वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.3.1
स लम्बशिखरे लम्बे लम्बतोयदसंनिभे।
सत्त्वमास्थाय मेधावी हनुमान् मारुतात्मजः ॥ ५.३.१ ॥
लांब शिखर असलेल्या, लांब लटकणाऱ्या मेघासारख्या त्या पर्वतावर उभे राहून, धैर्याचा आश्रय घेतलेला बुद्धिमान मारुतीपुत्र हनुमान (पुढील कार्यासाठी सज्ज झाला).
5.3.2
निशि लंकां महासत्त्वो विवेश कपिकुञ्जरः।
रम्यकाननतोयाढ्यां पुरीं रावणपालिताम् ॥ ५.३.२ ॥
महासाहसी कपिकुंजर (हनुमान) रात्री रावणाने पालन केलेल्या, सुंदर उपवने आणि जलाशयांनी समृद्ध अशा लंका नगरीत प्रवेश केला.
5.3.3
शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम्।
सागरोपमनिर्घोषां सागरानिलसेविताम् ॥ ५.३.३ ॥
शरद ऋतूतील मेघांसारख्या इमारतींनी शोभिवंत, समुद्रगर्जनेसारख्या घोषाने युक्त, समुद्रवाऱ्याने सेवित (लंका नगरी).
5.3.4
सुपुष्टबलसम्पुष्टां यथैव विटपावतीम्।
चारुतोरणनिर्यूहां पाण्डुरद्वारतोरणाम् ॥ ५.३.४ ॥
आपल्या सैन्यबलाने चांगली पुष्ट झालेली, फांद्या असलेल्या वृक्षासारखी, सुंदर तोरणे व बाहेर आलेले भाग असलेली, पांढऱ्या दरवाजांनी व तोरणांनी युक्त (लंका नगरी).
5.3.5
भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीमिव।
तां सविद्युद्घनाकीर्णां ज्योतिर्गणनिषेविताम् ॥ ५.३.५ ॥
नागांचा वावर असलेली, सुरक्षित, शुभ, भोगवती नगरीसारखी ती (लंका), वीज व मेघांनी व्याप्त आणि ज्योतिर्गणांनी सेवित होती.
5.3.6
चण्डमारुतनिर्ह्रादां यथा चाप्यमरावतीम्।
शातकुम्भेन महता प्राकारेणाभिसंवृताम् ॥ ५.३.६ ॥
प्रचंड वाऱ्याच्या गर्जनेने युक्त, आणि अमरावतीसारखी (लंका) मोठ्या सुवर्णमय तटबंदीने वेढलेली होती.
5.3.7
किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिरलंकृताम्।
आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारमभिपेदिवान् ॥ ५.३.७ ॥
घंटांच्या जाळ्यांच्या नादाने व पताकांनी सजलेल्या त्या नगरीजवळ पोहोचून हनुमान आनंदित होऊन अचानक प्राकाराजवळ गेला.
5.3.8
विस्मयाविष्टहृदयः पुरीमालोक्य सर्वतः।
जाम्बूनदमयैर्द्वारैर्वैदूर्यकृतवेदिकैः ॥ ५.३.८ ॥
विस्मयाने भरलेल्या मनाने हनुमानाने सर्वत्र नगरीकडे पाहिले; तिची द्वारे सोन्याची आणि ओटे वैदूर्यमण्यांचे होते.
5.3.9
वज्रस्फटिकमुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः।
तप्तहाटकनिर्यूहै राजतामलपाण्डुरैः ॥ ५.३.९ ॥
हिरे, स्फटिक व मोती यांनी युक्त, मणिजडित फरशींनी शोभिवंत, तापलेल्या सोन्याच्या नाल्यांनी युक्त, चांदीसारखी निर्मल पांढरी (ती नगरी).
5.3.10
वैदूर्यकृतसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः।
चारुसंजवनोपेतैः खमिवोत्पतितैः शुभैः ॥ ५.३.१० ॥
वैदूर्यमण्यांच्या पायऱ्यांनी युक्त, स्फटिकचूर्णाने भरलेल्या, सुंदर आधारांनी युक्त, जणू आकाशात उंचावलेल्या अशा शुभ (इमारतींनी).
