ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 5.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.48.1
ततस्तु रक्षोऽधिपतिर्महात्मा
हनूमताक्षे निहते कुमारे।
मनः समाधाय स देवकल्पं
समादिदेशेन्द्रजितं सरोषः ॥ ५.४८.१ ॥
ଏବେ ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସାଧିପତି, ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁମାର ଅକ୍ଷ ନିହତ ହେବାପରେ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି, କ୍ରୋଧରେ ଦେବତୁଲ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
5.48.2
त्वमस्त्रविच्छस्त्रभृतां वरिष्ठः
सुरासुराणामपि शोकदाता।
सुरेषु सेन्द्रेषु च दृष्टकर्मा
पितामहाराधनसंचितास्त्रः ॥ ५.४८.२ ॥
ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦେବ-ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କୁ ଶୋକ ଦେଇପାରୁଥିବା। ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର କର୍ମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପିତାମହଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର ସଂଚୟ କରିଛ।
5.48.3
त्वदस्त्रबलमासाद्य ससुराः समरुद्गणाः।
न शेकुः समरे स्थातुं सुरेश्वरसमाश्रिताः ॥ ५.४८.३ ॥
ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରବଳର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଦେବତା ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହୋଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
5.48.4
न कश्चित् त्रिषु लोकेषु संयुगे न गतश्रमः।
भुजवीर्याभिगुप्तश्च तपसा चाभिरक्षितः।
देशकालप्रधानश्च त्वमेव मतिसत्तमः ॥ ५.४८.४ ॥
ତିନି ଲୋକରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ କେହି ନାହାଁନ୍ତି; ବାହୁବଳରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ତପରେ ରକ୍ଷିତ ତୁମେ ହିଁ ଦେଶକାଳଜ୍ଞ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
5.48.5
न तेऽस्त्यशक्यं समरेषु कर्मणां
न तेऽस्त्यकार्यं मतिपूर्वमन्त्रणे।
न सोऽस्ति कश्चित् त्रिषु संग्रहेषु
न वेद यस्तेऽस्त्रबलं बलं च ॥ ५.४८.५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ କର୍ମ ନାହିଁ; ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଅକାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ତିନି ଲୋକର ସମୂହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି କେହି ନାହାଁନ୍ତି ଯିଏ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ରବଳ ଓ ବଳ ଜାଣି ନାହାଁନ୍ତି।
5.48.6
ममानुरूपं तपसो बलं च ते
पराक्रमश्चास्त्रबलं च संयुगे।
न त्वां समासाद्य रणावमर्दे
मनः श्रमं गच्छति निश्चितार्थम् ॥ ५.४८.६ ॥
ତୁମ ତପ ଓ ବଳ ସହିତ ଅନୁରୂପ ମୋ ବଳ; ତୁମ ପରାକ୍ରମ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରବଳ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ରଣର ସଂଘର୍ଷରେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିବା ମନ ମଧ୍ୟ କ୍ଳାନ୍ତ ହୁଏ।
5.48.7
निहताः किंकराः सर्वे जम्बुमाली च राक्षसः।
अमात्यपुत्रा वीराश्च पञ्च सेनाग्रगामिनः ॥ ५.४८.७ ॥
ସମସ୍ତ କିଙ୍କର ନିହତ ହେଲେ; ରାକ୍ଷସ ଜମ୍ବୁମାଳୀ ମଧ୍ୟ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ବୀର ପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗେ ଚାଲିଥିବା ପାଞ୍ଚ ଜଣ ମଧ୍ୟ।
5.48.8
बलानि सुसमृद्धानि साश्वनागरथानि च।
सहोदरस्ते दयितः कुमारोऽक्षश्च सूदितः।
न तु तेष्वेव मे सारो यस्त्वय्यरिनिषूदन ॥ ५.४८.८ ॥
