वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.40.1
श्रुत्वा तु वचनं तस्य वायुसूनोर्महात्मनः।
उवाचात्महितं वाक्यं सीता सुरसुतोपमा ॥ ५.४०.१ ॥
वायुपुत्र महात्म्याचे ते बोलणे ऐकून देवकन्येसारखी सीता स्वतःच्या हिताचे वचन बोलली.
5.40.2
त्वां दृष्ट्वा प्रियवक्तारं सम्प्रहृष्यामि वानर।
अर्धसंजातसस्येव वृष्टिं प्राप्य वसुंधरा ॥ ५.४०.२ ॥
हे वानरा, प्रिय बोलणाऱ्या तुला पाहून मी अत्यंत हर्षित होत आहे; अर्धवट वाढलेल्या पिकांची भूमी पाऊस मिळाल्यासारखी.
5.40.3
यथा तं पुरुषव्याघ्रं गात्रैः शोकाभिकर्शितैः।
संस्पृशेयं सकामाहं तथा कुरु दयां मयि ॥ ५.४०.३ ॥
शोकाने कृश झालेल्या माझ्या अवयवांनी त्या पुरुषव्याघ्राला (रामाला) मी स्पर्श करावा आणि माझी इच्छा पूर्ण व्हावी, असी माझ्यावर दया कर.
5.40.4
अभिज्ञानं च रामस्य दद्या हरिगणोत्तम।
क्षिप्तामिषीकां काकस्य कोपादेकाक्षिशातनीम् ॥ ५.४०.४ ॥
हे वानरश्रेष्ठा, रामासाठी ओळखीची खूण दे—रागाने कावळ्याचा एक डोळा फोडलेले ते गवताचे काडी फेकल्याची गोष्ट.
5.40.5
मनःशिलायास्तिलको गण्डपार्श्वे निवेशितः।
त्वया प्रणष्टे तिलके तं किल स्मर्तुमर्हसि ॥ ५.४०.५ ॥
मनःशिलेचा टिळा माझ्या गालाच्या बाजूला लावला होता. तो टिळा पुसला गेला आहे; म्हणून तू त्यांना (रामाला) आठवण करून द्यावीस.
5.40.6
स वीर्यवान् कथं सीतां हृतां समनुमन्यसे।
वसन्तीं रक्षसां मध्ये महेन्द्रवरुणोपम ॥ ५.४०.६ ॥
राक्षसांच्या मध्ये राहणाऱ्या, हरण झालेल्या सीतेला तो पराक्रमी (राम) कसा सहन करत आहे? हे इंद्र-वरुणासारख्या, तू हे कसे मान्य करतोस?
5.40.7
एष चूडामणिर्दिव्यो मया सुपरिरक्षितः।
एतं दृष्ट्वा प्रहृष्यामि व्यसने त्वामिवानघ ॥ ५.४०.७ ॥
हे मी जपून ठेवलेले दिव्य चूडामणी आहे. हे पाहून, हे निष्पाप, संकटातही तुला पाहिल्यासारखी मी आनंदित होते.
5.40.8
एष निर्यातितः श्रीमान् मया ते वारिसम्भवः।
अतः परं न शक्ष्यामि जीवितुं शोकलालसा ॥ ५.४०.८ ॥
ही शोभिवंत कमळाची खूण मी तुझ्यासाठी पाठवत आहे. यापुढे शोकात अडकून मी जगू शकणार नाही.
5.40.9
असह्यानि च दुःखानि वाचश्च हृदयच्छिदः।
राक्षसैः सह संवासं त्वत्कृते मर्षयाम्यहम् ॥ ५.४०.९ ॥
असह्य दुःखे आणि हृदय विदीर्ण करणारी वचने, राक्षसांसोबत वास — तुझ्यासाठी मी हे सर्व सहन करते.
5.40.10
धारयिष्यामि मासं तु जीवितं शत्रुसूदन।
मासादूर्ध्वं न जीविष्ये त्वया हीना नृपात्मज ॥ ५.४०.१० ॥
हे शत्रुसंहारका, मी केवळ एक महिना प्राण धरून ठेवीन. हे राजकुमारा, एका महिन्यानंतर, तुझ्याशिवाय मी जिवंत राहणार नाही.
5.40.11
घोरो राक्षसराजोऽयं दृष्टिश्च न सुखा मयि।
त्वां च श्रुत्वा विषज्जन्तं न जीवेयमपि क्षणम् ॥ ५.४०.११ ॥
हा राक्षसराज भयंकर आहे; त्याची नजर माझ्यावर सुखकारक नाही. तुझ्याविषयी तो आसक्त आहे हे ऐकून मी क्षणभरही जिवंत राहणार नाही.
5.40.12
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम्।
अथाब्रवीन्महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ५.४०.१२ ॥
वैदेहीचे करुण, अश्रूंसह बोललेले शब्द ऐकून, महातेजस्वी वायुपुत्र हनुमान मग बोलला.
