વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.36.1
भूय एव महातेजा हनूमान् पवनात्मजः।
अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सीताप्रत्ययकारणात् ॥ ५.३६.१ ॥
સીતાનો વિશ્વાસ જીતવા માટે મહાતેજસ્વી પવનપુત્ર હનુમાન ફરી નમ્રતાથી બોલ્યા.
5.36.2
वानरोऽहं महाभागे दूतो रामस्य धीमतः।
रामनामाङ्कितं चेदं पश्य देव्यङ्गुलीयकम् ॥ ५.३६.२ ॥
હે મહાભાગ્યવતી, હું વાનર છું, બુદ્ધિમાન રામનો દૂત છું. દેવી, રામના નામથી અંકિત આ વીંટી જુઓ.
5.36.3
प्रत्ययार्थं तवानीतं तेन दत्तं महात्मना।
समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीणदुःखफला ह्यसि ॥ ५.३६.३ ॥
તારા વિશ્વાસ માટે આ લાવ્યો છું; મહાત્મા રામે આ આપ્યું છે. તારું કલ્યાણ થાઓ, આશ્વસ્ત થા, તારા દુઃખનું ફળ ક્ષીણ થયું છે.
5.36.4
गृहीत्वा प्रेक्षमाणा सा भर्तुः करविभूषितम्।
भर्तारमिव सम्प्राप्तं जानकी मुदिताभवत् ॥ ५.३६.४ ॥
પતિના હાથની શોભારૂપ એ વીંટી લઈને જોતાં જાનકી એવી આનંદિત થઈ જાણે સ્વયં પતિ આવ્યા હોય.
5.36.5
चारु तद् वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्।
बभूव हर्षोदग्रं च राहुमुक्त इवोडुराट् ॥ ५.३६.५ ॥
લાલ-સફેદ વિશાળ નેત્રોવાળું તેનું સુંદર મુખ હર્ષથી ઝળહળી ઊઠ્યું, રાહુથી મુક્ત થયેલા ચંદ્રની જેમ.
5.36.6
ततः सा ह्रीमती बाला भर्तुः संदेशहर्षिता।
परितुष्टा प्रियं कृत्वा प्रशशंस महाकपिम् ॥ ५.३६.६ ॥
પછી લજ્જાશીલ એ યુવતી, પતિના સંદેશથી હર્ષિત થઈ, સંપૂર્ણ સંતુષ્ટ થઈને, એ પ્રિય કાર્ય કરનાર મહાકપિની પ્રશંસા કરી.
5.36.7
विक्रान्तस्त्वं समर्थस्त्वं प्राज्ञस्त्वं वानरोत्तम।
येनेदं राक्षसपदं त्वयैकेन प्रधर्षितम् ॥ ५.३६.७ ॥
તું પરાક્રમી, સમર્થ અને પ્રાજ્ઞ છે, હે વાનરશ્રેષ્ઠ; તેં એકલાએ જ રાક્ષસોનું આ નિવાસસ્થાન તોડી પાડ્યું.
5.36.8
शतयोजनविस्तीर्णः सागरो मकरालयः।
विक्रमश्लाघनीयेन क्रमता गोष्पदीकृतः ॥ ५.३६.८ ॥
સો યોજન વિસ્તરેલો, મગરોનું ધામ એવો સમુદ્ર, તારા પરાક્રમને યોગ્ય પ્રશંસનીય કૂદકાથી ગાયના ખરી જેવડો કરી દેવાયો.
5.36.9
नहि त्वां प्राकृतं मन्ये वानरं वानरर्षभ।
यस्य ते नास्ति संत्रासो रावणादपि सम्भ्रमः ॥ ५.३६.९ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, હું તને સામાન્ય વાનર માનતી નથી; રાવણથી પણ તને ભય કે ગભરાટ નથી.
5.36.10
अर्हसे च कपिश्रेष्ठ मया समभिभाषितुम्।
यद्यसि प्रेषितस्तेन रामेण विदितात्मना ॥ ५.३६.१० ॥
હે કપિશ્રેષ્ઠ, આત્મજ્ઞ રામે જો તને મોકલ્યો હોય, તો મારી સાથે વાત કરવા તું યોગ્ય છે.
