वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.41.1
स च वाग्भिः प्रशस्ताभिर्गमिष्यन् पूजितस्तया।
तस्माद् देशादपाक्रम्य चिन्तयामास वानरः ॥ ५.४१.१ ॥
सीतेच्या उत्तम शब्दांनी सन्मानित होऊन जाण्यास उद्यत झालेला तो वानर त्या ठिकाणाहून बाजूला होऊन विचार करू लागला.
5.41.2
अल्पशेषमिदं कार्यं दृष्टेयमसितेक्षणा।
त्रीनुपायानतिक्रम्य चतुर्थ इह दृश्यते ॥ ५.४१.२ ॥
हे कार्य थोडेच उरले आहे, कारण कृष्णनेत्री हिचे दर्शन झाले. तीन उपायांच्या पलीकडे येथे चौथा उपाय दिसतो.
5.41.3
न साम रक्षःसु गुणाय कल्पते
न दानमर्थोपचितेषु युज्यते।
न भेदसाध्या बलदर्पिता जनाः
पराक्रमस्त्वेष ममेह रोचते ॥ ५.४१.३ ॥
राक्षसांवर साम उपयोगी नसते; धनाढ्यांना दान योग्य नसते; बलदर्पित लोक भेदाने वश होत नाहीत. येथे मला हा पराक्रमच योग्य वाटतो.
5.41.4
न चास्य कार्यस्य पराक्रमादृते
विनिश्चयः कश्चिदिहोपपद्यते।
हतप्रवीराश्च रणे तु राक्षसाः
कथंचिदीयुर्यदिहाद्य मार्दवम् ॥ ५.४१.४ ॥
या कार्यात पराक्रमाशिवाय दुसरा कोणताही निश्चय येथे संभवत नाही. युद्धात प्रमुख वीर मारले गेले, तर राक्षस कसेबसे आज येथे मृदुता पावले तर...
5.41.5
कार्ये कर्मणि निर्वृत्ते यो बहून्यपि साधयेत्।
पूर्वकार्याविरोधेन स कार्यं कर्तुमर्हति ॥ ५.४१.५ ॥
एखादे कार्य पूर्ण झाल्यावर, पूर्वीच्या कार्याला विरोध न करता जो अनेक कार्येही साधू शकतो, तोच ते कार्य करण्यास योग्य आहे.
5.41.6
न ह्येकः साधको हेतुः स्वल्पस्यापीह कर्मणः।
यो ह्यर्थं बहुधा वेद स समर्थोऽर्थसाधने ॥ ५.४१.६ ॥
येथे लहानशाही कार्याचे साधन एकच पुरेसे नसते. जो अर्थ अनेक प्रकारे जाणतो, तोच तो साधण्यास समर्थ आहे.
5.41.7
इहैव तावत्कृतनिश्चयो ह्यहं
व्रजेयमद्य प्लवगेश्वरालयम्।
परात्मसम्मर्दविशेषतत्त्ववित्
ततः कृतं स्यान्मम भर्तृशासनम् ॥ ५.४१.७ ॥
येथेच मी निश्चय केला आहे; आज मी वानरराजाच्या निवासस्थानी जाईन, कारण शत्रू आणि स्वतःच्या संघर्षाचे विशेष तत्त्व मला ठाऊक आहे; तेव्हा माझ्या स्वामींची आज्ञा पूर्ण होईल.
5.41.8
कथं नु खल्वद्य भवेत् सुखागतं
प्रसह्य युद्धं मम राक्षसैः सह।
तथैव खल्वात्मबलं च सारवत्
समानयेन्मां च रणे दशाननः ॥ ५.४१.८ ॥
आज राक्षसांबरोबर माझे बलपूर्वक युद्ध सहजपणे कसे होईल? आणि त्याचप्रमाणे दशानन युद्धात मला आपल्या सारवान बलासह आणेल काय?
5.41.9
ततः समासाद्य रणे दशाननं
समन्त्रिवर्गं सबलं सयायिनम्।
हृदि स्थितं तस्य मतं बलं च
सुखेन मत्वाहमितः पुनर्व्रजे ॥ ५.४१.९ ॥
नंतर युद्धात दशाननाला त्याच्या मंत्रिमंडळ, सैन्य आणि परिवारासह गाठून, त्याच्या मनातील हेतू आणि बल सहज जाणून, मी येथून पुन्हा परत जाईन.
5.41.10
इदमस्य नृशंसस्य नन्दनोपममुत्तमम्।
वनं नेत्रमनःकान्तं नानाद्रुमलतायुतम् ॥ ५.४१.१० ॥
या क्रूर राक्षसाचे हे उत्तम वन नंदनवनासारखे आहे; डोळ्यांना व मनाला प्रिय; नाना प्रकारच्या वृक्षांनी व वेलींनी भरलेले.
5.41.11
इदं विध्वंसयिष्यामि शुष्कं वनमिवानलः।
अस्मिन् भग्ने ततः कोपं करिष्यति स रावणः ॥ ५.४१.११ ॥
या वनाचा मी शुष्क अरण्याला अग्नी जाळतो तसा विध्वंस करीन; हे भग्न झाल्यावर तो रावण क्रोधित होईल.