ଅଶ୍ୱ, ହାତୀ, ରଥ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧ ସେନା; ତୁମ ସହୋଦର, ପ୍ରିୟ କୁମାର ଓ ଅକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ନିହତ। କିନ୍ତୁ ହେ ଶତ୍ରୁସଂହାରକ, ମୋ ପ୍ରକୃତ ସାର ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ, ତାହା ତୁମଠାରେ ଅଛି।
5.48.9
इदं च दृष्ट्वा निहतं महद् बलं
कपेः प्रभावं च पराक्रमं च।
त्वमात्मनश्चापि निरीक्ष्य सारं
कुरुष्व वेगं स्वबलानुरूपम् ॥ ५.४८.९ ॥
ଏହି ମହାସେନା ନଷ୍ଟ ହେବା ଦେଖି, କପିଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଓ ପରାକ୍ରମ ଦେଖି, ଏବଂ ନିଜ ବଳର ସାର ମଧ୍ୟ ବିଚାରି, ନିଜ ବଳ ଅନୁରୂପ ବେଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
5.48.10
बलावमर्दस्त्वयि संनिकृष्टे
यथा गते शाम्यति शान्तशत्रौ।
तथा समीक्ष्यात्मबलं परं च
समारभस्वास्त्रभृतां वरिष्ठ ॥ ५.४८.१० ॥
ତୁମେ ନିକଟ ହେଲେ ସେନା-ନାଶ ଯେପରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଶତ୍ରୁ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଯେପରି, ସେହିପରି ନିଜ ବଳ ଓ ଶତ୍ରୁ ବଳକୁ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାରି, ହେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କର।
5.48.11
न वीर सेना गणशो च्यवन्ति
न वज्रमादाय विशालसारम्।
न मारुतस्यास्ति गतिप्रमाणं
न चाग्निकल्पः करणेन हन्तुम् ॥ ५.४८.११ ॥
ହେ ବୀର, ସେନା ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଟଳେ ନାହିଁ; ବିଶାଳସାର ବଜ୍ର ଧରି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମାରୁତର ଗତିର ପରିମାଣ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନିସମ ଉପକରଣରେ ତାକୁ ବଧ କରିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
5.48.12
तमेवमर्थं प्रसमीक्ष्य सम्यक्
स्वकर्मसाम्याद्धि समाहितात्मा।
स्मरंश्च दिव्यं धनुषोऽस्य वीर्यं
व्रजाक्षतं कर्म समारभस्व ॥ ५.४८.१२ ॥
ଏହା ଭଲ ଭାବେ ବିଚାରି, ନିଜ କର୍ମର ସମତାରେ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁର ବୀର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ଅକ୍ଷତ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କର।
5.48.13
न खल्वियं मतिश्रेष्ठ यत्त्वां सम्प्रेषयाम्यहम्।
इयं च राजधर्माणां क्षत्रस्य च मतिर्मता ॥ ५.४८.१३ ॥
ହେ ମତିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା ପଠାଉଛି ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଅନୁଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ରାଜଧର୍ମ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ମତି ବୋଲି ମାନ୍ୟ।
5.48.14
नानाशस्त्रेषु संग्रामे वैशारद्यमरिंदम।
अवश्यमेव बोद्धव्यं काम्यश्च विजयो रणे ॥ ५.४८.१४ ॥
ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନାନା ଶସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣତା ଅବଶ୍ୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ରଣରେ ବିଜୟ ମଧ୍ୟ କାମ୍ୟ।
5.48.15
ततः पितुस्तद्वचनं निशम्य
प्रदक्षिणं दक्षसुतप्रभावः।
चकार भर्तारमतित्वरेण
रणाय वीरः प्रतिपन्नबुद्धिः ॥ ५.४८.१५ ॥
ତା'ପରେ ପିତାଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ଦକ୍ଷପୁତ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେହି ବୀର ଅତି ଶୀଘ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
5.48.16
ततस्तैः स्वगणैरिष्टैरिन्द्रजित् प्रतिपूजितः।
युद्धोद्धतकृतोत्साहः संग्रामं सम्प्रपद्यत ॥ ५.४८.१६ ॥
ତା'ପରେ ନିଜର ପ୍ରିୟ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧର ଉଗ୍ର ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ସଂଗ୍ରାମ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
