वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.34.1
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा हनूमान् हरिपुंगवः।
दुःखाद् दुःखाभिभूतायाः सान्त्वमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.३४.१ ॥
तिचे ते बोलणे ऐकून वानरश्रेष्ठ हनुमान दुःखाने व्याकुळ झालेल्या तिला उत्तरादाखल सांत्वनाचे शब्द बोलला.
5.34.2
अहं रामस्य संदेशाद् देवि दूतस्तवागतः।
वैदेहि कुशली रामः स त्वां कौशलमब्रवीत् ॥ ५.३४.२ ॥
देवी, रामाच्या संदेशामुळे मी तुझ्याकडे दूत म्हणून आलो आहे. हे वैदेही, राम कुशल आहे; त्याने तुझी खुशाली विचारली आहे.
5.34.3
यो ब्राह्ममस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदां वरः।
स त्वां दाशरथी रामो देवि कौशलमब्रवीत् ॥ ५.३४.३ ॥
जो ब्रह्मास्त्र आणि वेद जाणतो, वेदज्ञांत श्रेष्ठ आहे, तो दशरथपुत्र राम, हे देवी, तुझी खुशाली विचारतो.
5.34.4
लक्ष्मणश्च महातेजा भर्तुस्तेऽनुचरः प्रियः।
कृतवाञ्छोकसंतप्तः शिरसा तेऽभिवादनम् ॥ ५.३४.४ ॥
तुझ्या पतीचा प्रिय सेवक महातेजस्वी लक्ष्मण शोकाने तप्त होऊन मस्तक नमवून तुला अभिवादन करतो.
5.34.5
सा तयोः कुशलं देवी निशम्य नरसिंहयोः।
प्रतिसंहृष्टसर्वांगी हनूमन्तमथाब्रवीत् ॥ ५.३४.५ ॥
त्या दोन्ही नरसिंहांची खुशाली ऐकून देवीचे सर्वांग आनंदाने पुलकित झाले; मग ती हनुमानाला म्हणाली.
5.34.6
कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति मा।
एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि ॥ ५.३४.६ ॥
हे बोलणे किती मंगलमय आहे! पण ही लोकप्रचलित म्हणीसारखी वाटते: जिवंत माणसाला शंभर वर्षांनंतरही आनंद प्राप्त होतो.
5.34.7
तयोः समागमे तस्मिन् प्रीतिरुत्पादिताद्भुता।
परस्परेण चालापं विश्वस्तौ तौ प्रचक्रतुः ॥ ५.३४.७ ॥
त्या दोघांच्या त्या भेटीत अद्भुत प्रेम निर्माण झाले; विश्वस्त होऊन ते दोघे एकमेकांशी संवाद साधू लागले.
5.34.8
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः।
सीतायाः शोकतप्तायाः समीपमुपचक्रमे ॥ ५.३४.८ ॥
तिचे ते बोलणे ऐकून वायुपुत्र हनुमान शोकाने तप्त झालेल्या सीतेच्या जवळ जाऊ लागला.
5.34.9
यथा यथा समीपं स हनूमानुपसर्पति।
तथा तथा रावणं सा तं सीता परिशङ्कते ॥ ५.३४.९ ॥
हनुमान जसजसा जवळ येत होता, तसतशी सीता त्याला रावणच असल्याची शंका घेत होती.
5.34.10
अहो धिग् धिक्कृतमिदं कथितं हि यदस्य मे।
रूपान्तरमुपागम्य स एवायं हि रावणः ॥ ५.३४.१० ॥
अरेरे, धिक्कार असो! हा मला जे बोलला ते खरोखर धिक्कारार्ह आहे. हाच तो दुसरे रूप धारण करून आलेला रावण आहे.
5.34.11
तामशोकस्य शाखां तु विमुक्त्वा शोककर्शिता।
तस्यामेवानवद्याङ्गी धरण्यां समुपाविशत् ॥ ५.३४.११ ॥
शोकाने कृश झालेली ती निर्दोष अंगांची सीता अशोकवृक्षाची ती फांदी सोडून त्याच्याखाली जमिनीवर बसली.
