वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.36.1
भूय एव महातेजा हनूमान् पवनात्मजः।
अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सीताप्रत्ययकारणात् ॥ ५.३६.१ ॥
सीतेचा विश्वास संपादन करण्यासाठी महातेजस्वी पवनपुत्र हनुमान पुन्हा नम्रपणे बोलला.
5.36.2
वानरोऽहं महाभागे दूतो रामस्य धीमतः।
रामनामाङ्कितं चेदं पश्य देव्यङ्गुलीयकम् ॥ ५.३६.२ ॥
हे महाभागे, मी वानर आहे, बुद्धिमान रामाचा दूत आहे. देवी, रामनामाने अंकित ही अंगठी पाहा.
5.36.3
प्रत्ययार्थं तवानीतं तेन दत्तं महात्मना।
समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीणदुःखफला ह्यसि ॥ ५.३६.३ ॥
तुझ्या विश्वासासाठी हे आणले आहे; महात्मा रामाने ते दिले आहे. तुझे कल्याण होवो, धीर धर, तुझ्या दुःखाचे फल संपले आहे.
5.36.4
गृहीत्वा प्रेक्षमाणा सा भर्तुः करविभूषितम्।
भर्तारमिव सम्प्राप्तं जानकी मुदिताभवत् ॥ ५.३६.४ ॥
पतीच्या हाताची शोभा असलेली ती अंगठी घेऊन पाहताना जानकी इतकी आनंदली की जणू पतीच आले आहेत.
5.36.5
चारु तद् वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्।
बभूव हर्षोदग्रं च राहुमुक्त इवोडुराट् ॥ ५.३६.५ ॥
तांबूस-पांढऱ्या विशाल डोळ्यांचे तिचे सुंदर मुख आनंदाने उजळले, राहूच्या तावडीतून सुटलेल्या चंद्रासारखे.
5.36.6
ततः सा ह्रीमती बाला भर्तुः संदेशहर्षिता।
परितुष्टा प्रियं कृत्वा प्रशशंस महाकपिम् ॥ ५.३६.६ ॥
तेव्हा लज्जाळू त्या तरुणीने पतीच्या संदेशाने आनंदित होऊन, पूर्ण समाधानाने, ते प्रिय कार्य करणाऱ्या महाकपीची प्रशंसा केली.
5.36.7
विक्रान्तस्त्वं समर्थस्त्वं प्राज्ञस्त्वं वानरोत्तम।
येनेदं राक्षसपदं त्वयैकेन प्रधर्षितम् ॥ ५.३६.७ ॥
तू पराक्रमी, समर्थ आणि प्राज्ञ आहेस, हे वानरश्रेष्ठा; तू एकट्यानेच राक्षसांचे हे निवासस्थान उद्ध्वस्त केलेस.
5.36.8
शतयोजनविस्तीर्णः सागरो मकरालयः।
विक्रमश्लाघनीयेन क्रमता गोष्पदीकृतः ॥ ५.३६.८ ॥
शंभर योजने विस्तीर्ण, मकरांचे आलय असलेला तो सागर, तुझ्या पराक्रमास शोभेल अशा प्रशंसनीय उड्डाणाने गाईच्या खुरासारखा केला गेला.
5.36.9
नहि त्वां प्राकृतं मन्ये वानरं वानरर्षभ।
यस्य ते नास्ति संत्रासो रावणादपि सम्भ्रमः ॥ ५.३६.९ ॥
हे वानरश्रेष्ठा, मी तुला साधारण वानर मानत नाही; रावणापासूनही तुला भय किंवा गोंधळ नाही.
5.36.10
अर्हसे च कपिश्रेष्ठ मया समभिभाषितुम्।
यद्यसि प्रेषितस्तेन रामेण विदितात्मना ॥ ५.३६.१० ॥
हे कपिश्रेष्ठा, आत्मज्ञ रामाने तुला पाठवले असशील, तर माझ्याशी बोलण्यास तू योग्य आहेस.
5.36.11
प्रेषयिष्यति दुर्धर्षो रामो नह्यपरीक्षितम्।
पराक्रममविज्ञाय मत्सकाशं विशेषतः ॥ ५.३६.११ ॥
दुर्धर्ष राम, विशेषतः माझ्याकडे, कोणाचाही पराक्रम परीक्षा न करता व जाणल्याशिवाय पाठवणार नाही.
5.36.12
दिष्ट्या च कुशली रामो धर्मात्मा सत्यसंगरः।
लक्ष्मणश्च महातेजाः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ५.३६.१२ ॥
सुदैवाने धर्मात्मा व सत्यप्रतिज्ञ राम कुशल आहे, आणि महातेजस्वी, सुमित्रेचा आनंद वाढवणारा लक्ष्मणही कुशल आहे.