5.41.12
ततो महत्साश्वमहारथद्विपं
बलं समानेष्यति राक्षसाधिपः।
त्रिशूलकालायसपट्टिशायुधं
ततो महद्युद्धमिदं भविष्यति ॥ ५.४१.१२ ॥
तेव्हा राक्षसाधिपती अश्व, महारथ आणि हत्ती यांसह मोठे सैन्य आणेल; त्रिशूळ, कालायस आणि पट्टिश हे ज्यांचे आयुध आहेत; तेव्हा हे महायुद्ध होईल.
5.41.13
अहं च तैः संयति चण्डविक्रमैः
समेत्य रक्षोभिरभङ्गविक्रमः।
निहत्य तद् रावणचोदितं बलं
सुखं गमिष्यामि हरीश्वरालयम् ॥ ५.४१.१३ ॥
मी त्या भयंकर पराक्रमी राक्षसांशी युद्धात सामना करून, अभंग पराक्रमाने रावणाने पाठवलेल्या त्या सेनेचा संहार करून, सुखाने वानरराजाच्या निवासस्थानी परत जाईन.
5.41.14
ततो मारुतवत् क्रुद्धो मारुतिर्भीमविक्रमः।
ऊरुवेगेन महता द्रुमान् क्षेप्तुमथारभत् ॥ ५.४१.१४ ॥
तेव्हा वाऱ्यासारखा क्रुद्ध झालेला, भयंकर पराक्रमी मारुती आपल्या मांड्यांच्या प्रचंड वेगाने वृक्ष उपटून फेकू लागला.
5.41.15
ततस्तद्धनुमान् वीरो बभञ्ज प्रमदावनम्।
मत्तद्विजसमाघुष्टं नानाद्रुमलतायुतम् ॥ ५.४१.१५ ॥
तेव्हा त्या वीर हनुमानाने मत्त पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने गजबजलेले, नाना वृक्षवेलींनी भरलेले ते प्रमदावन मोडून टाकले.
5.41.16
तद्वनं मथितैर्वृक्षैर्भिन्नैश्च सलिलाशयैः।
चूर्णितैः पर्वताग्रैश्च बभूवाप्रियदर्शनम् ॥ ५.४१.१६ ॥
ते वन मोडलेल्या वृक्षांनी, फुटलेल्या जलाशयांनी आणि चुरडलेल्या पर्वतशिखरांनी पाहण्यास अप्रिय झाले.
5.41.17
नानाशकुन्तविरुतैः प्रभिन्नसलिलाशयैः।
ताम्रैः किसलयैः क्लान्तैः क्लान्तद्रुमलतायुतैः ॥ ५.४१.१७ ॥
अनेक पक्ष्यांचा किलबिलाट, फुटलेली जलाशये, लाल कोवळी पालवी आणि कोमेजलेले वृक्ष-वेली यांनी ते वन भरलेले होते.
5.41.18
न बभौ तद् वनं तत्र दावानलहतं यथा।
व्याकुलावरणा रेजुर्विह्वला इव ता लताः ॥ ५.४१.१८ ॥
वणव्यात होरपळल्याप्रमाणे ते वन शोभले नाही; त्या वेली विस्कटलेल्या आवरणांसह व्याकूळ झाल्यासारख्या दिसत होत्या.
5.41.19
लतागृहैश्चित्रगृहैश्च सादितै-
र्व्यालैर्मृगैरार्तरवैश्च पक्षिभिः।
शिलागृहैरुन्मथितैस्तथा गृहैः
प्रणष्टरूपं तदभून्महद् वनम् ॥ ५.४१.१९ ॥
लतागृहे आणि चित्रगृहे मोडली गेली, सर्प, मृग व पक्षी आर्त स्वरात ओरडू लागले, शिलागृहे व इतर गृहे उखडली गेली; त्यामुळे ते महान वन आपले रूप गमावून बसले.
5.41.20
सा विह्वलाशोकलताप्रताना
वनस्थली शोकलताप्रताना।
जाता दशास्यप्रमदावनस्य
कपेर्बलाद्धि प्रमदावनस्य ॥ ५.४१.२० ॥
अशोकलतांचे मंडप विव्हल झालेली ती वनस्थळी, रावणाच्या प्रमदावनातील शोकलतांच्या मंडपांनी भरलेली झाली; वानराच्या बलानेच हे घडले.
5.41.21
ततः स कृत्वा जगतीपतेर्महान्
महद् व्यलीकं मनसो महात्मनः।
युयुत्सुरेको बहुभिर्महाबलैः
श्रिया ज्वलंस्तोरणमाश्रितः कपिः ॥ ५.४१.२१ ॥
तेव्हा त्या महान वानराने, जगत्पतीच्या मनाला मोठा आघात देऊन, एकटाच अनेक महाबलवान योद्ध्यांशी युद्ध करू इच्छित, तेजाने झळाळत तोरणाचा आश्रय घेतला.