વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.34.1
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा हनूमान् हरिपुंगवः।
दुःखाद् दुःखाभिभूतायाः सान्त्वमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.३४.१ ॥
તેનું એ વચન સાંભળીને વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાને દુઃખથી ઘેરાયેલી તેને ઉત્તરમાં આશ્વાસનના શબ્દો કહ્યા.
5.34.2
अहं रामस्य संदेशाद् देवि दूतस्तवागतः।
वैदेहि कुशली रामः स त्वां कौशलमब्रवीत् ॥ ५.३४.२ ॥
હે દેવી, રામના સંદેશથી હું તારી પાસે દૂત બનીને આવ્યો છું. હે વૈદેહી, રામ કુશળ છે; તેમણે તારી કુશળતા પૂછી છે.
5.34.3
यो ब्राह्ममस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदां वरः।
स त्वां दाशरथी रामो देवि कौशलमब्रवीत् ॥ ५.३४.३ ॥
બ્રહ્માસ્ત્ર અને વેદોને જાણનાર, વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ એવા દશરથપુત્ર રામે, હે દેવી, તારી કુશળતા પૂછી છે.
5.34.4
लक्ष्मणश्च महातेजा भर्तुस्तेऽनुचरः प्रियः।
कृतवाञ्छोकसंतप्तः शिरसा तेऽभिवादनम् ॥ ५.३४.४ ॥
તારા પતિનો પ્રિય અનુચર મહાતેજસ્વી લક્ષ્મણે, શોકથી સંતપ્ત થઈ, માથું નમાવીને તને અભિવાદન કર્યું છે.
5.34.5
सा तयोः कुशलं देवी निशम्य नरसिंहयोः।
प्रतिसंहृष्टसर्वांगी हनूमन्तमथाब्रवीत् ॥ ५.३४.५ ॥
એ બંને નરસિંહોની કુશળતા સાંભળીને દેવીનાં સર્વ અંગો હર્ષથી રોમાંચિત થયાં; પછી તેણીએ હનુમાનને કહ્યું.
5.34.6
कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति मा।
एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि ॥ ५.३४.६ ॥
આ વાત કેટલી મંગલમય છે! પણ આ લોકપ્રચલિત કહેવત જેવી લાગે છે: જીવતા માણસને સો વર્ષ પછી પણ આનંદ મળે છે.
5.34.7
तयोः समागमे तस्मिन् प्रीतिरुत्पादिताद्भुता।
परस्परेण चालापं विश्वस्तौ तौ प्रचक्रतुः ॥ ५.३४.७ ॥
તે બંનેના તે સમાગમમાં અદ્ભુત પ્રેમ ઉત્પન્ન થયો; વિશ્વાસ પામીને બંનેએ એકબીજા સાથે વાતચીત કરી.
5.34.8
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः।
सीतायाः शोकतप्तायाः समीपमुपचक्रमे ॥ ५.३४.८ ॥
તેનાં તે વચન સાંભળીને પવનપુત્ર હનુમાન શોકથી તપેલી સીતાની સમીપે જવા લાગ્યા.
5.34.9
यथा यथा समीपं स हनूमानुपसर्पति।
तथा तथा रावणं सा तं सीता परिशङ्कते ॥ ५.३४.९ ॥
હનુમાન જેમ જેમ નજીક આવતા ગયા, તેમ તેમ સીતા તેમને રાવણ હોવાની શંકા કરતી ગઈ.
5.34.10
अहो धिग् धिक्कृतमिदं कथितं हि यदस्य मे।
रूपान्तरमुपागम्य स एवायं हि रावणः ॥ ५.३४.१० ॥
અરે, ધિક્કાર! આ મને જે કહ્યું તે ખરેખર ધિક્કારપાત્ર છે. આ તો એ જ રાવણ છે, જે બીજું રૂપ ધરીને આવ્યો છે.
5.34.11
तामशोकस्य शाखां तु विमुक्त्वा शोककर्शिता।
तस्यामेवानवद्याङ्गी धरण्यां समुपाविशत् ॥ ५.३४.११ ॥
શોકથી કૃશ થયેલી તે નિર્દોષ અંગોવાળી સીતાએ અશોકવૃક્ષની તે ડાળી છોડી દીધી અને તેની નીચે જમીન પર બેસી ગઈ.