5.3.11
क्रौञ्चबर्हिणसंघुष्टै राजहंसनिषेवितैः।
तूर्याभरणनिर्घोषैः सर्वतः परिनादिताम् ॥ ५.३.११ ॥
क्रौंच व मोरांच्या ध्वनींनी दुमदुमलेली, राजहंसांनी सेवित, वाद्यांच्या व अलंकारांच्या निनादाने सर्वत्र घुमणारी (ती नगरी).
5.3.12
वस्वोकसारप्रतिमां समीक्ष्य नगरीं ततः।
खमिवोत्पतितां लंकां जहर्ष हनुमान् कपिः ॥ ५.३.१२ ॥
वसूंच्या निवासासारखी ती नगरी पाहून, आकाशात उडाल्यासारखी लंका पाहून वानर हनुमान आनंदित झाला.
5.3.13
तां समीक्ष्य पुरीं लंकां राक्षसाधिपतेः शुभाम्।
अनुत्तमामृद्धिमतीं चिन्तयामास वीर्यवान् ॥ ५.३.१३ ॥
राक्षसाधिपतीची ती शुभ, अतुलनीय आणि समृद्ध लंकानगरी पाहून पराक्रमी (हनुमान) विचार करू लागला.
5.3.14
नेयमन्येन नगरी शक्या धर्षयितुं बलात्।
रक्षिता रावणबलैरुद्यतायुधपाणिभिः ॥ ५.३.१४ ॥
ही नगरी दुसऱ्या कोणालाही बळाने धडक देणे शक्य नाही, कारण उगारलेली शस्त्रे हातात घेतलेले रावणाचे सैन्य तिचे रक्षण करते.
5.3.15
कुमुदाङ्गदयोर्वापि सुषेणस्य महाकपेः।
प्रसिद्धेयं भवेद् भूमिर्मैन्दद्विविदयोरपि ॥ ५.३.१५ ॥
ही भूमी कुमुद आणि अंगद, किंवा महाकपी सुषेण, तसेच मैंद आणि द्विविद यांनाही साध्य होऊ शकते.
5.3.16
विवस्वतस्तनूजस्य हरेश्च कुशपर्वणः।
ऋक्षस्य कपिमुख्यस्य मम चैव गतिर्भवेत् ॥ ५.३.१६ ॥
विवस्वताचा पुत्र (सुग्रीव), हरीचा (इंद्राचा) पुत्र (वाली), कुशपर्वा नावाचा ऋक्ष, आणि कपिप्रमुख मी यांचीही येथे गती होऊ शकेल.
5.3.17
समीक्ष्य च महाबाहो राघवस्य पराक्रमम्।
लक्ष्मणस्य च विक्रान्तमभवत् प्रीतिमान् कपिः ॥ ५.३.१७ ॥
राघवाचा (रामाचा) पराक्रम आणि लक्ष्मणाचा विक्रम विचारात घेऊन, हे महाबाहो, तो कपी आनंदित झाला.
5.3.18
तां रत्नवसनोपेतां गोष्ठागारावतंसिकाम्।
यन्त्रागारस्तनीमृद्धां प्रमदामिव भूषिताम् ॥ ५.३.१८ ॥
ती (लंका) रत्नवस्त्रांनी अलंकृत होती; गोठे व कोठारे तिचा मुकुट होती; यंत्रागारे तिचे स्तन जणू होती; समृद्ध ती अलंकारांनी सजलेल्या युवतीसारखी होती.
5.3.19
तां नष्टतिमिरां दीपैर्भास्वरैश्च महाग्रहैः।
नगरीं राक्षसेन्द्रस्य स ददर्श महाकपिः ॥ ५.३.१९ ॥
अंधार नाहीसा झालेल्या, तेजस्वी दिव्यांनी आणि मोठ्या ग्रहांनी उजळलेल्या त्या राक्षसराजाच्या नगरीला त्या महाकपीने पाहिले.
5.3.20
अथ सा हरिशार्दूलं प्रविशन्तं महाकपिम्।
नगरी स्वेन रूपेण ददर्श पवनात्मजम् ॥ ५.३.२० ॥
मग त्या नगरीने स्वतःच्या रूपात, नगरात प्रवेश करणाऱ्या त्या वानरश्रेष्ठ महाकपी, पवनपुत्राला पाहिले.