5.48.17
श्रीमान् पद्मविशालाक्षो राक्षसाधिपतेः सुतः।
निर्जगाम महातेजाः समुद्र इव पर्वणि ॥ ५.४८.१७ ॥
ପଦ୍ମ ପରି ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା, ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଜୁଆରରେ ଉଦ୍ବେଳ ସାଗର ପରି ବାହାରି ପଡ଼ିଲେ।
5.48.18
स पक्षिराजोपमतुल्यवेगै-
र्व्याघ्रैश्चतुर्भिः स तु तीक्ष्णदंष्ट्रैः।
रथं समायुक्तमसह्यवेगः
समारुरोहेन्द्रजिदिन्द्रकल्पः ॥ ५.४८.१८ ॥
ଗରୁଡ଼ରାଜଙ୍କ ସମାନ ବେଗଯୁକ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଢ଼ ଥିବା ଚାରି ବାଘ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେ ରଥରେ, ଅସହ୍ୟ ବେଗଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଚଢ଼ିଲେ।
5.48.19
स रथी धन्विनां श्रेष्ठः शस्त्रज्ञोऽस्त्रविदां वरः।
रथेनाभिययौ क्षिप्रं हनूमान् यत्र सोऽभवत् ॥ ५.४८.१९ ॥
ସେ ରଥୀ ଧନୁର୍ଦ୍ଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ; ସେ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ହନୁମାନ୍ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
5.48.20
स तस्य रथनिर्घोषं ज्यास्वनं कार्मुकस्य च।
निशम्य हरिवीरोऽसौ सम्प्रहृष्टतरोऽभवत् ॥ ५.४८.२० ॥
ତାଙ୍କ ରଥର ଘୋଷ ଓ ଧନୁର ଜ୍ୟାଧ୍ୱନି ଶୁଣି ସେ ବାନରବୀର ଅଧିକ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।
5.48.21
इन्द्रजिच्चापमादाय शितशल्यांश्च सायकान्।
हनूमन्तमभिप्रेत्य जगाम रणपण्डितः ॥ ५.४८.२१ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଧନୁ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ସେ ରଣନିପୁଣ ଥିଲେ।
5.48.22
तस्मिंस्ततः संयति जातहर्षे
रणाय निर्गच्छति बाणपाणौ।
दिशश्च सर्वाः कलुषा बभूवु-
र्मृगाश्च रौद्रा बहुधा विनेदुः ॥ ५.४८.२२ ॥
ତା'ପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହର୍ଷ ଜାତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ହାତରେ ବାଣ ନେଇ ରଣ ପାଇଁ ବାହାରିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ମଳିନ ହେଲା; ଭୟଙ୍କର ପଶୁମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ଡାକିଲେ।
5.48.23
समागतास्तत्र तु नागयक्षा
महर्षयश्चक्रचराश्च सिद्धाः।
नभः समावृत्य च पक्षिसङ्घा
विनेदुरुच्चैः परमप्रहृष्टाः ॥ ५.४८.२३ ॥
ସେଠାରେ ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ମହର୍ଷି, ଚକ୍ରଚର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ଆକାଶ ଆବୃତ କରି ପକ୍ଷୀଦଳମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ।
5.48.24
आयान्तं स रथं दृष्ट्वा तूर्णमिन्द्रध्वजं कपिः।
ननाद च महानादं व्यवर्धत च वेगवान् ॥ ५.४८.२४ ॥
ଶୀଘ୍ର ଆସୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ସଦୃଶ ସେହି ରଥ ଦେଖି ସେ କପି ମହାନାଦରେ ଗର୍ଜନ କଲା ଏବଂ ବେଗବାନ ହୋଇ ଆହୁରି ବଢ଼ିଗଲା।
5.48.25
इन्द्रजित् स रथं दिव्यमाश्रितश्चित्रकार्मुकः।
धनुर्विस्फारयामास तडिदूर्जितनिःस्वनम् ॥ ५.४८.२५ ॥
ସେହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆରୂଢ଼ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ବିଚିତ୍ର ଧନୁ ଟାଣି ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ପ୍ରବଳ ଟଙ୍କାର କଲା।
5.48.26
ततः समेतावतितीक्ष्णवेगौ
महाबलौ तौ रणनिर्विशङ्कौ।
कपिश्च रक्षोऽधिपतेस्तनूजः
सुरासुरेन्द्राविव बद्धवैरौ ॥ ५.४८.२६ ॥