5.34.12
अवन्दत महाबाहुस्ततस्तां जनकात्मजाम्।
सा चैनं भयसंत्रस्ता भूयो नैनमुदैक्षत ॥ ५.३४.१२ ॥
तेव्हा त्या महाबाहू हनुमानाने जनककन्येला वंदन केले; पण भयाने व्याकूळ झालेल्या सीतेने त्याच्याकडे पुन्हा पाहिले नाही.
5.34.13
तं दृष्ट्वा वन्दमानं च सीता शशिनिभानना।
अब्रवीद् दीर्घमुच्छ्वस्य वानरं मधुरस्वरा ॥ ५.३४.१३ ॥
त्याला वंदन करताना पाहून चंद्रमुखी सीता दीर्घ निःश्वास सोडून मधुर स्वरात त्या वानराला म्हणाली.
5.34.14
मायां प्रविष्टो मायावी यदि त्वं रावणः स्वयम्।
उत्पादयसि मे भूयः संतापं तन्न शोभनम् ॥ ५.३४.१४ ॥
मायेत प्रवेश केलेला मायावी तूच स्वतः रावण असशील, तर पुन्हा मला संताप देणे योग्य नाही.
5.34.15
स्वं परित्यज्य रूपं यः परिव्राजकरूपवान्।
जनस्थाने मया दृष्टस्त्वं स एव हि रावणः ॥ ५.३४.१५ ॥
स्वतःचे रूप त्यागून जो परिव्राजकाचे रूप धारण करून होता, त्याला मी जनस्थानात पाहिले होते — तूच तो रावण आहेस.
5.34.16
उपवासकृशां दीनां कामरूप निशाचर।
संतापयसि मां भूयः संतापं तन्न शोभनम् ॥ ५.३४.१६ ॥
उपवासाने कृश आणि दीन झालेल्या मला, हे कामरूप निशाचरा, तू पुन्हा छळत आहेस — हे योग्य नाही.
5.34.17
अथवा नैतदेवं हि यन्मया परिशङ्कितम्।
मनसो हि मम प्रीतिरुत्पन्ना तव दर्शनात् ॥ ५.३४.१७ ॥
किंवा मी जी शंका घेतली ती तशी नसावी. तुला पाहिल्यामुळे माझ्या मनात प्रीती निर्माण झाली आहे.
5.34.18
यदि रामस्य दूतस्त्वमागतो भद्रमस्तु ते।
पृच्छामि त्वां हरिश्रेष्ठ प्रिया रामकथा हि मे ॥ ५.३४.१८ ॥
तू रामाचा दूत म्हणून आला असशील, तर तुझे कल्याण होवो. हे वानरश्रेष्ठा, मी तुला विचारते — रामकथा मला अतिशय प्रिय आहे.
5.34.19
गुणान् रामस्य कथय प्रियस्य मम वानर।
चित्तं हरसि मे सौम्य नदीकूलं यथा रयः ॥ ५.३४.१९ ॥
हे वानरा, माझ्या प्रिय रामाचे गुण सांग. हे सौम्या, नदीचा वेग नदीकाठ वाहून नेतो तसे तू माझे चित्त हरण करीत आहेस.
5.34.20
अहो स्वप्नस्य सुखता याहमेव चिराहृता।
प्रेषितं नाम पश्यामि राघवेण वनौकसम् ॥ ५.३४.२० ॥
अहो, हे स्वप्न किती सुखद आहे! इतके दिवस हरण केलेली मी येथे आहे. राघवाने एका वनवासीला पाठवलेले मी पाहत आहे.
5.34.21
स्वप्नेऽपि यद्यहं वीरं राघवं सहलक्ष्मणम्।
पश्येयं नावसीदेयं स्वप्नोऽपि मम मत्सरी ॥ ५.३४.२१ ॥
स्वप्नातही जर मी वीर राघवाला लक्ष्मणासह पाहू शकले, तर मी दुःखात बुडणार नाही. पण माझेही हे स्वप्न माझ्यावर मत्सर करणारे आहे.