5.3.21
सा तं हरिवरं दृष्ट्वा लंका रावणपालिता।
स्वयमेवोत्थिता तत्र विकृताननदर्शना ॥ ५.३.२१ ॥
रावणाने रक्षिलेली ती लंका त्या वानरश्रेष्ठाला पाहून स्वतःच तिथे उठून उभी राहिली; तिचे मुख विकृत दिसत होते.
5.3.22
पुरस्तात् तस्य वीरस्य वायुसूनोरतिष्ठत।
मुञ्चमाना महानादमब्रवीत् पवनात्मजम् ॥ ५.३.२२ ॥
त्या वीर वायुपुत्राच्या समोर ती उभी राहिली, मोठा गर्जना करत पवनपुत्राला म्हणाली.
5.3.23
कस्त्वं केन च कार्येण इह प्राप्तो वनालय।
कथयस्वेह यत् तत्त्वं यावत् प्राणा धरन्ति ते ॥ ५.३.२३ ॥
हे वनवासी, तू कोण आहेस? कोणत्या कार्यासाठी येथे आलास? जोपर्यंत तुझे प्राण आहेत तोपर्यंत येथे सत्य सांग.
5.3.24
न शक्यं खल्वियं लंका प्रवेष्टुं वानर त्वया।
रक्षिता रावणबलैरभिगुप्ता समन्ततः ॥ ५.३.२४ ॥
हे वानरा, ही लंका तुला प्रवेश करणे खरोखर शक्य नाही; चारही बाजूंनी रावणाच्या सैन्याने ती भक्कम रक्षिली आहे.
5.3.25
अथ तामब्रवीद् वीरो हनुमानग्रतः स्थिताम्।
कथयिष्यामि तत् तत्त्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसे ॥ ५.३.२५ ॥
मग वीर हनुमान तिला, जी समोर उभी होती, म्हणाला, "तू मला जे विचारतेस ते सत्य मी सांगेन."
5.3.26
का त्वं विरूपनयना पुरद्वारेऽवतिष्ठसे।
किमर्थं चापि मां क्रोधान्निर्भर्त्सयसि दारुणे ॥ ५.३.२६ ॥
"विकराल डोळ्यांच्या स्त्रिये! तू कोण आहेस, नगराच्या दारात का उभी आहेस? क्रोधाने मला का धमकावतेस, हे क्रूर स्त्रिये?"
5.3.27
हनुमद्वचनं श्रुत्वा लंका सा कामरूपिणी।
उवाच वचनं क्रुद्धा परुषं पवनात्मजम् ॥ ५.३.२७ ॥
हनुमानाचे शब्द ऐकून ती लंका, जी इच्छेनुसार रूप धारण करू शकत होती, क्रुद्ध होऊन वायुपुत्राला कठोर शब्द बोलली.
5.3.28
अहं राक्षसराजस्य रावणस्य महात्मनः।
आज्ञाप्रतीक्षा दुर्धर्षा रक्षामि नगरीमिमाम् ॥ ५.३.२८ ॥
मी महात्मा राक्षसराज रावणाच्या आज्ञेची वाट पाहणारी, अजेय आहे; मी या नगरीचे रक्षण करते.
5.3.29
न शक्यं मामवज्ञाय प्रवेष्टुं नगरीमिमाम्।
अद्य प्राणैः परित्यक्तः स्वप्स्यसे निहतो मया ॥ ५.३.२९ ॥
माझी अवहेलना करून या नगरीत प्रवेश करणे शक्य नाही. आज प्राण गमावून, माझ्याकडून मारला गेलेला तू झोपशील.
5.3.30
अहं हि नगरी लंका स्वयमेव प्लवङ्गम।
सर्वतः परिरक्षामि अतस्ते कथितं मया ॥ ५.३.३० ॥
हे वानरा! मीच ही लंका नगरी आहे. मी सर्व बाजूंनी हिचे रक्षण करते; म्हणून तुला हे सांगितले.
5.3.31
लंकाया वचनं श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः।
यत्नवान् स हरिश्रेष्ठः स्थितः शैल इवापरः ॥ ५.३.३१ ॥
लंकेचे बोल ऐकून वायुपुत्र हनुमान, सावध असा तो वानरश्रेष्ठ, दुसऱ्या पर्वताप्रमाणे उभा राहिला.