ତା'ପରେ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବେଗବାନ, ମହାବଳୀ, ରଣରେ ନିର୍ଭୟ ସେ ଦୁଇଜଣ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ — ସେହି କପି ଓ ରାକ୍ଷସାଧିପତିର ପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁତାରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଥିବା ଦେବାସୁର ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୟ ପରି।
5.48.27
स तस्य वीरस्य महारथस्य
धनुष्मतः संयति सम्मतस्य।
शरप्रवेगं व्यहनत् प्रवृद्ध-
श्चचार मार्गे पितुरप्रमेयः ॥ ५.४८.२७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନିତ ସେହି ବୀର ମହାରଥୀ ଧନୁର୍ଧରର ଶରବେଗକୁ ସେ ରୋକିଦେଲା; ବଢ଼ିଥିବା ଅପ୍ରମେୟ ହନୁମାନ ପିତାଙ୍କ ପଥରେ ବିଚରଣ କଲେ।
5.48.28
ततः शरानायततीक्ष्णशल्यान्
सुपत्रिणः काञ्चनचित्रपुङ्खान्।
मुमोच वीरः परवीरहन्ता
सुसंततान् वज्रसमानवेगान् ॥ ५.४८.२८ ॥
ସେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକାରୀ ସେହି ବୀର ଦୀର୍ଘ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଫଳକ, ସୁନ୍ଦର ପଖ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବିଚିତ୍ର ପୁଙ୍ଖଯୁକ୍ତ, ବଜ୍ର ସମାନ ବେଗର ବାଣ ଘନ ଭାବରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା।
5.48.29
ततः स तत्स्यन्दननिःस्वनं च
मृदङ्गभेरीपटहस्वनं च।
विकृष्यमाणस्य च कार्मुकस्य
निशम्य घोषं पुनरुत्पपात ॥ ५.४८.२९ ॥
ତା'ପରେ ସେ ରଥର ଗର୍ଜନ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଭେରୀ ଓ ପଟହର ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଧନୁ ଟଣାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ପୁନର୍ବାର ଉପରକୁ ଡେଇଁଲେ।
5.48.30
शराणामन्तरेष्वाशु व्यावर्तत महाकपिः।
हरिस्तस्याभिलक्ष्यस्य मोक्षयँल्लक्ष्यसंग्रहम् ॥ ५.४८.३० ॥
ମହାକପି ବାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଫାଙ୍କ ଦେଇ ଶୀଘ୍ର ଘୂରି ସରିଗଲେ; ଲକ୍ଷ୍ୟସମୂହ ଏଡ଼ାଇ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
5.48.31
शराणामग्रतस्तस्य पुनः समभिवर्तत।
प्रसार्य हस्तौ हनुमानुत्पपातानिलात्मजः ॥ ५.४८.३१ ॥
ବାଣମାନଙ୍କ ସାମନାରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ଦୁଇ ହାତ ପ୍ରସାରି ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଉପରକୁ ଡେଇଁଲେ।
5.48.32
तावुभौ वेगसम्पन्नौ रणकर्मविशारदौ।
सर्वभूतमनोग्राहि चक्रतुर्युद्धमुत्तमम् ॥ ५.४८.३२ ॥
ବେଗରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ରଣକର୍ମରେ ନିପୁଣ ସେହି ଦୁଇ ଜଣ ସର୍ବପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନ ହରଣ କରୁଥିବା ଉତ୍ତମ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
5.48.33
हनूमतो वेद न राक्षसोऽन्तरं
न मारुतिस्तस्य महात्मनोऽन्तरम्।
परस्परं निर्विषहौ बभूवतुः
समेत्य तौ देवसमानविक्रमौ ॥ ५.४८.३३ ॥
ରାକ୍ଷସ ହନୁମାନଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିପାରିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ ପବନପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଜଣା ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ; ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ବିକ୍ରମ ଥିବା ସେମାନେ ସାମନାସାମନି ହୋଇ ପରସ୍ପରକୁ ଜିଣି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
5.48.34
ततस्तु लक्ष्ये स विहन्यमाने
शरेष्वमोघेषु च सम्पतत्सु।
जगाम चिन्तां महतीं महात्मा
समाधिसंयोगसमाहितात्मा ॥ ५.४८.३४ ॥
ତା'ପରେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଆଘାତିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଅମୋଘ ବାଣମାନ ପଡ଼ୁଥିଲା, ସମାଧିଯୋଗରେ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ସେହି ମହାତ୍ମା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