5.34.12
अवन्दत महाबाहुस्ततस्तां जनकात्मजाम्।
सा चैनं भयसंत्रस्ता भूयो नैनमुदैक्षत ॥ ५.३४.१२ ॥
ત્યારે તે મહાબાહુએ જનકપુત્રીને પ્રણામ કર્યા; પરંતુ ભયથી ત્રસ્ત થયેલી સીતાએ તેમની તરફ ફરી જોયું નહિ.
5.34.13
तं दृष्ट्वा वन्दमानं च सीता शशिनिभानना।
अब्रवीद् दीर्घमुच्छ्वस्य वानरं मधुरस्वरा ॥ ५.३४.१३ ॥
તેને વંદન કરતો જોઈ ચંદ્રમુખી સીતાએ લાંબો નિસાસો નાખી મધુર સ્વરે એ વાનરને કહ્યું.
5.34.14
मायां प्रविष्टो मायावी यदि त्वं रावणः स्वयम्।
उत्पादयसि मे भूयः संतापं तन्न शोभनम् ॥ ५.३४.१४ ॥
માયામાં પ્રવેશેલો માયાવી જો તું પોતે રાવણ હો, તો ફરી મને સંતાપ આપવો યોગ્ય નથી.
5.34.15
स्वं परित्यज्य रूपं यः परिव्राजकरूपवान्।
जनस्थाने मया दृष्टस्त्वं स एव हि रावणः ॥ ५.३४.१५ ॥
પોતાનું રૂપ ત્યજીને જે પરિવ્રાજકનું રૂપ ધારણ કરીને હતો, તેને મેં જનસ્થાનમાં જોયો હતો — તું જ એ રાવણ છે.
5.34.16
उपवासकृशां दीनां कामरूप निशाचर।
संतापयसि मां भूयः संतापं तन्न शोभनम् ॥ ५.३४.१६ ॥
ઉપવાસથી કૃશ અને દીન થયેલી મને, હે કામરૂપ નિશાચર, તું ફરી સતાવી રહ્યો છે — તે યોગ્ય નથી.
5.34.17
अथवा नैतदेवं हि यन्मया परिशङ्कितम्।
मनसो हि मम प्रीतिरुत्पन्ना तव दर्शनात् ॥ ५.३४.१७ ॥
અથવા મેં જે શંકા કરી તે એવી ન પણ હોય. તને જોવાથી મારા મનમાં પ્રીતિ ઉત્પન્ન થઈ છે.
5.34.18
यदि रामस्य दूतस्त्वमागतो भद्रमस्तु ते।
पृच्छामि त्वां हरिश्रेष्ठ प्रिया रामकथा हि मे ॥ ५.३४.१८ ॥
જો તું રામનો દૂત બનીને આવ્યો હોય, તો તારું કલ્યાણ થાઓ. હે વાનરશ્રેષ્ઠ, હું તને પૂછું છું — રામકથા મને અતિ પ્રિય છે.
5.34.19
गुणान् रामस्य कथय प्रियस्य मम वानर।
चित्तं हरसि मे सौम्य नदीकूलं यथा रयः ॥ ५.३४.१९ ॥
હે વાનર, મારા પ્રિય રામના ગુણ કહે. હે સૌમ્ય, નદીનો પ્રવાહ જેમ નદીકાંઠાને તાણી જાય તેમ તું મારું ચિત્ત હરી રહ્યો છે.
5.34.20
अहो स्वप्नस्य सुखता याहमेव चिराहृता।
प्रेषितं नाम पश्यामि राघवेण वनौकसम् ॥ ५.३४.२० ॥
અહો, આ સ્વપ્ન કેટલું સુખદ છે! આટલા સમયથી હરણ કરાયેલી હું અહીં છું. રાઘવે એક વનવાસીને મોકલ્યો હોવાનું હું જોઉં છું.
5.34.21
स्वप्नेऽपि यद्यहं वीरं राघवं सहलक्ष्मणम्।
पश्येयं नावसीदेयं स्वप्नोऽपि मम मत्सरी ॥ ५.३४.२१ ॥
સ્વપ્નમાં પણ જો હું વીર રાઘવને લક્ષ્મણ સાથે જોઈ શકું, તો હું દુઃખમાં ડૂબીશ નહીં. પરંતુ મારું આ સ્વપ્ન પણ મારા પ્રત્યે ઈર્ષ્યાળુ છે.