5.36.11
प्रेषयिष्यति दुर्धर्षो रामो नह्यपरीक्षितम्।
पराक्रममविज्ञाय मत्सकाशं विशेषतः ॥ ५.३६.११ ॥
દુર્ધર્ષ રામ, ખાસ કરીને મારી પાસે, કોઈનું પરાક્રમ પરીક્ષ્યા અને જાણ્યા વિના મોકલશે નહીં.
5.36.12
दिष्ट्या च कुशली रामो धर्मात्मा सत्यसंगरः।
लक्ष्मणश्च महातेजाः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ५.३६.१२ ॥
સદ્ભાગ્યે ધર્માત્મા અને સત્યસંધ રામ કુશળ છે, અને મહાતેજસ્વી, સુમિત્રાનો આનંદ વધારનાર લક્ષ્મણ પણ કુશળ છે.
5.36.13
कुशली यदि काकुत्स्थः किं न सागरमेखलाम्।
महीं दहति कोपेन युगान्ताग्निरिवोत्थितः ॥ ५.३६.१३ ॥
કાકુત્સ્થ રામ કુશળ હોય તો ક્રોધથી ઊઠેલા યુગાંતાગ્નિની જેમ સાગરમેખલા પૃથ્વીને કેમ બાળી નાખતા નથી?
5.36.14
अथवा शक्तिमन्तौ तौ सुराणामपि निग्रहे।
ममैव तु न दुःखानामस्ति मन्ये विपर्ययः ॥ ५.३६.१४ ॥
અથવા એ બંને દેવોને પણ વશ કરવા સમર્થ છે; પણ મને લાગે છે કે મારા દુઃખોમાં કોઈ ફેરફાર નથી.
5.36.15
कच्चिन्न व्यथते रामः कच्चिन्न परितप्यते।
उत्तराणि च कार्याणि कुरुते पुरुषोत्तमः ॥ ५.३६.१५ ॥
શું રામ વ્યથિત નથી? શું તેઓ સંતપ્ત નથી? શું એ પુરુષોત્તમ મહાન કાર્યો કરી રહ્યા છે?
5.36.16
कच्चिन्न दीनः सम्भ्रान्तः कार्येषु च न मुह्यति।
कच्चित् पुरुषकार्याणि कुरुते नृपतेः सुतः ॥ ५.३६.१६ ॥
એ રાજપુત્ર દીન અને ગભરાયેલો નથી ને? કાર્યોમાં તે મૂંઝાતો નથી ને? શું તે પુરુષોચિત કર્મો કરે છે?
5.36.17
द्विविधं त्रिविधोपायमुपायमपि सेवते।
विजिगीषुः सुहृत् कच्चिन्मित्रेषु च परंतपः ॥ ५.३६.१७ ॥
હે પરંતપ, વિજયની ઇચ્છા રાખનાર સુહૃદ શું દ્વિવિધ અને ત્રિવિધ ઉપાયોનો ઉપયોગ કરે છે? મિત્રોમાં તે સાચો સુહૃદ છે ને?
5.36.18
कच्चिन्मित्राणि लभतेऽमित्रैश्चाप्यभिगम्यते।
कच्चित् कल्याणमित्रश्च मित्रैश्चापि पुरस्कृतः ॥ ५.३६.१८ ॥
શું તેને મિત્રો મળે છે? શું શત્રુઓ પણ તેની પાસે આવે છે? શું તે કલ્યાણમિત્ર છે અને મિત્રો દ્વારા સન્માનિત છે?
5.36.19
कच्चिदाशास्ति देवानां प्रसादं पार्थिवात्मजः।
कच्चित् पुरुषकारं च दैवं च प्रतिपद्यते ॥ ५.३६.१९ ॥
રાજકુમાર દેવોની કૃપાની આશા રાખે છે? શું તે પુરુષાર્થ અને દૈવ બંનેનો આશ્રય લે છે?