5.36.13
कुशली यदि काकुत्स्थः किं न सागरमेखलाम्।
महीं दहति कोपेन युगान्ताग्निरिवोत्थितः ॥ ५.३६.१३ ॥
काकुत्स्थ राम कुशल असतील तर क्रोधाने उठलेल्या युगान्ताग्नीप्रमाणे सागरमेखला पृथ्वी त्यांनी का जाळली नाही?
5.36.14
अथवा शक्तिमन्तौ तौ सुराणामपि निग्रहे।
ममैव तु न दुःखानामस्ति मन्ये विपर्ययः ॥ ५.३६.१४ ॥
किंवा ते दोघे देवांनाही वश करण्यास समर्थ आहेत; पण माझ्या दुःखांना कोणताही पालट नाही असे मला वाटते.
5.36.15
कच्चिन्न व्यथते रामः कच्चिन्न परितप्यते।
उत्तराणि च कार्याणि कुरुते पुरुषोत्तमः ॥ ५.३६.१५ ॥
राम व्यथित नाहीत ना? ते संतप्त नाहीत ना? ते पुरुषोत्तम मोठी कार्ये करत आहेत ना?
5.36.16
कच्चिन्न दीनः सम्भ्रान्तः कार्येषु च न मुह्यति।
कच्चित् पुरुषकार्याणि कुरुते नृपतेः सुतः ॥ ५.३६.१६ ॥
तो राजपुत्र दीन आणि गोंधळलेला झालेला नाही ना? कार्यांमध्ये तो मोहात पडत नाही ना? तो पुरुषोचित कार्ये करत आहे ना?
5.36.17
द्विविधं त्रिविधोपायमुपायमपि सेवते।
विजिगीषुः सुहृत् कच्चिन्मित्रेषु च परंतपः ॥ ५.३६.१७ ॥
हे परंतपा, विजयाची इच्छा करणारा सुहृद द्विविध व त्रिविध उपायांचा अवलंब करत आहे ना? मित्रांमध्ये तो खरा सुहृद आहे ना?
5.36.18
कच्चिन्मित्राणि लभतेऽमित्रैश्चाप्यभिगम्यते।
कच्चित् कल्याणमित्रश्च मित्रैश्चापि पुरस्कृतः ॥ ५.३६.१८ ॥
त्याला मित्र मिळतात ना? शत्रूही त्याच्याकडे येतात ना? तो कल्याणमित्र असून मित्रांकडून सन्मानित होतो ना?
5.36.19
कच्चिदाशास्ति देवानां प्रसादं पार्थिवात्मजः।
कच्चित् पुरुषकारं च दैवं च प्रतिपद्यते ॥ ५.३६.१९ ॥
राजपुत्र देवांच्या कृपेची आशा बाळगतो का? तो पुरुषार्थ आणि दैव दोन्हींचा आश्रय घेतो का?
5.36.20
कच्चिन्न विगतस्नेहो विवासान्मयि राघवः।
कच्चिन्मां व्यसनादस्मान्मोक्षयिष्यति राघवः ॥ ५.३६.२० ॥
वनवासामुळे राघवाचा स्नेह माझ्यावरचा कमी झाला नाही ना? राघव मला या संकटातून सोडवील ना?
5.36.21
सुखानामुचितो नित्यमसुखानामनूचितः।
दुःखमुत्तरमासाद्य कच्चिद् रामो न सीदति ॥ ५.३६.२१ ॥
नेहमी सुखात वाढलेला आणि दुःखाची सवय नसलेला राम या मोठ्या दुःखात पडूनही खचत नाही ना?
5.36.22
कौसल्यायास्तथा कच्चित् सुमित्रायास्तथैव च।
अभीक्ष्णं श्रूयते कच्चित् कुशलं भरतस्य च ॥ ५.३६.२२ ॥
कौसल्या आणि सुमित्रेची खुशाली वारंवार ऐकू येते का? भरताचीही खुशाली ऐकू येते का?
5.36.23
मन्निमित्तेन मानार्हः कच्चिच्छोकेन राघवः।
कच्चिन्नान्यमना रामः कच्चिन्मां तारयिष्यति ॥ ५.३६.२३ ॥
माझ्यामुळे मान्य राघव शोकात आहे का? रामाचे मन दुसरीकडे गेले नाही ना? राम मला सोडवील ना?
5.36.24
कच्चिदक्षौहिणीं भीमां भरतो भ्रातृवत्सलः।
ध्वजिनीं मन्त्रिभिर्गुप्तां प्रेषयिष्यति मत्कृते ॥ ५.३६.२४ ॥
बंधुवत्सल भरत माझ्यासाठी मंत्र्यांनी रक्षिलेली, ध्वजांनी युक्त अशी भयंकर अक्षौहिणी सेना पाठवील का?
