॥
আমার শোকেই নিশ্চয় সেই বীর, লক্ষ্মণের জ্যেষ্ঠ, পৃথিবীতে দেহ ত্যাগ করে এখান থেকে দেবলোকে গেছেন।
5.26.39
धन्या देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
मम पश्यन्ति ये वीरं रामं राजीवलोचनम् ॥ ५.२६.३९ ॥
আমার সেই বীর, পদ্মলোচন রামকে যারা দেখে, সেই দেব, গন্ধর্ব, সিদ্ধ ও মহর্ষিগণ ধন্য।
5.26.40
अथवा नहि तस्यार्थो धर्मकामस्य धीमतः।
मया रामस्य राजर्षेर्भार्यया परमात्मनः ॥ ५.२६.४० ॥
অথবা ধর্মপ্রাণ, বুদ্ধিমান সেই রাজর্ষি, পরমাত্মা রামের, তাঁর পত্নী আমার দ্বারা আর কোনো প্রয়োজন নেই হয়তো।
5.26.41
दृश्यमाने भवेत् प्रीतिः सौहृदं नास्त्यदृश्यतः।
नाशयन्ति कृतघ्नास्तु न रामो नाशयिष्यति ॥ ५.२६.४१ ॥
দৃশ্যমান থাকলেই প্রীতি হয়; অদৃশ্যের সঙ্গে সৌহার্দ্য থাকে না। কৃতঘ্নরাই নষ্ট করে; রাম নষ্ট করবেন না।
5.26.42
किं वा मय्यगुणाः केचित् किं वा भाग्यक्षयो हि मे।
या हि सीता वरार्हेण हीना रामेण भामिनी ॥ ५.२६.४२ ॥
আমার মধ্যে কি কোনো ত্রুটি আছে, নাকি আমার ভাগ্যের ক্ষয় হয়েছে? শ্রেষ্ঠ বরের যোগ্য রাম থেকে বঞ্চিত হয়েছি আমি ভামিনী।
5.26.43
श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीनाया महात्मना।
रामादक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात् ॥ ५.२६.४३ ॥
মহাত্মা রামের বিরহে বেঁচে থাকার চেয়ে মৃত্যুই আমার পক্ষে শ্রেয়; তিনি নির্মল আচরণের, বীর, শত্রুনিধনকারী।
5.26.44
अथवा न्यस्तशस्त्रौ तौ वने मूलफलाशनौ।
भ्रातरौ हि नरश्रेष्ठौ चरन्तौ वनगोचरौ ॥ ५.२६.४४ ॥
অথবা সেই দুই ভাই, নরশ্রেষ্ঠ, অস্ত্র ত্যাগ করে বনে মূল-ফল খেয়ে বনচারী হয়ে বিচরণ করছেন।
5.26.45
अथवा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना।
छद्मना घातितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ५.२६.४५ ॥
অথবা দুরাত্মা রাক্ষসরাজ রাবণ ছলে সেই শূর ভ্রাতৃদ্বয় রাম-লক্ষ্মণকে বধ করিয়েছে।
5.26.46
साहमेवंविधे काले मर्तुमिच्छामि सर्वतः।
न च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुःखेऽतिवर्तति ॥ ५.२६.४६ ॥
এমন সময়ে আমি সম্পূর্ণভাবে মরতে চাই; কিন্তু এই দুঃখে কাল কেটে গেলেও আমার মৃত্যু নির্ধারিত হয়নি।
5.26.47
धन्याः खलु महात्मानो मुनयः सत्यसम्मताः।
जितात्मानो महाभागा येषां न स्तः प्रियाप्रिये ॥ ५.२६.४७ ॥
সত্যে সম্মানিত সেই মহাত্মা মুনিগণ ধন্য; আত্মসংযমী তাঁদের কাছে প্রিয় বা অপ্রিয় বলে কিছু নেই।
5.26.48
प्रियान्न सम्भवेद् दुःखमप्रियादधिकं भवेत्।
ताभ्यां हि ते वियुज्यन्ते नमस्तेषां महात्मनाम् ॥ ५.२६.४८ ॥
প্রিয় থেকে দুঃখ জন্মায় না, অপ্রিয় থেকেই অধিক দুঃখ হয়। যাঁরা সেই উভয় থেকে মুক্ত, সেই মহাত্মাদের নমস্কার।
5.26.49
साहं त्यक्ता प्रियेणैव रामेण विदितात्मना।
प्राणांस्त्यक्ष्यामि पापस्य रावणस्य गता वशम् ॥ ५.२६.४९ ॥
আত্মজ্ঞ প্রিয় রামই আমাকে ত্যাগ করেছেন। পাপী রাবণের বশে পড়ে আমি প্রাণ ত্যাগ করব।