વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.3.1
स लम्बशिखरे लम्बे लम्बतोयदसंनिभे।
सत्त्वमास्थाय मेधावी हनुमान् मारुतात्मजः ॥ ५.३.१ ॥
લાંબા શિખરવાળા, લાંબા લટકતા મેઘ જેવા તે પર્વત પર ઊભા રહી, સાહસનો આશ્રય લઈને બુદ્ધિમાન મારુતિપુત્ર હનુમાન (આગળ વધવા તૈયાર થયા).
5.3.2
निशि लंकां महासत्त्वो विवेश कपिकुञ्जरः।
रम्यकाननतोयाढ्यां पुरीं रावणपालिताम् ॥ ५.३.२ ॥
મહાસાહસી કપિકુંજર (હનુમાન) રાત્રે, રાવણ દ્વારા પાલિત, સુંદર વન અને જળાશયોથી સમૃદ્ધ લંકા નગરીમાં પ્રવેશ્યા.
5.3.3
शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम्।
सागरोपमनिर्घोषां सागरानिलसेविताम् ॥ ५.३.३ ॥
શરદ ઋતુના મેઘ જેવા ભવનોથી શોભિત, સાગરના ઘોષ જેવા અવાજવાળી, સાગરના પવનથી સેવિત (લંકા નગરી).
5.3.4
सुपुष्टबलसम्पुष्टां यथैव विटपावतीम्।
चारुतोरणनिर्यूहां पाण्डुरद्वारतोरणाम् ॥ ५.३.४ ॥
પોતાના સૈન્યબળથી સારી રીતે પુષ્ટ, શાખાવાળા વૃક્ષ જેવી, સુંદર તોરણો અને ઉપસેલા ભાગોવાળી, શ્વેત દરવાજા અને તોરણોવાળી (લંકા નગરી).
5.3.5
भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीमिव।
तां सविद्युद्घनाकीर्णां ज्योतिर्गणनिषेविताम् ॥ ५.३.५ ॥
નાગોથી વિચરિત, સુરક્ષિત, શુભ, ભોગવતી નગરી જેવી તે (લંકા), વીજળી અને મેઘોથી વ્યાપ્ત, જ્યોતિર્ગણોથી સેવિત હતી.
5.3.6
चण्डमारुतनिर्ह्रादां यथा चाप्यमरावतीम्।
शातकुम्भेन महता प्राकारेणाभिसंवृताम् ॥ ५.३.६ ॥
પ્રચંડ પવનના ગર્જનવાળી, અમરાવતી જેવી (લંકા) વિશાળ સુવર્ણમય પ્રાકારથી ઘેરાયેલી હતી.
5.3.7
किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिरलंकृताम्।
आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारमभिपेदिवान् ॥ ५.३.७ ॥
ઘંટડીઓના જાળાના ઘોષ અને ધ્વજાઓથી શોભતી તે નગરી પાસે પહોંચી, હર્ષિત થઈ હનુમાન અચાનક પ્રાકાર પાસે ગયા.
5.3.8
विस्मयाविष्टहृदयः पुरीमालोक्य सर्वतः।
जाम्बूनदमयैर्द्वारैर्वैदूर्यकृतवेदिकैः ॥ ५.३.८ ॥
આશ્ચર્યથી ભરેલા હૃદયે હનુમાને ચારે તરફ નગરીને જોઈ; તેના દ્વાર સોનાના અને વેદિકાઓ વૈડૂર્યના હતા.
5.3.9
वज्रस्फटिकमुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः।
तप्तहाटकनिर्यूहै राजतामलपाण्डुरैः ॥ ५.३.९ ॥
હીરા, સ્ફટિક અને મોતીથી યુક્ત, મણિજડિત ફર્શથી શોભતી, તપાવેલા સોનાના નાળાવાળી, ચાંદી જેવી નિર્મળ શ્વેત (એ નગરી).
5.3.10
वैदूर्यकृतसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः।
चारुसंजवनोपेतैः खमिवोत्पतितैः शुभैः ॥ ५.३.१० ॥
વૈડૂર્યની સીડીઓવાળી, સ્ફટિકના ચૂર્ણથી ભરેલી, સુંદર આધારોવાળી, જાણે આકાશમાં ઊછળેલી એવી શુભ (ઇમારતો સહિત).