5.36.25
वानराधिपतिः श्रीमान् सुग्रीवः कच्चिदेष्यति।
मत्कृते हरिभिर्वीरैर्वृतो दन्तनखायुधैः ॥ ५.३६.२५ ॥
श्रीमान वानराधिपती सुग्रीव, दात व नखे हीच शस्त्रे असलेल्या वीर वानरांनी वेढलेला, माझ्यासाठी येईल का?
5.36.26
कच्चिच्च लक्ष्मणः शूरः सुमित्रानन्दवर्धनः।
अस्त्रविच्छरजालेन राक्षसान् विधमिष्यति ॥ ५.३६.२६ ॥
सुमित्रेचा आनंद वाढवणारा, अस्त्रविद्येत निपुण शूर लक्ष्मण बाणांच्या जाळ्याने राक्षसांचा नाश करील का?
5.36.27
रौद्रेण कच्चिदस्त्रेण रामेण निहतं रणे।
द्रक्ष्याम्यल्पेन कालेन रावणं ससुहृज्जनम् ॥ ५.३६.२७ ॥
थोड्या काळातच रामाच्या भयंकर अस्त्राने रणांगणात मारला गेलेला रावण, त्याच्या सुहृदांसह मी पाहीन का?
5.36.28
कच्चिन्न तद्धेमसमानवर्णं
तस्याननं पद्मसमानगन्धि।
मया विना शुष्यति शोकदीनं
जलक्षये पद्ममिवातपेन ॥ ५.३६.२८ ॥
सोन्यासारखा वर्ण आणि कमळासारखा सुगंध असलेले त्यांचे मुख, माझ्याविना शोकाने दीन होऊन, पाणी आटल्यावर उन्हाने कमळ सुकते तसे सुकत नसेल का?
5.36.29
धर्मापदेशात् त्यजतः स्वराज्यं
मां चाप्यरण्यं नयतः पदातेः।
नासीद् यथा यस्य न भीर्न शोकः
कच्चित् स धैर्यं हृदये करोति ॥ ५.३६.२९ ॥
धर्माच्या निमित्ताने स्वराज्याचा त्याग करून, मलाही पायी वनात नेताना ज्यांच्या मनात भय वा शोक नव्हता, ते आजही हृदयात धैर्य धरून आहेत का?
5.36.30
न चास्य माता न पिता न चान्यः
स्नेहाद् विशिष्टोऽस्ति मया समो वा।
तावद्ध्यहं दूत जिजीविषेयं
यावत् प्रवृत्तिं शृणुयां प्रियस्य ॥ ५.३६.३० ॥
त्यांची आई, वडील किंवा दुसरे कोणीही प्रेमात माझ्यापेक्षा अधिक किंवा माझ्यासारखे नाहीत. हे दूता! माझ्या प्रियाची वार्ता ऐकेपर्यंत मी जगू इच्छिते.
5.36.31
इतीव देवी वचनं महार्थं
तं वानरेन्द्रं मधुरार्थमुक्त्वा।
श्रोतुं पुनस्तस्य वचोऽभिरामं
रामार्थयुक्तं विरराम रामा ॥ ५.३६.३१ ॥
अशा प्रकारे देवी सीतेने त्या वानरराजाला महान अर्थाचे आणि मधुर वचन सांगून, रामकार्याशी जोडलेले त्याचे मनोहर बोल पुन्हा ऐकण्यासाठी मौन धारण केले.
5.36.32
सीताया वचनं श्रुत्वा मारुतिर्भीमविक्रमः।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.३६.३२ ॥
सीतेचे बोल ऐकून भयंकर पराक्रमी मारुती मस्तकावर अंजली ठेवून उत्तरादाखल हे शब्द बोलला.
5.36.33
न त्वामिहस्थां जानीते रामः कमललोचनः।
तेन त्वां नानयत्याशु शचीमिव पुरंदरः ॥ ५.३६.३३ ॥
कमलनयन राम तू येथे आहेस हे जाणत नाही; म्हणून पुरंदर जसा शचीला लगेच आणतो, तसा तो तुला लगेच आणत नाही.
5.36.34
श्रुत्वैव च वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः।
चमूं प्रकर्षन् महतीं हर्यृक्षगणसंयुताम् ॥ ५.३६.३४ ॥
माझे बोल ऐकताच राघव वानर आणि ऋक्षांच्या समूहांनी युक्त मोठे सैन्य घेऊन लवकरच येईल.
5.36.35
विष्टम्भयित्वा बाणौघैरक्षोभ्यं वरुणालयम्।
करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम् ॥ ५.३६.३५ ॥
काकुत्स्थ राम बाणांच्या प्रवाहांनी अक्षोभ्य वरुणालय (समुद्र) अडवून लंका नगरी राक्षसांना शांत करील.