5.34.22
नाहं स्वप्नमिमं मन्ये स्वप्ने दृष्ट्वा हि वानरम्।
न शक्योऽभ्युदयः प्राप्तुं प्राप्तश्चाभ्युदयो मम ॥ ५.३४.२२ ॥
હું આને સ્વપ્ન માનતી નથી, કારણ કે સ્વપ્નમાં વાનરને જોવો શક્ય નથી. અભ્યુદય પામવો સરળ નથી, છતાં મારો અભ્યુદય પ્રાપ્ત થયો છે.
5.34.23
किं नु स्याच्चित्तमोहोऽयं भवेद् वातगतिस्त्वियम्।
उन्मादजो विकारो वा स्यादयं मृगतृष्णिका ॥ ५.३४.२३ ॥
શું આ મનનો ભ્રમ છે? કે વાયુની ગતિ જેવો વિકાર છે? કે ઉન્માદથી જન્મેલો વિકાર છે? શું આ મૃગજળ છે?
5.34.24
अथवा नायमुन्मादो मोहोऽप्युन्मादलक्षणः।
सम्बुध्ये चाहमात्मानमिमं चापि वनौकसम् ॥ ५.३४.२४ ॥
અથવા આ ઉન્માદ નથી, અને ઉન્માદનાં લક્ષણોવાળો મોહ પણ નથી. હું મને અને આ વનવાસીને સારી રીતે સમજી રહી છું.
5.34.25
इत्येवं बहुधा सीता सम्प्रधार्य बलाबलम्।
रक्षसां कामरूपत्वान्मेने तं राक्षसाधिपम् ॥ ५.३४.२५ ॥
આ રીતે સીતાએ અનેક પ્રકારે બળાબળનો વિચાર કરીને, રાક્ષસો ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકે છે એ કારણે તેને રાક્ષસાધિપતિ માન્યો.
5.34.26
एतां बुद्धिं तदा कृत्वा सीता सा तनुमध्यमा।
न प्रतिव्याजहाराथ वानरं जनकात्मजा ॥ ५.३४.२६ ॥
આ વિચાર કરીને પાતળી કમરવાળી જનકપુત્રી સીતાએ તે વાનરને ત્યારે જવાબ ન આપ્યો.
5.34.27
सीताया निश्चितं बुद्ध्वा हनूमान् मारुतात्मजः।
श्रोत्रानुकूलैर्वचनैस्तदा तां सम्प्रहर्षयन् ॥ ५.३४.२७ ॥
સીતાનો નિશ્ચય જાણીને પવનપુત્ર હનુમાન ત્યારે કાનને પ્રિય લાગે એવા વચનોથી તેને પ્રસન્ન કરતાં.
5.34.28
आदित्य इव तेजस्वी लोककान्तः शशी यथा।
राजा सर्वस्य लोकस्य देवो वैश्रवणो यथा ॥ ५.३४.२८ ॥
સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, લોકપ્રિય ચંદ્ર જેવો, સમગ્ર લોકોનો રાજા કુબેર દેવ જેવો.
5.34.29
विक्रमेणोपपन्नश्च यथा विष्णुर्महायशाः।
सत्यवादी मधुरवाग् देवो वाचस्पतिर्यथा ॥ ५.३४.२९ ॥
પરાક્રમથી યુક્ત, મહાયશસ્વી વિષ્ણુ જેવો, સત્યવાદી અને મધુરભાષી દેવ બૃહસ્પતિ જેવો.
5.34.30
रूपवान् सुभगः श्रीमान् कंदर्प इव मूर्तिमान्।
स्थानक्रोधे प्रहर्ता च श्रेष्ठो लोके महारथः ॥ ५.३४.३० ॥
રૂપવાન, સુભગ, શ્રીમાન, મૂર્તિમંત કામદેવ જેવો; યોગ્ય સ્થાને ક્રોધ કરીને પ્રહાર કરનારો, લોકમાં શ્રેષ્ઠ મહારથી.