5.3.32
स तां स्त्रीरूपविकृतां दृष्ट्वा वानरपुङ्गवः।
आबभाषेऽथ मेधावी सत्त्ववान् प्लवगर्षभः ॥ ५.३.३२ ॥
स्त्रीरूप धारण केलेल्या तिला पाहून तो वानरश्रेष्ठ, बुद्धिमान व धैर्यवान, त्या वानरवृषभाने मग बोलला.
5.3.33
द्रक्ष्यामि नगरीं लंकां साट्टप्राकारतोरणाम्।
इत्यर्थमिह सम्प्राप्तः परं कौतूहलं हि मे ॥ ५.३.३३ ॥
अट्टालिका, प्राकार व तोरणांसह लंका नगरी पाहीन, या हेतूनेच मी येथे आलो आहे; मला मोठे कुतूहल आहे.
5.3.34
वनान्युपवनानीह लंकायाः काननानि च।
सर्वतो गृहमुख्यानि द्रष्टुमागमनं हि मे ॥ ५.३.३४ ॥
येथील लंकेची वने, उपवने, कानने आणि सर्वत्र असलेली प्रमुख घरे पाहण्यासाठीच माझे येणे झाले आहे.
5.3.35
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा लंका सा कामरूपिणी।
भूय एव पुनर्वाक्यं बभाषे परुषाक्षरम् ॥ ५.३.३५ ॥
त्याचे ते बोल ऐकून इच्छेनुसार रूप घेऊ शकणारी ती लंका पुन्हा कठोर शब्दांत बोलली.
5.3.36
मामनिर्जित्य दुर्बुद्धे राक्षसेश्वरपालिताम्।
न शक्यं ह्यद्य ते द्रष्टुं पुरीयं वानराधम ॥ ५.३.३६ ॥
हे दुर्बुद्धी, वानरांमधील अधमा! राक्षसराजाने रक्षिलेली ही नगरी मला जिंकल्याशिवाय आज तुला पाहता येणार नाही.
5.3.37
ततः स हरिशार्दूलस्तामुवाच निशाचरीम्।
दृष्ट्वा पुरीमिमां भद्रे पुनर्यास्ये यथागतम् ॥ ५.३.३७ ॥
तेव्हा त्या वानर-शार्दूलाने त्या निशाचरीला म्हटले: हे भद्रे, ही नगरी पाहून झाल्यावर मी आलो त्याच मार्गाने परत जाईन.
5.3.38
ततः कृत्वा महानादं सा वै लंका भयंकरम्।
तलेन वानरश्रेष्ठं ताडयामास वेगिता ॥ ५.३.३८ ॥
तेव्हा भयंकर महानाद करून त्या लंकेने वेगाने वानरश्रेष्ठाला तळहाताने मारले.
5.3.39
ततः स हरिशार्दूलो लंकया ताडितो भृशम्।
ननाद सुमहानादं वीर्यवान् मारुतात्मजः ॥ ५.३.३९ ॥
तेव्हा लंकेच्या प्रहाराने अत्यंत आहत झालेल्या त्या वानर-शार्दूलाने, पराक्रमी मारुतपुत्राने, अत्यंत मोठा नाद केला.
5.3.40
ततः संवर्तयामास वामहस्तस्य सोऽङ्गुलीः।
मुष्टिनाभिजघानैनां हनुमान् क्रोधर्मूच्छितः ॥ ५.३.४० ॥
तेव्हा हनुमानाने डाव्या हाताची बोटे मुठीत आवळली आणि क्रोधाने मूर्छित होऊन तिला मुष्टीने प्रहार केला.
5.3.41
स्त्री चेति मन्यमानेन नातिक्रोधः स्वयं कृतः।
सा तु तेन प्रहारेण विह्वलाङ्गी निशाचरी।
पपात सहसा भूमौ विकृताननदर्शना ॥ ५.३.४१ ॥
"ही स्त्री आहे" असे मानून त्याने स्वतः फार क्रोध दाखवला नाही. परंतु त्या प्रहाराने अवयव विव्हल झालेली ती निशाचरी अचानक भूमीवर पडली; तिचे मुख विकृत दिसू लागले.