5.40.13
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे।
रामे शोकाभिभूते तु लक्ष्मणः परितप्यते ॥ ५.४०.१३ ॥
हे देवी, तुझ्या शोकापासून मन वळवलेला राम — सत्याची शपथ घेऊन सांगतो. राम शोकाने व्याकूळ आहे, आणि लक्ष्मण त्याच्यासाठी तळमळतो.
5.40.14
दृष्टा कथंचिद् भवती न कालः परिदेवितुम्।
इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि ॥ ५.४०.१४ ॥
हे भामिनी, कसेतरी तुझे दर्शन झाले; आता विलापाचा काळ नाही. या क्षणीच तू दुःखांचा अंत पाहशील.
5.40.15
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रावनिन्दितौ।
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः ॥ ५.४०.१५ ॥
ते दोघे — पुरुषव्याघ्र, निर्दोष राजपुत्र — तुला पाहण्याच्या निश्चयाने उत्साहित होऊन लंका भस्मसात करतील.
5.40.16
हत्वा तु समरे रक्षो रावणं सहबान्धवैः।
राघवौ त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रति नेष्यतः ॥ ५.४०.१६ ॥
युद्धात बांधवांसह राक्षस रावणाचा वध करून, हे विशालाक्षी, दोन राघव तुला तुझ्या नगरीकडे नेतील.
5.40.17
यत्तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते।
प्रीतिसंजननं भूयस्तस्य त्वं दातुमर्हसि ॥ ५.४०.१७ ॥
हे निर्दोष स्त्री, राम ओळखील असे आणि त्याच्या मनात पुन्हा प्रेम जागवील असे एक चिन्ह तू त्याला द्यावेस.
5.40.18
साब्रवीद् दत्तमेवाहो मयाभिज्ञानमुत्तमम्।
एतदेव हि रामस्य दृष्ट्वा यत्नेन भूषणम् ॥ ५.४०.१८ ॥
ती म्हणाली — अहो, मी आधीच हे उत्तम चिन्ह दिले आहे; हेच ते आभूषण आहे जे रामाने काळजीपूर्वक पाहिले होते.
5.40.19
श्रद्धेयं हनुमन् वाक्यं तव वीर भविष्यति।
स तं मणिवरं गृह्य श्रीमान् प्लवगसत्तमः ॥ ५.४०.१९ ॥
हनुमान, हे वीरा, तुझे वचन विश्वासार्ह ठरेल. मग त्या श्रीमान वानरश्रेष्ठाने तो उत्तम मणी घेतला.
5.40.20
प्रणम्य शिरसा देवीं गमनायोपचक्रमे।
तमुत्पातकृतोत्साहमवेक्ष्य हरियूथपम् ॥ ५.४०.२० ॥
देवीला मस्तक नमवून वंदन करून त्याने प्रस्थानाची तयारी केली. उड्डाणासाठी उत्सुक झालेल्या त्या वानरयूथपतीला पाहून,
5.40.21
वर्धमानं महावेगमुवाच जनकात्मजा।
अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पगद्गदया गिरा ॥ ५.४०.२१ ॥
महावेगाने वाढत असलेल्या त्या वानराला जनककन्या म्हणाली. अश्रूंनी भरलेल्या मुखाने दीन झालेली सीता अश्रूंनी दाटलेल्या वाणीने म्हणाली.
5.40.22
हनूमन् सिंहसंकाशौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान् ब्रूया अनामयम् ॥ ५.४०.२२ ॥
हे हनुमाना, सिंहासारखे ते दोन्ही बंधू राम आणि लक्ष्मण, आणि अमात्यांसह सुग्रीव, या सर्वांना कुशल सांग.
5.40.23
यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः।
अस्माद् दुःखाम्बुसंरोधात् त्वं समाधातुमर्हसि ॥ ५.४०.२३ ॥
ज्या प्रकारे तो महाबाहू राघव मला या दुःखसागराच्या अडथळ्यातून तारील, त्या प्रकारे तू व्यवस्था करावीस.
5.40.24
इदं च तीव्रं मम शोकवेगं
रक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च।
ब्रूयास्तु रामस्य गतः समीपं
शिवश्च तेऽध्वास्तु हरिप्रवीर ॥ ५.४०.२४ ॥
माझा हा तीव्र शोकवेग आणि या राक्षसांनी दिलेल्या धमक्या राघवाजवळ जाऊन सांग. हे वानरवीरा, तुझा मार्ग शुभ असो.
5.40.25
स राजपुत्र्या प्रतिवेदितार्थः
कपिः कृतार्थः परिहृष्टचेताः।
तदल्पशेषं प्रसमीक्ष्य कार्यं
दिशं ह्युदीचीं मनसा जगाम ॥ ५.४०.२५ ॥
राजकन्येकडून आपल्या कार्याचा वृत्तांत ऐकून, कृतार्थ आणि आनंदित मनाचा तो वानर, उरलेले थोडेसे कार्य नीट विचारून, मनाने उत्तर दिशेकडे निघाला.