5.48.35
ततो मतिं राक्षसराजसूनु-
श्चकार तस्मिन् हरिवीरमुख्ये।
अवध्यतां तस्य कपेः समीक्ष्य
कथं निगच्छेदिति निग्रहार्थम् ॥ ५.४८.३५ ॥
ଏଥିରେ ରାକ୍ଷସରାଜପୁତ୍ର ବାନରବୀରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ହନୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଂକଳ୍ପ କଲେ। ସେହି କପିଙ୍କର ଅବଧ୍ୟତା ଦେଖି ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରିବ।
5.48.36
ततः पैतामहं वीरः सोऽस्त्रमस्त्रविदां वरः।
संदधे सुमहातेजास्तं हरिप्रवरं प्रति ॥ ५.४८.३६ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ବୀର, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସେହି ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ଧାନ କଲେ।
5.48.37
अवध्योऽयमिति ज्ञात्वा तमस्त्रेणास्त्रतत्त्ववित्।
निजग्राह महाबाहुं मारुतात्मजमिन्द्रजित् ॥ ५.४८.३७ ॥
ଏ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି, ଅସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ସେହି ମହାବାହୁ ପବନପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଧରିଲେ।
5.48.38
तेन बद्धस्ततोऽस्त्रेण राक्षसेन स वानरः।
अभवन्निर्विचेष्टश्च पपात च महीतले ॥ ५.४८.३८ ॥
ସେହି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ି ସେ ବାନର ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
5.48.39
ततोऽथ बुद्ध्वा स तदस्त्रबन्धं
प्रभोः प्रभावाद् विगताल्पवेगः।
पितामहानुग्रहमात्मनश्च
विचिन्तयामास हरिप्रवीरः ॥ ५.४८.३९ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ବାନରବୀର ସେ ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧନକୁ ବୁଝିଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ନିଜର ଅଳ୍ପ ବେଗ ହରାଇଲେ, ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ନିଜର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
5.48.40
ततः स्वायम्भुवैर्मन्त्रैर्ब्रह्मास्त्रं चाभिमन्त्रितम्।
हनूमांश्चिन्तयामास वरदानं पितामहात् ॥ ५.४८.४० ॥
ତା'ପରେ ହନୁମାନ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ବରଦାନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
5.48.41
न मेऽस्य बन्धस्य च शक्तिरस्ति
विमोक्षणे लोकगुरोः प्रभावात्।
इत्येवमेवं विहितोऽस्त्रबन्धो
मयाऽऽत्मयोनेरनुवर्तितव्यः ॥ ५.४८.४१ ॥
ଏହି ବନ୍ଧନ ଖୋଲିବାର ଶକ୍ତି ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ; ଲୋକଗୁରୁ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ହିଁ ତାହା ମୁକ୍ତ ହେବ। ଅତଏବ ଏପରି ବିହିତ ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧନ ଆତ୍ମଯୋନି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବୋଲି ମୋତେ ମାନିବା ଉଚିତ।
5.48.42
स वीर्यमस्त्रस्य कपिर्विचार्य
पितामहानुग्रहमात्मनश्च।
विमोक्षशक्तिं परिचिन्तयित्वा
पितामहाज्ञामनुवर्तते स्म ॥ ५.४८.४२ ॥
ସେ ବାନର ଅସ୍ତ୍ରର ବଳ, ପିତାମହଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ନିଜର ଅବସ୍ଥା ବିଚାର କଲା; ମୁକ୍ତିର ଶକ୍ତି ଚିନ୍ତା କରି ପିତାମହଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲା।
5.48.43
अस्त्रेणापि हि बद्धस्य भयं मम न जायते।
पितामहमहेन्द्राभ्यां रक्षितस्यानिलेन च ॥ ५.४८.४३ ॥
ଅସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ପଡିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ; କାରଣ ମୁଁ ପିତାମହ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ।
5.48.44