5.34.22
नाहं स्वप्नमिमं मन्ये स्वप्ने दृष्ट्वा हि वानरम्।
न शक्योऽभ्युदयः प्राप्तुं प्राप्तश्चाभ्युदयो मम ॥ ५.३४.२२ ॥
मी याला स्वप्न मानत नाही, कारण स्वप्नात वानर पाहणे शक्य नाही. अभ्युदय मिळवणे सोपे नसते, पण माझा अभ्युदय प्राप्त झाला आहे.
5.34.23
किं नु स्याच्चित्तमोहोऽयं भवेद् वातगतिस्त्वियम्।
उन्मादजो विकारो वा स्यादयं मृगतृष्णिका ॥ ५.३४.२३ ॥
हा मनाचा भ्रम आहे काय? की वाऱ्याच्या गतीसारखा विकार आहे? की उन्मादातून उत्पन्न झालेला विकार आहे? ही मृगजळ आहे काय?
5.34.24
अथवा नायमुन्मादो मोहोऽप्युन्मादलक्षणः।
सम्बुध्ये चाहमात्मानमिमं चापि वनौकसम् ॥ ५.३४.२४ ॥
किंवा हा उन्माद नाही, आणि उन्मादाची लक्षणे असलेला मोहही नाही. मी स्वतःला आणि या वनवासीला चांगले ओळखत आहे.
5.34.25
इत्येवं बहुधा सीता सम्प्रधार्य बलाबलम्।
रक्षसां कामरूपत्वान्मेने तं राक्षसाधिपम् ॥ ५.३४.२५ ॥
अशा प्रकारे सीतेने अनेक प्रकारे बलाबलाचा विचार करून, राक्षसांना इच्छेनुसार रूप धारण करता येते म्हणून त्याला राक्षसाधिपती मानले.
5.34.26
एतां बुद्धिं तदा कृत्वा सीता सा तनुमध्यमा।
न प्रतिव्याजहाराथ वानरं जनकात्मजा ॥ ५.३४.२६ ॥
हा निश्चय तेव्हा करून ती कृशमध्यमा जनकपुत्री सीता त्या वानराला प्रत्युत्तर देईना.
5.34.27
सीताया निश्चितं बुद्ध्वा हनूमान् मारुतात्मजः।
श्रोत्रानुकूलैर्वचनैस्तदा तां सम्प्रहर्षयन् ॥ ५.३४.२७ ॥
सीतेचा निश्चय जाणून पवनपुत्र हनुमान तेव्हा कानांना आनंद देणाऱ्या शब्दांनी तिला आनंदित करत म्हणाला.
5.34.28
आदित्य इव तेजस्वी लोककान्तः शशी यथा।
राजा सर्वस्य लोकस्य देवो वैश्रवणो यथा ॥ ५.३४.२८ ॥
सूर्यासारखा तेजस्वी, लोकप्रिय चंद्रासारखा, सर्व लोकांचा राजा कुबेरदेवासारखा.
5.34.29
विक्रमेणोपपन्नश्च यथा विष्णुर्महायशाः।
सत्यवादी मधुरवाग् देवो वाचस्पतिर्यथा ॥ ५.३४.२९ ॥
पराक्रमी, महायशस्वी विष्णूसारखा, सत्यवादी आणि मधुरभाषी देव बृहस्पतीसारखा.
5.34.30
रूपवान् सुभगः श्रीमान् कंदर्प इव मूर्तिमान्।
स्थानक्रोधे प्रहर्ता च श्रेष्ठो लोके महारथः ॥ ५.३४.३० ॥
रूपवान, सुभग, श्रीमान, मूर्तिमंत कामदेवासारखा; योग्य स्थानी क्रोधाने प्रहार करणारा, जगतात श्रेष्ठ महारथी.
5.34.31
बाहुच्छायामवष्टब्धो यस्य लोको महात्मनः।
अपक्रम्याश्रमपदान्मृगरूपेण राघवम् ॥ ५.३४.३१ ॥
ज्या महात्म्याच्या बाहुछायेत संपूर्ण लोक विसावतो, त्या राघवाला आश्रमापासून मृगरूपाने दूर नेले गेले.