5.34.31
बाहुच्छायामवष्टब्धो यस्य लोको महात्मनः।
अपक्रम्याश्रमपदान्मृगरूपेण राघवम् ॥ ५.३४.३१ ॥
જે મહાત્માની ભુજાઓની છાયામાં સમગ્ર લોક આશ્રય પામે છે, તે રાઘવને આશ્રમથી મૃગરૂપે દૂર લઈ જવામાં આવ્યા.
5.34.32
शून्ये येनापनीतासि तस्य द्रक्ष्यसि तत्फलम्।
अचिराद् रावणं संख्ये यो वधिष्यति वीर्यवान् ॥ ५.३४.३२ ॥
જેણે તને સૂના સ્થાનેથી હરણ કર્યું, તેનું ફળ તું ટૂંક સમયમાં જોશે; પરાક્રમી તે યુદ્ધમાં તરત જ રાવણનો વધ કરશે.
5.34.33
क्रोधप्रमुक्तैरिषुभिर्ज्वलद्भिरिव पावकैः।
तेनाहं प्रेषितो दूतस्त्वत्सकाशमिहागतः ॥ ५.३४.३३ ॥
ક્રોધથી છોડેલા, સળગતા અગ્નિ જેવા બાણવાળા તેમણે મને દૂત તરીકે મોકલ્યો છે, તેથી હું તમારી પાસે આવ્યો છું.
5.34.34
त्वद्वियोगेन दुःखार्तः स त्वां कौशलमब्रवीत्।
लक्ष्मणश्च महातेजाः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ५.३४.३४ ॥
તમારા વિયોગથી દુઃખી તેમણે તમારી ખબર પૂછી; સુમિત્રાનો આનંદ વધારનાર મહાતેજસ્વી લક્ષ્મણે પણ તમારી ખબર પૂછી.
5.34.35
अभिवाद्य महाबाहुः स त्वां कौशलमब्रवीत्।
रामस्य च सखा देवि सुग्रीवो नाम वानरः ॥ ५.३४.३५ ॥
મહાબાહુએ તમને પ્રણામ કરીને તમારી ખબર પૂછી છે. હે દેવી, રામના મિત્ર સુગ્રીવ નામના વાનરે પણ તમારી ખબર પૂછી છે.
5.34.36
राजा वानरमुख्यानां स त्वां कौशलमब्रवीत्।
नित्यं स्मरति ते रामः ससुग्रीवः सलक्ष्मणः ॥ ५.३४.३६ ॥
વાનરશ્રેષ્ઠોના રાજા (સુગ્રીવ) એ પણ તમારી ખબર પૂછી છે. રામ સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ સાથે સદા તમને સ્મરણ કરે છે.
5.34.37
दिष्ट्या जीवसि वैदेहि राक्षसीवशमागता।
नचिराद् द्रक्ष्यसे रामं लक्ष्मणं च महारथम् ॥ ५.३४.३७ ॥
હે વૈદેહી, સદ્ભાગ્યે રાક્ષસીઓના વશમાં હોવા છતાં તું જીવિત છે. ટૂંક સમયમાં મહારથી રામ અને લક્ષ્મણને તું જોઈશ.
5.34.38
मध्ये वानरकोटीनां सुग्रीवं चामितौजसम्।
अहं सुग्रीवसचिवो हनूमान् नाम वानरः ॥ ५.३४.३८ ॥
કરોડો વાનરોની વચ્ચે અમિત તેજવાળા સુગ્રીવનો મંત્રી, હનુમાન નામનો વાનર હું છું.
5.34.39
प्रविष्टो नगरीं लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम्।
कृत्वा मूर्ध्नि पदन्यासं रावणस्य दुरात्मनः ॥ ५.३४.३९ ॥
મહાસાગર ઓળંગીને લંકા નગરીમાં પ્રવેશ્યો; દુરાત્મા રાવણના મસ્તક પર પગ મૂક્યો.
5.34.40
त्वां द्रष्टुमुपयातोऽहं समाश्रित्य पराक्रमम्।
नाहमस्मि तथा देवि यथा मामवगच्छसि।
विशङ्का त्यज्यतामेषा श्रद्धत्स्व वदतो मम ॥ ५.३४.४० ॥
દેવી, તને જોવા માટે જ હું મારા પરાક્રમ પર ભરોસો રાખીને આવ્યો છું. તું જેમ સમજે છે તેવો હું નથી. આ શંકા છોડ, મારી વાત પર શ્રદ્ધા રાખ.