ग्रहणे चापि रक्षोभिर्महन्मे गुणदर्शनम्।
राक्षसेन्द्रेण संवादस्तस्माद् गृह्णन्तु मां परे ॥ ५.४८.४४ ॥
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିବାରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ବଡ଼ ଲାଭ ଅଛି; ଏଥିରେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ସହ କଥୋପକଥନ ହେବ। ତେଣୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ମୋତେ ଧରନ୍ତୁ।
5.48.45
स निश्चितार्थः परवीरहन्ता
समीक्ष्यकारी विनिवृत्तचेष्टः।
परैः प्रसह्याभिगतैर्निगृह्य
ननाद तैस्तैः परिभर्त्स्यमानः ॥ ५.४८.४५ ॥
ସେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ, ବିଚାର କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ଶତ୍ରୁମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧମକାଇ ହେବାରୁ ସେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
5.48.46
ततस्ते राक्षसा दृष्ट्वा विनिश्चेष्टमरिंदमम्।
बबन्धुः शणवल्कैश्च द्रुमचीरैश्च संहतैः ॥ ५.४८.४६ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁଦମନଙ୍କୁ ଦେଖି ଶଣ-ରଜ୍ଜୁ ଓ ଗଛ-ଛାଲର ଦଉଡ଼ିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବାନ୍ଧିଲେ।
5.48.47
स रोचयामास परैश्च बन्धं
प्रसह्य वीरैरभिगर्हणं च।
कौतूहलान्मां यदि राक्षसेन्द्रो
द्रष्टुं व्यवस्येदिति निश्चितार्थः ॥ ५.४८.४७ ॥
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ବନ୍ଧନ ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କ ବଳପୂର୍ବକ ନିନ୍ଦାକୁ ସେ ସ୍ୱୀକାର କଲା; ରାକ୍ଷସରାଜ କୌତୂହଳରୁ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ତାହା ହେଉ ବୋଲି ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।
5.48.48
स बद्धस्तेन वल्केन विमुक्तोऽस्त्रेण वीर्यवान्।
अस्त्रबन्धः स चान्यं हि न बन्धमनुवर्तते ॥ ५.४८.४८ ॥
ସେଇ ପରାକ୍ରମୀ ବୀର ବଲ୍କଳ ଦଉଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧି ହେଲା; ପରେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ଧନକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ନାହିଁ।
5.48.49
अथेन्द्रजित् तं द्रुमचीरबद्धं
विचार्य वीरः कपिसत्तमं तम्।
विमुक्तमस्त्रेण जगाम चिन्ता-
मन्येन बद्धोऽप्यनुवर्ततेऽस्त्रम् ॥ ५.४८.४९ ॥
ତା'ପରେ ବୀର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ବୃକ୍ଷବଲ୍କଳ ଦଉଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଥିବା ସେ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ବିଚାର କଲା; ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲା—ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ବନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଅନୁସରଣ କରେ।
5.48.50
अहो महत् कर्म कृतं निरर्थं
न राक्षसैर्मन्त्रगतिर्विमृष्टा।
पुनश्च नास्त्रे विहतेऽस्त्रमन्यत्
प्रवर्तते संशयिताः स्म सर्वे ॥ ५.४८.५० ॥
ଅହୋ! ମହତ୍ କର୍ମ କରାଗଲା, କିନ୍ତୁ ତାହା ନିରର୍ଥକ ହେଲା; ରାକ୍ଷସମାନେ ମନ୍ତ୍ରଣାର ଗତି ବିଚାରି ନାହାଁନ୍ତି। ଅସ୍ତ୍ର ବିଫଳ ହେଲେ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳେ ନାହିଁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ସନ୍ଦେହରେ ଅଛୁ।
5.48.51
अस्त्रेण हनुमान् मुक्तो नात्मानमवबुध्यते।
कृष्यमाणस्तु रक्षोभिस्तैश्च बन्धैर्निपीडितः ॥ ५.४८.५१ ॥
ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ହନୁମାନ ନିଜକୁ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଆଯାଉଥିବା ଏବଂ ସେହି ବନ୍ଧନରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିବାବେଳେ।