5.34.32
शून्ये येनापनीतासि तस्य द्रक्ष्यसि तत्फलम्।
अचिराद् रावणं संख्ये यो वधिष्यति वीर्यवान् ॥ ५.३४.३२ ॥
ज्याने तुला रिकाम्या ठिकाणाहून नेले, त्याचे फळ तू लवकरच पाहशील; पराक्रमी पुरुष युद्धात लवकरच रावणाचा वध करील.
5.34.33
क्रोधप्रमुक्तैरिषुभिर्ज्वलद्भिरिव पावकैः।
तेनाहं प्रेषितो दूतस्त्वत्सकाशमिहागतः ॥ ५.३४.३३ ॥
क्रोधाने सोडलेल्या, प्रज्वलित अग्नीसारख्या बाणांनी युक्त त्याने मला दूत म्हणून पाठवले, म्हणून मी तुझ्याकडे आलो आहे.
5.34.34
त्वद्वियोगेन दुःखार्तः स त्वां कौशलमब्रवीत्।
लक्ष्मणश्च महातेजाः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ५.३४.३४ ॥
तुझ्या वियोगाने दुःखार्त झालेल्या त्याने तुझी खुशाली विचारली; सुमित्रेचा आनंद वाढवणाऱ्या महातेजस्वी लक्ष्मणानेही तुझी खुशाली विचारली.
5.34.35
अभिवाद्य महाबाहुः स त्वां कौशलमब्रवीत्।
रामस्य च सखा देवि सुग्रीवो नाम वानरः ॥ ५.३४.३५ ॥
महाबाहू (राम) यांनी तुला नमस्कार करून तुझी खुशाली विचारली आहे. हे देवी, रामाचा मित्र सुग्रीव नावाच्या वानरानेही तुझी खुशाली विचारली आहे.
5.34.36
राजा वानरमुख्यानां स त्वां कौशलमब्रवीत्।
नित्यं स्मरति ते रामः ससुग्रीवः सलक्ष्मणः ॥ ५.३४.३६ ॥
वानरश्रेष्ठांचा राजा (सुग्रीव) यानेही तुझी खुशाली विचारली आहे. राम सुग्रीव आणि लक्ष्मणासह सदैव तुझे स्मरण करतो.
5.34.37
दिष्ट्या जीवसि वैदेहि राक्षसीवशमागता।
नचिराद् द्रक्ष्यसे रामं लक्ष्मणं च महारथम् ॥ ५.३४.३७ ॥
हे वैदेही, सुदैवाने राक्षसींच्या वशात असूनही तू जिवंत आहेस. लवकरच महारथी राम आणि लक्ष्मण यांना तू पाहशील.
5.34.38
मध्ये वानरकोटीनां सुग्रीवं चामितौजसम्।
अहं सुग्रीवसचिवो हनूमान् नाम वानरः ॥ ५.३४.३८ ॥
कोट्यवधी वानरांमध्ये अमित तेजस्वी सुग्रीवाचा सचिव, हनुमान नावाचा वानर मी आहे.
5.34.39
प्रविष्टो नगरीं लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम्।
कृत्वा मूर्ध्नि पदन्यासं रावणस्य दुरात्मनः ॥ ५.३४.३९ ॥
महासागर ओलांडून लंका नगरीत प्रवेश केला; दुरात्मा रावणाच्या मस्तकावर पाय ठेवला.
5.34.40
त्वां द्रष्टुमुपयातोऽहं समाश्रित्य पराक्रमम्।
नाहमस्मि तथा देवि यथा मामवगच्छसि।
विशङ्का त्यज्यतामेषा श्रद्धत्स्व वदतो मम ॥ ५.३४.४० ॥
देवी, तुला पाहण्यासाठीच मी माझ्या पराक्रमावर विश्वास ठेवून आलो आहे. तू समजतेस तसा मी नाही. ही शंका सोड, माझ्या बोलण्यावर विश्वास ठेव.