5.3.11
क्रौञ्चबर्हिणसंघुष्टै राजहंसनिषेवितैः।
तूर्याभरणनिर्घोषैः सर्वतः परिनादिताम् ॥ ५.३.११ ॥
ક્રૌંચ અને મોરના અવાજોથી ગુંજતી, રાજહંસોથી સેવાયેલી, વાજિંત્રો અને આભૂષણોના નાદથી ચારેય તરફ ગૂંજતી (એ નગરી).
5.3.12
वस्वोकसारप्रतिमां समीक्ष्य नगरीं ततः।
खमिवोत्पतितां लंकां जहर्ष हनुमान् कपिः ॥ ५.३.१२ ॥
વસુઓના નિવાસ જેવી તે નગરી જોઈને, આકાશમાં ઉડેલી જેવી લંકાને જોઈને વાનર હનુમાન હર્ષિત થયા.
5.3.13
तां समीक्ष्य पुरीं लंकां राक्षसाधिपतेः शुभाम्।
अनुत्तमामृद्धिमतीं चिन्तयामास वीर्यवान् ॥ ५.३.१३ ॥
રાક્ષસાધિપતિની એ શુભ, અનુપમ અને સમૃદ્ધ લંકા નગરીને જોઈને પરાક્રમી (હનુમાન) વિચારવા લાગ્યો.
5.3.14
नेयमन्येन नगरी शक्या धर्षयितुं बलात्।
रक्षिता रावणबलैरुद्यतायुधपाणिभिः ॥ ५.३.१४ ॥
આ નગરીને બીજા કોઈ બળથી હુમલો કરવો શક્ય નથી, કારણ કે ઉગામેલા શસ્ત્રો હાથમાં લઈને રાવણની સેના તેની રક્ષા કરે છે.
5.3.15
कुमुदाङ्गदयोर्वापि सुषेणस्य महाकपेः।
प्रसिद्धेयं भवेद् भूमिर्मैन्दद्विविदयोरपि ॥ ५.३.१५ ॥
આ ભૂમિ કુમુદ અને અંગદ, અથવા મહાકપિ સુષેણ, તેમજ મૈંદ અને દ્વિવિદ માટે પણ સાધ્ય બની શકે.
5.3.16
विवस्वतस्तनूजस्य हरेश्च कुशपर्वणः।
ऋक्षस्य कपिमुख्यस्य मम चैव गतिर्भवेत् ॥ ५.३.१६ ॥
વિવસ્વાનનો પુત્ર (સુગ્રીવ), હરિ (ઇન્દ્ર)નો પુત્ર (વાલી), કુશપર્વા નામનો ઋક્ષ અને કપિપ્રમુખ એવો હું પણ અહીં પહોંચી શકું.
5.3.17
समीक्ष्य च महाबाहो राघवस्य पराक्रमम्।
लक्ष्मणस्य च विक्रान्तमभवत् प्रीतिमान् कपिः ॥ ५.३.१७ ॥
રાઘવ (રામ)ના પરાક્રમ અને લક્ષ્મણના વિક્રમને વિચારીને, હે મહાબાહો, તે કપિ પ્રસન્ન થયો.
5.3.18
तां रत्नवसनोपेतां गोष्ठागारावतंसिकाम्।
यन्त्रागारस्तनीमृद्धां प्रमदामिव भूषिताम् ॥ ५.३.१८ ॥
તે (લંકા) રત્નવસ્ત્રોથી શોભિત હતી; ગૌશાળાઓ અને ભંડારો તેનો મુકુટ હતા; શસ્ત્રાગારો તેના સ્તનો જેવા હતા; સમૃદ્ધ એવી તે આભૂષણોથી સજેલી યુવતી જેવી હતી.
5.3.19
तां नष्टतिमिरां दीपैर्भास्वरैश्च महाग्रहैः।
नगरीं राक्षसेन्द्रस्य स ददर्श महाकपिः ॥ ५.३.१९ ॥
અંધકાર દૂર થયેલી, તેજસ્વી દીવાઓ અને મહાગ્રહોથી પ્રકાશિત તે રાક્ષસેન્દ્રની નગરીને મહાકપિએ જોઈ.
5.3.20
अथ सा हरिशार्दूलं प्रविशन्तं महाकपिम्।
नगरी स्वेन रूपेण ददर्श पवनात्मजम् ॥ ५.३.२० ॥
ત્યારે તે નગરીએ પોતાના જ રૂપે નગરમાં પ્રવેશ કરતા તે વાનરશ્રેષ્ઠ મહાકપિ, પવનપુત્રને જોયા.