5.36.20
कच्चिन्न विगतस्नेहो विवासान्मयि राघवः।
कच्चिन्मां व्यसनादस्मान्मोक्षयिष्यति राघवः ॥ ५.३६.२० ॥
વનવાસને કારણે રાઘવનો મારા પરનો સ્નેહ ઓછો થયો નથી ને? શું રાઘવ મને આ સંકટમાંથી મુક્ત કરશે?
5.36.21
सुखानामुचितो नित्यमसुखानामनूचितः।
दुःखमुत्तरमासाद्य कच्चिद् रामो न सीदति ॥ ५.३६.२१ ॥
સદા સુખમાં ટેવાયેલા અને દુઃખથી અજાણ રામ આ મોટા દુઃખમાં પડીને પણ હતાશ નથી થતા ને?
5.36.22
कौसल्यायास्तथा कच्चित् सुमित्रायास्तथैव च।
अभीक्ष्णं श्रूयते कच्चित् कुशलं भरतस्य च ॥ ५.३६.२२ ॥
કૌસલ્યા અને સુમિત્રાના કુશળ સમાચાર વારંવાર સંભળાય છે? ભરતના કુશળ સમાચાર પણ સંભળાય છે?
5.36.23
मन्निमित्तेन मानार्हः कच्चिच्छोकेन राघवः।
कच्चिन्नान्यमना रामः कच्चिन्मां तारयिष्यति ॥ ५.३६.२३ ॥
મારા કારણે માનનીય રાઘવ શોકમાં છે? રામનું મન બીજે ક્યાંય નથી ગયું ને? શું રામ મને ઉગારશે?
5.36.24
कच्चिदक्षौहिणीं भीमां भरतो भ्रातृवत्सलः।
ध्वजिनीं मन्त्रिभिर्गुप्तां प्रेषयिष्यति मत्कृते ॥ ५.३६.२४ ॥
ભ્રાતૃવત્સલ ભરત મારા માટે મંત્રીઓથી રક્ષિત, ધ્વજયુક્ત, ભયંકર અક્ષૌહિણી સેના મોકલશે?
5.36.25
वानराधिपतिः श्रीमान् सुग्रीवः कच्चिदेष्यति।
मत्कृते हरिभिर्वीरैर्वृतो दन्तनखायुधैः ॥ ५.३६.२५ ॥
શ્રીમાન વાનરાધિપતિ સુગ્રીવ, દાંત અને નખ જ જેમનાં શસ્ત્રો છે એવા વીર વાનરોથી ઘેરાયેલા, મારે માટે આવશે શું?
5.36.26
कच्चिच्च लक्ष्मणः शूरः सुमित्रानन्दवर्धनः।
अस्त्रविच्छरजालेन राक्षसान् विधमिष्यति ॥ ५.३६.२६ ॥
સુમિત્રાનો આનંદ વધારનાર, અસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ શૂર લક્ષ્મણ બાણોની જાળથી રાક્ષસોનો નાશ કરશે શું?
5.36.27
रौद्रेण कच्चिदस्त्रेण रामेण निहतं रणे।
द्रक्ष्याम्यल्पेन कालेन रावणं ससुहृज्जनम् ॥ ५.३६.२७ ॥
થોડા જ સમયમાં રામના ભયંકર અસ્ત્રથી રણમાં હણાયેલા રાવણને, તેના મિત્રો સહિત, હું જોઈશ શું?
5.36.28
कच्चिन्न तद्धेमसमानवर्णं
तस्याननं पद्मसमानगन्धि।
मया विना शुष्यति शोकदीनं
जलक्षये पद्ममिवातपेन ॥ ५.३६.२८ ॥
સોના જેવો વર્ણ અને કમળ જેવી સુગંધવાળું તેમનું મુખ, મારા વિના શોકથી દીન થઈને, પાણી ઘટતાં તડકાથી કમળ સુકાય તેમ સુકાતું નથી શું?