5.3.42
ततस्तु हनुमान् वीरस्तां दृष्ट्वा विनिपातिताम्।
कृपां चकार तेजस्वी मन्यमानः स्त्रियं च ताम् ॥ ५.३.४२ ॥
तेव्हा वीर हनुमानाने तिला पडलेले पाहिले आणि ती स्त्री आहे असे मानून तेजस्वी हनुमानाने तिच्यावर दया दाखवली.
5.3.43
ततो वै भृशमुद्विग्ना लंका सा गद्गदाक्षरम्।
उवाचागर्वितं वाक्यं हनुमन्तं प्लवङ्गमम् ॥ ५.३.४३ ॥
तेव्हा अत्यंत व्याकुळ झालेली लंका गद्गद स्वराने, गर्वरहित शब्दांत, उड्या मारणाऱ्या वानर हनुमानाला म्हणाली.
5.3.44
प्रसीद सुमहाबाहो त्रायस्व हरिसत्तम।
समये सौम्य तिष्ठन्ति सत्त्ववन्तो महाबलाः ॥ ५.३.४४ ॥
हे महाबाहो, प्रसन्न व्हा; हे वानरश्रेष्ठा, माझे रक्षण करा. हे सौम्या, सत्त्वशील आणि महाबली लोक आपल्या समयावर स्थिर राहतात.
5.3.45
अहं तु नगरी लंका स्वयमेव प्लवङ्गम।
निर्जिताहं त्वया वीर विक्रमेण महाबल ॥ ५.३.४५ ॥
मीच लंका नगरी आहे. हे उड्या मारणाऱ्या, हे वीरा, हे महाबली, तुझ्या पराक्रमाने मला जिंकले गेले आहे.
5.3.46
इदं च तथ्यं शृणु मे ब्रुवन्त्या वै हरीश्वर।
स्वयं स्वयम्भुवा दत्तं वरदानं यथा मम ॥ ५.३.४६ ॥
हे हरीश्वरा, मी सांगत असलेली ही खरी गोष्ट ऐक. स्वयंभू ब्रह्म्याने स्वतः मला दिलेले वरदान असे आहे.
5.3.47
यदा त्वां वानरः कश्चिद् विक्रमाद् वशमानयेत्।
तदा त्वया हि विज्ञेयं रक्षसां भयमागतम् ॥ ५.३.४७ ॥
जेव्हा एखादा वानर पराक्रमाने तुला वश करील, तेव्हा राक्षसांवर भय आले आहे हे तू जाणावेस.
5.3.48
स हि मे समयः सौम्य प्राप्तोऽद्य तव दर्शनात्।
स्वयम्भूविहितः सत्यो न तस्यास्ति व्यतिक्रमः ॥ ५.३.४८ ॥
हे सौम्या, माझा तो ठरलेला समय आज तुला पाहिल्यामुळे आला आहे. स्वयंभूने नेमलेला तो सत्य आहे; त्याचे उल्लंघन नाही.
5.3.49
सीतानिमित्तं राज्ञस्तु रावणस्य दुरात्मनः।
रक्षसां चैव सर्वेषां विनाशः समुपागतः ॥ ५.३.४९ ॥
सीतेमुळे दुरात्मा राजा रावणाचा आणि सर्व राक्षसांचा विनाश जवळ आला आहे.
5.3.50
तत् प्रविश्य हरिश्रेष्ठ पुरीं रावणपालिताम्।
विधत्स्व सर्वकार्याणि यानि यानीह वाञ्छसि ॥ ५.३.५० ॥
म्हणून, हे वानरश्रेष्ठा, रावणाने पालन केलेल्या या नगरीत प्रवेश करून येथे तुला जे जे हवे ते सर्व कार्य कर.
5.3.51
प्रविश्य शापोपहतां हरीश्वर
पुरीं शुभां राक्षसमुख्यपालिताम्।
यदृच्छया त्वं जनकात्मजां सतीं
विमार्ग सर्वत्र गतो यथासुखम् ॥ ५.३.५१ ॥
हे हरीश्वरा, शापाने पीडित, प्रमुख राक्षसांनी रक्षिलेल्या या शुभ नगरीत प्रवेश करून, तुझ्या इच्छेनुसार सर्वत्र जाऊन सती जनकात्मजेचा शोध घे.