5.3.21
सा तं हरिवरं दृष्ट्वा लंका रावणपालिता।
स्वयमेवोत्थिता तत्र विकृताननदर्शना ॥ ५.३.२१ ॥
રાવણ દ્વારા રક્ષિત તે લંકા, તે વાનરશ્રેષ્ઠને જોઈ પોતે જ ત્યાં ઊભી થઈ; તેનું મુખ વિકૃત દેખાતું હતું.
5.3.22
पुरस्तात् तस्य वीरस्य वायुसूनोरतिष्ठत।
मुञ्चमाना महानादमब्रवीत् पवनात्मजम् ॥ ५.३.२२ ॥
તે વીર વાયુપુત્રની સામે તે ઊભી રહી, મોટી ગર્જના કરતી પવનપુત્રને બોલી.
5.3.23
कस्त्वं केन च कार्येण इह प्राप्तो वनालय।
कथयस्वेह यत् तत्त्वं यावत् प्राणा धरन्ति ते ॥ ५.३.२३ ॥
હે વનવાસી, તું કોણ છે? કયા કાર્યથી અહીં આવ્યો? જ્યાં સુધી તારા પ્રાણ રહે ત્યાં સુધી અહીં સત્ય કહે.
5.3.24
न शक्यं खल्वियं लंका प्रवेष्टुं वानर त्वया।
रक्षिता रावणबलैरभिगुप्ता समन्ततः ॥ ५.३.२४ ॥
હે વાનર, આ લંકામાં તારાથી પ્રવેશ કરવો ખરેખર શક્ય નથી; ચારેબાજુથી રાવણના સૈન્યે તેનું સારી રીતે રક્ષણ કર્યું છે.
5.3.25
अथ तामब्रवीद् वीरो हनुमानग्रतः स्थिताम्।
कथयिष्यामि तत् तत्त्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसे ॥ ५.३.२५ ॥
પછી વીર હનુમાન સામે ઊભેલી તેને બોલ્યા, "તું મને જે પૂછે છે તે સત્ય હું કહીશ."
5.3.26
का त्वं विरूपनयना पुरद्वारेऽवतिष्ठसे।
किमर्थं चापि मां क्रोधान्निर्भर्त्सयसि दारुणे ॥ ५.३.२६ ॥
"વિકરાળ નેત્રોવાળી! તું કોણ છે, નગરના દ્વાર પર કેમ ઊભી છે? ક્રોધથી મને કેમ ધમકાવે છે, હે ક્રૂર?"
5.3.27
हनुमद्वचनं श्रुत्वा लंका सा कामरूपिणी।
उवाच वचनं क्रुद्धा परुषं पवनात्मजम् ॥ ५.३.२७ ॥
હનુમાનના વચન સાંભળીને તે લંકા, જે ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતી હતી, ક્રોધિત થઈ પવનપુત્રને કઠોર વચન બોલી.
5.3.28
अहं राक्षसराजस्य रावणस्य महात्मनः।
आज्ञाप्रतीक्षा दुर्धर्षा रक्षामि नगरीमिमाम् ॥ ५.३.२८ ॥
હું મહાત્મા રાક્ષસરાજ રાવણની આજ્ઞાની પ્રતીક્ષા કરતી, અજેય છું; હું આ નગરીનું રક્ષણ કરું છું.
5.3.29
न शक्यं मामवज्ञाय प्रवेष्टुं नगरीमिमाम्।
अद्य प्राणैः परित्यक्तः स्वप्स्यसे निहतो मया ॥ ५.३.२९ ॥
મને અવગણીને આ નગરીમાં પ્રવેશ કરવો શક્ય નથી. આજે પ્રાણ ગુમાવી, મારાથી હણાઈને તું સૂઈ જઈશ.
5.3.30
अहं हि नगरी लंका स्वयमेव प्लवङ्गम।
सर्वतः परिरक्षामि अतस्ते कथितं मया ॥ ५.३.३० ॥
હે વાનર! હું જ આ લંકા નગરી છું. હું ચારે તરફથી તેનું રક્ષણ કરું છું; તેથી તને આ કહ્યું.
5.3.31
लंकाया वचनं श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः।
यत्नवान् स हरिश्रेष्ठः स्थितः शैल इवापरः ॥ ५.३.३१ ॥
લંકાનાં વચન સાંભળીને પવનપુત્ર હનુમાન, સાવધાન એ વાનરશ્રેષ્ઠ, બીજા પર્વતની જેમ ઊભા રહ્યા.