5.36.29
धर्मापदेशात् त्यजतः स्वराज्यं
मां चाप्यरण्यं नयतः पदातेः।
नासीद् यथा यस्य न भीर्न शोकः
कच्चित् स धैर्यं हृदये करोति ॥ ५.३६.२९ ॥
ધર્મના બહાને પોતાનું રાજ્ય ત્યજી, મને પણ પગપાળા વનમાં લઈ જતાં જેમના મનમાં ભય કે શોક ન હતો, તેઓ હજી પણ હૃદયમાં ધૈર્ય રાખે છે શું?
5.36.30
न चास्य माता न पिता न चान्यः
स्नेहाद् विशिष्टोऽस्ति मया समो वा।
तावद्ध्यहं दूत जिजीविषेयं
यावत् प्रवृत्तिं शृणुयां प्रियस्य ॥ ५.३६.३० ॥
તેમના માતા, પિતા કે બીજું કોઈ સ્નેહમાં મારા કરતાં વધુ કે મારા સમાન નથી. હે દૂત! મારા પ્રિયની વાત સાંભળું ત્યાં સુધી હું જીવવા ઇચ્છું છું.
5.36.31
इतीव देवी वचनं महार्थं
तं वानरेन्द्रं मधुरार्थमुक्त्वा।
श्रोतुं पुनस्तस्य वचोऽभिरामं
रामार्थयुक्तं विरराम रामा ॥ ५.३६.३१ ॥
આ રીતે દેવી સીતાએ તે વાનરરાજને મહાન અર્થવાળાં અને મધુર વચનો કહીને, રામના કાર્ય સાથે જોડાયેલાં તેનાં મનોહર વચનો ફરી સાંભળવા મૌન ધારણ કર્યું.
5.36.32
सीताया वचनं श्रुत्वा मारुतिर्भीमविक्रमः।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.३६.३२ ॥
સીતાનાં વચનો સાંભળી ભયંકર પરાક્રમી મારુતિએ માથે અંજલિ જોડીને ઉત્તરમાં આ વાક્યો કહ્યાં.
5.36.33
न त्वामिहस्थां जानीते रामः कमललोचनः।
तेन त्वां नानयत्याशु शचीमिव पुरंदरः ॥ ५.३६.३३ ॥
કમલનયન રામ તું અહીં છે એ જાણતા નથી; તેથી પુરંદર જેમ શચીને તરત લાવ્યા, તેમ તે તને તરત લઈ જતા નથી.
5.36.34
श्रुत्वैव च वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः।
चमूं प्रकर्षन् महतीं हर्यृक्षगणसंयुताम् ॥ ५.३६.३४ ॥
મારાં વચનો સાંભળતાં જ રાઘવ વાનર અને રીંછોના સમૂહોથી યુક્ત મહાન સેના લઈને તરત આવશે.
5.36.35
विष्टम्भयित्वा बाणौघैरक्षोभ्यं वरुणालयम्।
करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम् ॥ ५.३६.३५ ॥
કાકુત્સ્થ રામ બાણોના પ્રવાહથી અક્ષોભ્ય વરુણાલય (સમુદ્ર)ને રોકીને લંકા નગરીને રાક્ષસો શાંત થયેલી બનાવશે.
5.36.36
तत्र यद्यन्तरा मृत्युर्यदि देवा महासुराः।
स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तानपि वधिष्यति ॥ ५.३६.३६ ॥
ત્યાં વચ્ચે મૃત્યુ આવે, અથવા દેવો કે મહાસુરો રામના માર્ગમાં ઊભા રહે, તો પણ તે તેમને પણ હણી નાખશે.
5.36.37
तवादर्शनजेनार्ये शोकेन परिपूरितः।
न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः ॥ ५.३६.३७ ॥
હે આર્યે, તમને ન જોવાથી ઉત્પન્ન થયેલા શોકથી ભરેલા રામ, સિંહથી પીડિત હાથીની જેમ શાંતિ પામતા નથી.
5.36.38
मन्दरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च।
मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा दर्दुरेण च ॥ ५.३६.३८ ॥
હે દેવી, મંદર, મૂળ-ફળ, મલય, વિંધ્ય, મેરુ અને દર્દુર પર હું તમને શપથ લઉં છું.