5.48.52
हन्यमानस्ततः क्रूरै राक्षसैः कालमुष्टिभिः।
समीपं राक्षसेन्द्रस्य प्राकृष्यत स वानरः ॥ ५.४८.५२ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ କାଳ ସଦୃଶ ମୁଷ୍ଟି ଆଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ ସେ ବାନର ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଟାଣି ନିଆଗଲା।
5.48.53
अथेन्द्रजित् तं प्रसमीक्ष्य मुक्त-
मस्त्रेण बद्धं द्रुमचीरसूत्रैः।
व्यदर्शयत् तत्र महाबलं तं
हरिप्रवीरं सगणाय राज्ञे ॥ ५.४८.५३ ॥
ତା'ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଅସ୍ତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବୃକ୍ଷଛାଲ ଦଉଡ଼ିରେ ବନ୍ଧା ସେହି ମହାବଳ ବାନରବୀରଙ୍କୁ ପରିବାର ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦେଖାଇଲେ।
5.48.54
तं मत्तमिव मातङ्गं बद्धं कपिवरोत्तमम्।
राक्षसा राक्षसेन्द्राय रावणाय न्यवेदयन् ॥ ५.४८.५४ ॥
ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ବନ୍ଧା ସେହି ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ରାବଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।
5.48.56
कोऽयं कस्य कुतो वापि किं कार्यं कोऽभ्युपाश्रयः।
हन्यतां दह्यतां वापि भक्ष्यतामिति चापरे।
राक्षसास्तत्र संक्रुद्धाः परस्परमथाब्रुवन् ॥ ५.४८.५६ ॥
"ଏ କିଏ? କାହାର? କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି? କ'ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ? କାହାର ଆଶ୍ରୟ?" ଏବଂ "ଏହାକୁ ମାର, ଜାଳ ବା ଖାଇ ଦିଅ" ବୋଲି ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ; ସେଠାରେ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ପରସ୍ପର ସହ ଏପରି କହିଲେ।
5.48.57
अतीत्य मार्गं सहसा महात्मा
स तत्र रक्षोऽधिपपादमूले।
ददर्श राज्ञः परिचारवृद्धान्
गृहं महारत्नविभूषितं च ॥ ५.४८.५७ ॥
ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ ସହସା ମାର୍ଗ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ପାଦମୂଳରେ ରାଜାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ପରିଚାରକ ଏବଂ ମହାରତ୍ନରେ ବିଭୂଷିତ ଗୃହ ଦେଖିଲେ।
5.48.58
स ददर्श महातेजा रावणः कपिसत्तमम्।
रक्षोभिर्विकृताकारैः कृष्यमाणमितस्ततः ॥ ५.४८.५८ ॥
ସେହି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣ ବିକୃତ ଆକୃତିର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଣେତେଣେ ଟଣାଯାଉଥିବା ସେହି କପିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
5.48.59
राक्षसाधिपतिं चापि ददर्श कपिसत्तमः।
तेजोबलसमायुक्तं तपन्तमिव भास्करम् ॥ ५.४८.५९ ॥
ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ତେଜ ଓ ବଳରେ ଯୁକ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତପୁଥିବା।
5.48.60
स रोषसंवर्तितताम्रदृष्टि-
र्दशाननस्तं कपिमन्ववेक्ष्य।
अथोपविष्टान् कुलशीलवृद्धान्
समादिशत् तं प्रति मुख्यमन्त्रीन् ॥ ५.४८.६० ॥
କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖି ଘୂରାଇ ଦଶାନନ ସେଇ ବାନରକୁ ଦେଖିଲା; ପରେ ସେଠାରେ ବସିଥିବା କୁଳ ଓ ଶୀଳରେ ବୃଦ୍ଧ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ତାହା ବିଷୟରେ ଆଦେଶ ଦେଲା।
5.48.61
यथाक्रमं तैः स कपिश्च पृष्टः
कार्यार्थमर्थस्य च मूलमादौ।
निवेदयामास हरीश्वरस्य
दूतः सकाशादहमागतोऽस्मि ॥ ५.४८.६१ ॥
ସେମାନେ କ୍ରମାନୁସାରେ ପଚାରିବାରୁ ସେ ବାନର କାର୍ଯ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ବିଷୟର ମୂଳ ଆରମ୍ଭରୁ ନିବେଦନ କଲା — "ବାନରେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖରୁ ଦୂତ ହୋଇ ମୁଁ ଆସିଛି।"