5.3.32
स तां स्त्रीरूपविकृतां दृष्ट्वा वानरपुङ्गवः।
आबभाषेऽथ मेधावी सत्त्ववान् प्लवगर्षभः ॥ ५.३.३२ ॥
સ્ત્રીરૂપે બદલાયેલી તેને જોઈને એ વાનરશ્રેષ્ઠ, બુદ્ધિમાન અને ધૈર્યવાન, પછી બોલ્યા.
5.3.33
द्रक्ष्यामि नगरीं लंकां साट्टप्राकारतोरणाम्।
इत्यर्थमिह सम्प्राप्तः परं कौतूहलं हि मे ॥ ५.३.३३ ॥
અટ્ટાલિકા, કિલ્લા અને તોરણો સહિત લંકા નગરી જોઈશ — એ હેતુથી જ હું અહીં આવ્યો છું; મને મોટું કુતૂહલ છે.
5.3.34
वनान्युपवनानीह लंकायाः काननानि च।
सर्वतो गृहमुख्यानि द्रष्टुमागमनं हि मे ॥ ५.३.३४ ॥
અહીંના લંકાના વન, ઉપવન, કાનન અને ચારેબાજુનાં મુખ્ય ભવનો જોવા માટે જ મારું આગમન થયું છે.
5.3.35
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा लंका सा कामरूपिणी।
भूय एव पुनर्वाक्यं बभाषे परुषाक्षरम् ॥ ५.३.३५ ॥
તેનાં એ વચન સાંભળીને ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારી લંકા ફરીથી કઠોર શબ્દોમાં બોલી.
5.3.36
मामनिर्जित्य दुर्बुद्धे राक्षसेश्वरपालिताम्।
न शक्यं ह्यद्य ते द्रष्टुं पुरीयं वानराधम ॥ ५.३.३६ ॥
હે દુર્બુદ્ધિ, વાનરોમાં અધમ! રાક્ષસેશ્વરથી રક્ષાયેલી આ નગરીને મને જીત્યા વિના આજે તું જોઈ શકીશ નહીં.
5.3.37
ततः स हरिशार्दूलस्तामुवाच निशाचरीम्।
दृष्ट्वा पुरीमिमां भद्रे पुनर्यास्ये यथागतम् ॥ ५.३.३७ ॥
ત્યારે તે વાનર-શાર્દૂલે તે નિશાચરીને કહ્યું: હે ભદ્રે, આ નગરી જોયા પછી હું જે રીતે આવ્યો હતો તે રીતે પાછો જઈશ.
5.3.38
ततः कृत्वा महानादं सा वै लंका भयंकरम्।
तलेन वानरश्रेष्ठं ताडयामास वेगिता ॥ ५.३.३८ ॥
ત્યારે ભયંકર મહાનાદ કરીને તે લંકાએ વેગથી વાનરશ્રેષ્ઠને હથેળીથી માર્યો.
5.3.39
ततः स हरिशार्दूलो लंकया ताडितो भृशम्।
ननाद सुमहानादं वीर्यवान् मारुतात्मजः ॥ ५.३.३९ ॥
ત્યારે લંકાના પ્રહારથી અત્યંત ઘાયલ થયેલા તે વાનર-શાર્દૂલ, પરાક્રમી મારુતપુત્રે અતિ મહાનાદ કર્યો.
5.3.40
ततः संवर्तयामास वामहस्तस्य सोऽङ्गुलीः।
मुष्टिनाभिजघानैनां हनुमान् क्रोधर्मूच्छितः ॥ ५.३.४० ॥
ત્યારે હનુમાને ડાબા હાથની આંગળીઓ વાળીને મૂઠી બનાવી અને ક્રોધથી મૂર્છિત થઈ તેને મુઠ્ઠીથી પ્રહાર કર્યો.
5.3.41
स्त्री चेति मन्यमानेन नातिक्रोधः स्वयं कृतः।
सा तु तेन प्रहारेण विह्वलाङ्गी निशाचरी।
पपात सहसा भूमौ विकृताननदर्शना ॥ ५.३.४१ ॥
"આ સ્ત્રી છે" એમ માનીને તેણે પોતે વધુ ક્રોધ કર્યો નહીં. પરંતુ તે પ્રહારથી અંગો વિહ્વળ થયેલી તે નિશાચરી અચાનક ભૂમિ પર પડી; તેનું મુખ વિકૃત દેખાયું.