5.36.39
यथा सुनयनं वल्गु बिम्बोष्ठं चारुकुण्डलम्।
मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥ ५.३६.३९ ॥
સુંદર નેત્રો, બિંબફળ જેવા હોઠ, સુંદર કુંડળવાળું, ઉદય પામેલા પૂર્ણચંદ્ર જેવું રામનું મુખ તું જોઈશ.
5.36.40
क्षिप्रं द्रक्ष्यसि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ।
शतक्रतुमिवासीनं नागपृष्ठस्य मूर्धनि ॥ ५.३६.४० ॥
હે વૈદેહી, જલદી જ પ્રસ્રવણ પર્વત પર હાથીની પીઠના શિખર પર બેઠેલા ઇન્દ્રની જેમ તું રામને જોઈશ.
5.36.41
न मांसं राघवो भुङ्क्ते न चैव मधु सेवते।
वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तमश्नाति पञ्चमम् ॥ ५.३६.४१ ॥
રાઘવ માંસ ખાતા નથી, મધનું પણ સેવન કરતા નથી. જંગલમાં મળેલું, સારી રીતે તૈયાર કરેલું ભોજન હંમેશાં પાંચમા સમયે ખાય છે.
5.36.42
नैव दंशान् न मशकान् न कीटान् न सरीसृपान्।
राघवोऽपनयेद् गात्रात् त्वद्गतेनान्तरात्मना ॥ ५.३६.४२ ॥
રાઘવ ડાંસ, મચ્છર, જીવજંતુ કે સરીસૃપોને શરીર પરથી હાંકી કાઢતા નથી; તેમનો અંતરાત્મા તમારામાં લીન છે.
5.36.43
नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः।
नान्यच्चिन्तयते किंचित् स तु कामवशं गतः ॥ ५.३६.४३ ॥
રામ સદા ધ્યાનમાં લીન રહે છે અને સદા શોકમાં ડૂબેલા રહે છે. તે બીજું કંઈ વિચારતા નથી; તેઓ કામને વશ થઈ ગયા છે.
5.36.44
अनिद्रः सततं रामः सुप्तोऽपि च नरोत्तमः।
सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन् प्रतिबुध्यते ॥ ५.३६.४४ ॥
રામ સતત ઊંઘ વિનાના રહે છે; નરોત્તમ રામ સૂતા હોય ત્યારે પણ 'સીતા' એવું મધુર નામ ઉચ્ચારતા જાગી ઊઠે છે.
5.36.45
दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यच्चान्यत् स्त्रीमनोहरम्।
बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वामभिभाषते ॥ ५.३६.४५ ॥
ફળ કે ફૂલ અથવા સ્ત્રીઓના મનને મોહિત કરે એવી બીજી કોઈ વસ્તુ જોઈને, 'હા પ્રિયે!' એમ કહીને નિસાસા નાખતાં તેઓ વારંવાર તમને જ સંબોધે છે.
5.36.46
स देवि नित्यं परितप्यमान-
स्त्वामेव सीतेत्यभिभाषमाणः।
धृतव्रतो राजसुतो महात्मा
तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः ॥ ५.३६.४६ ॥
હે દેવી, તેઓ સદા સંતપ્ત રહીને 'સીતા' કહીને તમારી સાથે જ વાત કરે છે. દૃઢવ્રતી એ મહાત્મા રાજકુમાર તમને જ પામવા માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે.
5.36.47
सा रामसंकीर्तनवीतशोका
रामस्य शोकेन समानशोका।
शरन्मुखेनाम्बुदशेषचन्द्रा
निशेव वैदेहसुता बभूव ॥ ५.३६.४७ ॥
રામના કીર્તનથી શોકરહિત થયેલી અને રામના શોકમાં સમાન શોક ધરાવતી તે વૈદેહી-પુત્રી, શરદઋતુના આરંભે મેઘોમાંથી બચેલા ચંદ્રવાળી રાત્રિ જેવી થઈ ગઈ.