5.36.36
तत्र यद्यन्तरा मृत्युर्यदि देवा महासुराः।
स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तानपि वधिष्यति ॥ ५.३६.३६ ॥
तेथे मध्येच मृत्यू आला, किंवा देव अथवा महासुर रामाच्या मार्गात उभे ठाकले, तरी तो त्यांनाही वधील.
5.36.37
तवादर्शनजेनार्ये शोकेन परिपूरितः।
न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः ॥ ५.३६.३७ ॥
हे आर्ये, तुला न पाहिल्यामुळे उत्पन्न झालेल्या शोकाने भरलेला राम, सिंहाने पीडित झालेल्या हत्तीप्रमाणे शांती मिळवत नाही.
5.36.38
मन्दरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च।
मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा दर्दुरेण च ॥ ५.३६.३८ ॥
हे देवी, मंदर, मूलफळे, मलय, विंध्य, मेरू आणि दर्दुर यांची शपथ घेऊन मी तुला सांगतो.
5.36.39
यथा सुनयनं वल्गु बिम्बोष्ठं चारुकुण्डलम्।
मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥ ५.३६.३९ ॥
सुंदर नेत्रे, बिंबफळासारखे ओठ, सुंदर कुंडले असलेले, उगवलेल्या पूर्ण चंद्रासारखे रामाचे मुख तू पाहशील.
5.36.40
क्षिप्रं द्रक्ष्यसि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ।
शतक्रतुमिवासीनं नागपृष्ठस्य मूर्धनि ॥ ५.३६.४० ॥
हे वैदेही, लवकरच प्रस्रवण पर्वतावर हत्तीच्या पाठीच्या शिखरावर बसलेल्या इंद्राप्रमाणे तू रामाला पाहशील.
5.36.41
न मांसं राघवो भुङ्क्ते न चैव मधु सेवते।
वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तमश्नाति पञ्चमम् ॥ ५.३६.४१ ॥
राघव मांस खात नाही, मधही सेवन करत नाही. वनात मिळालेले, नीट तयार केलेले अन्न तो नेहमी पाचव्या वेळी खातो.
5.36.42
नैव दंशान् न मशकान् न कीटान् न सरीसृपान्।
राघवोऽपनयेद् गात्रात् त्वद्गतेनान्तरात्मना ॥ ५.३६.४२ ॥
राघव डास, डास, कीटक किंवा सरपटणारे प्राणी अंगावरून हाकलत नाही; त्याचा अंतरात्मा तुझ्यातच गुंतलेला आहे.
5.36.43
नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः।
नान्यच्चिन्तयते किंचित् स तु कामवशं गतः ॥ ५.३६.४३ ॥
राम सदैव ध्यानात मग्न असतो आणि सदैव शोकात बुडालेला असतो. तो दुसरे काहीही विचार करत नाही; तो कामाच्या अधीन झाला आहे.
5.36.44
अनिद्रः सततं रामः सुप्तोऽपि च नरोत्तमः।
सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन् प्रतिबुध्यते ॥ ५.३६.४४ ॥
राम सतत निद्रारहित असतो; नरश्रेष्ठ राम झोपेत असतानाही 'सीता' हा मधुर शब्द उच्चारत जागा होतो.
5.36.45
दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यच्चान्यत् स्त्रीमनोहरम्।
बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वामभिभाषते ॥ ५.३६.४५ ॥
फळ, फूल किंवा स्त्रीमनाला मोहवणारी दुसरी कोणतीही वस्तू पाहून, 'हाय प्रिये!' असे म्हणत निःश्वास टाकत तो वारंवार तुझ्याशीच बोलतो.
5.36.46
स देवि नित्यं परितप्यमान-
स्त्वामेव सीतेत्यभिभाषमाणः।
धृतव्रतो राजसुतो महात्मा
तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः ॥ ५.३६.४६ ॥
हे देवी, तो सदैव संतप्त होऊन 'सीता' असे म्हणत केवळ तुझ्याशीच बोलतो. दृढव्रती तो महात्मा राजपुत्र तुलाच मिळवण्यासाठी प्रयत्न करत आहे.
5.36.47
सा रामसंकीर्तनवीतशोका
रामस्य शोकेन समानशोका।
शरन्मुखेनाम्बुदशेषचन्द्रा
निशेव वैदेहसुता बभूव ॥ ५.३६.४७ ॥
रामाच्या कीर्तनाने शोकरहित झालेली आणि रामाच्या शोकात समान शोक असलेली ती वैदेहीकन्या, शरद ऋतूच्या आरंभी ढगांमधून उरलेल्या चंद्रासह असलेल्या रात्रीप्रमाणे झाली.