5.3.42
ततस्तु हनुमान् वीरस्तां दृष्ट्वा विनिपातिताम्।
कृपां चकार तेजस्वी मन्यमानः स्त्रियं च ताम् ॥ ५.३.४२ ॥
ત્યારે વીર હનુમાને તેને પડેલી જોઈ, અને તે સ્ત્રી છે એમ માનીને તેજસ્વી હનુમાને તેના પર દયા કરી.
5.3.43
ततो वै भृशमुद्विग्ना लंका सा गद्गदाक्षरम्।
उवाचागर्वितं वाक्यं हनुमन्तं प्लवङ्गमम् ॥ ५.३.४३ ॥
ત્યારે અત્યંત વ્યાકુળ થયેલી લંકા ગદગદ સ્વરે, ગર્વ વગરના શબ્દોમાં, કૂદતા વાનર હનુમાનને બોલી.
5.3.44
प्रसीद सुमहाबाहो त्रायस्व हरिसत्तम।
समये सौम्य तिष्ठन्ति सत्त्ववन्तो महाबलाः ॥ ५.३.४४ ॥
હે મહાબાહુ, પ્રસન્ન થાઓ; હે વાનરશ્રેષ્ઠ, મારું રક્ષણ કરો. હે સૌમ્ય, સત્ત્વગુણી અને મહાબળવાન લોકો પોતાના નિયમમાં સ્થિર રહે છે.
5.3.45
अहं तु नगरी लंका स्वयमेव प्लवङ्गम।
निर्जिताहं त्वया वीर विक्रमेण महाबल ॥ ५.३.४५ ॥
હું પોતે જ લંકા નગરી છું. હે કૂદનારા, હે વીર, હે મહાબળવાન, તારા પરાક્રમથી હું જીતાઈ ગઈ છું.
5.3.46
इदं च तथ्यं शृणु मे ब्रुवन्त्या वै हरीश्वर।
स्वयं स्वयम्भुवा दत्तं वरदानं यथा मम ॥ ५.३.४६ ॥
હે હરીશ્વર, હું કહું છું એ સત્ય સાંભળ. સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ પોતે મને આપેલું વરદાન આ રીતે છે.
5.3.47
यदा त्वां वानरः कश्चिद् विक्रमाद् वशमानयेत्।
तदा त्वया हि विज्ञेयं रक्षसां भयमागतम् ॥ ५.३.४७ ॥
જ્યારે કોઈ વાનર પરાક્રમથી તને વશ કરશે, ત્યારે તારે જાણવું કે રાક્ષસો પર ભય આવી પડ્યો છે.
5.3.48
स हि मे समयः सौम्य प्राप्तोऽद्य तव दर्शनात्।
स्वयम्भूविहितः सत्यो न तस्यास्ति व्यतिक्रमः ॥ ५.३.४८ ॥
હે સૌમ્ય, મારો એ નિર્ધારિત સમય આજે તને જોવાથી આવી પહોંચ્યો છે. સ્વયંભૂએ નિયત કરેલો એ સત્ય છે; તેનું ઉલ્લંઘન નથી.
5.3.49
सीतानिमित्तं राज्ञस्तु रावणस्य दुरात्मनः।
रक्षसां चैव सर्वेषां विनाशः समुपागतः ॥ ५.३.४९ ॥
સીતાના કારણે દુરાત્મા રાજા રાવણનો અને સર્વ રાક્ષસોનો વિનાશ નજીક આવ્યો છે.
5.3.50
तत् प्रविश्य हरिश्रेष्ठ पुरीं रावणपालिताम्।
विधत्स्व सर्वकार्याणि यानि यानीह वाञ्छसि ॥ ५.३.५० ॥
તેથી, હે વાનરશ્રેષ્ઠ, રાવણથી પાલિત આ નગરીમાં પ્રવેશીને અહીં તું જે જે ઇચ્છે તે બધાં કાર્ય કર.
5.3.51
प्रविश्य शापोपहतां हरीश्वर
पुरीं शुभां राक्षसमुख्यपालिताम्।
यदृच्छया त्वं जनकात्मजां सतीं
विमार्ग सर्वत्र गतो यथासुखम् ॥ ५.३.५१ ॥
હે હરીશ્વર, શાપથી પીડિત, મુખ્ય રાક્ષસો દ્વારા રક્ષિત આ શુભ નગરીમાં પ્રવેશીને, તારી ઇચ્છા પ્રમાણે સર્વત્ર જઈને સતી જનકાત્મજાની શોધ કર.