ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 5.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.48.1
ततस्तु रक्षोऽधिपतिर्महात्मा
हनूमताक्षे निहते कुमारे।
मनः समाधाय स देवकल्पं
समादिदेशेन्द्रजितं सरोषः ॥ ५.४८.१ ॥
ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੁਮਾਰ ਅਕਸ਼ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤੁਲ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
5.48.2
त्वमस्त्रविच्छस्त्रभृतां वरिष्ठः
सुरासुराणामपि शोकदाता।
सुरेषु सेन्द्रेषु च दृष्टकर्मा
पितामहाराधनसंचितास्त्रः ॥ ५.४८.२ ॥
ਤੂੰ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਅਸਤ੍ਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
5.48.3
त्वदस्त्रबलमासाद्य ससुराः समरुद्गणाः।
न शेकुः समरे स्थातुं सुरेश्वरसमाश्रिताः ॥ ५.४८.३ ॥
ਤੇਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਰੁਤ-ਗਣ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕੇ।
5.48.4
न कश्चित् त्रिषु लोकेषु संयुगे न गतश्रमः।
भुजवीर्याभिगुप्तश्च तपसा चाभिरक्षितः।
देशकालप्रधानश्च त्वमेव मतिसत्तमः ॥ ५.४८.४ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਬਾਹੂ-ਬਲ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਰੱਖਿਅਤ ਤੂੰ ਹੀ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਦਾ ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ।
5.48.5
न तेऽस्त्यशक्यं समरेषु कर्मणां
न तेऽस्त्यकार्यं मतिपूर्वमन्त्रणे।
न सोऽस्ति कश्चित् त्रिषु संग्रहेषु
न वेद यस्तेऽस्त्रबलं बलं च ॥ ५.४८.५ ॥
ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਕਰਮ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਬੁੱਧੀਪੂਰਵਕ ਮੰਤਰਣਾ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਕਾਰਜ ਨਹੀਂ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਬਲ ਅਤੇ ਬਲ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ।
5.48.6
ममानुरूपं तपसो बलं च ते
पराक्रमश्चास्त्रबलं च संयुगे।
न त्वां समासाद्य रणावमर्दे
मनः श्रमं गच्छति निश्चितार्थम् ॥ ५.४८.६ ॥
ਤੇਰੇ ਤਪ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੀ ਮੇਰਾ ਬਲ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਅਸਤ੍ਰ-ਬਲ ਵੀ ਏਵੇਂ ਹੀ ਹੈ। ਰਣ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਾਲਾ ਮਨ ਵੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.48.7
निहताः किंकराः सर्वे जम्बुमाली च राक्षसः।
अमात्यपुत्रा वीराश्च पञ्च सेनाग्रगामिनः ॥ ५.४८.७ ॥
ਸਾਰੇ ਕਿੰਕਰ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਰਾਕਸ਼ਸ ਜੰਬੂਮਾਲੀ ਵੀ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਗਰਲੇ ਪੰਜ ਵੀ।
5.48.8
बलानि सुसमृद्धानि साश्वनागरथानि च।
सहोदरस्ते दयितः कुमारोऽक्षश्च सूदितः।
न तु तेष्वेव मे सारो यस्त्वय्यरिनिषूदन ॥ ५.४८.८ ॥
ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਭਰਪੂਰ ਸੈਨਾਵਾਂ; ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਪਿਆਰਾ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਪਰ ਹੇ ਵੈਰੀ-ਨਾਸ਼ਕ, ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
5.48.9
इदं च दृष्ट्वा निहतं महद् बलं
कपेः प्रभावं च पराक्रमं च।
त्वमात्मनश्चापि निरीक्ष्य सारं
कुरुष्व वेगं स्वबलानुरूपम् ॥ ५.४८.९ ॥
ਇਹ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਪੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦਾ ਸਾਰ ਵੀ ਪਰਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਵੇਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ।
5.48.10
बलावमर्दस्त्वयि संनिकृष्टे
यथा गते शाम्यति शान्तशत्रौ।
तथा समीक्ष्यात्मबलं परं च
समारभस्वास्त्रभृतां वरिष्ठ ॥ ५.४८.१० ॥
ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਵੈਰੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਵਾਂਗ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬਲ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਬਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖ ਕੇ, ਹੇ ਅਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ।
5.48.11
न वीर सेना गणशो च्यवन्ति
न वज्रमादाय विशालसारम्।
न मारुतस्यास्ति गतिप्रमाणं
न चाग्निकल्पः करणेन हन्तुम् ॥ ५.४८.११ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਫ਼ੌਜ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੀ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਰ ਵਾਲਾ ਵਜ੍ਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਮਾਰੁਤ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਪ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
5.48.12
तमेवमर्थं प्रसमीक्ष्य सम्यक्
स्वकर्मसाम्याद्धि समाहितात्मा।
स्मरंश्च दिव्यं धनुषोऽस्य वीर्यं
व्रजाक्षतं कर्म समारभस्व ॥ ५.४८.१२ ॥
ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਮਨ ਸਥਿਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਦਿਵਿਆ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਬਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਕਸ਼ਤ ਕਰਮ ਆਰੰਭ ਕਰੋ।
5.48.13
न खल्वियं मतिश्रेष्ठ यत्त्वां सम्प्रेषयाम्यहम्।
इयं च राजधर्माणां क्षत्रस्य च मतिर्मता ॥ ५.४८.१३ ॥
ਹੇ ਮਤਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੋ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਐਸਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਹੀ ਰਾਜਧਰਮ ਤੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਦੀ ਮਤਿ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
5.48.14
नानाशस्त्रेषु संग्रामे वैशारद्यमरिंदम।
अवश्यमेव बोद्धव्यं काम्यश्च विजयो रणे ॥ ५.४८.१४ ॥
ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਵੀ ਚਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ।
5.48.15
ततः पितुस्तद्वचनं निशम्य
प्रदक्षिणं दक्षसुतप्रभावः।
चकार भर्तारमतित्वरेण
रणाय वीरः प्रतिपन्नबुद्धिः ॥ ५.४८.१५ ॥
ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਕਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
5.48.16
ततस्तैः स्वगणैरिष्टैरिन्द्रजित् प्रतिपूजितः।
युद्धोद्धतकृतोत्साहः संग्रामं सम्प्रपद्यत ॥ ५.४८.१६ ॥
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਯੁੱਧ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਹ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
5.48.17
श्रीमान् पद्मविशालाक्षो राक्षसाधिपतेः सुतः।
निर्जगाम महातेजाः समुद्र इव पर्वणि ॥ ५.४८.१७ ॥
ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਮਹਾਤੇਜਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਜਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਛਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਿਆ।
5.48.18
स पक्षिराजोपमतुल्यवेगै-
र्व्याघ्रैश्चतुर्भिः स तु तीक्ष्णदंष्ट्रैः।
रथं समायुक्तमसह्यवेगः
समारुरोहेन्द्रजिदिन्द्रकल्पः ॥ ५.४८.१८ ॥
ਗਰੁੜਰਾਜ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੇ ਬਾਘਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਅਸਹਿ ਵੇਗ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ।
5.48.19
स रथी धन्विनां श्रेष्ठः शस्त्रज्ञोऽस्त्रविदां वरः।
रथेनाभिययौ क्षिप्रं हनूमान् यत्र सोऽभवत् ॥ ५.४८.१९ ॥
ਉਹ ਰਥੀ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਅਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸੀ; ਉਹ ਰਥ ਰਾਹੀਂ ਛੇਤੀ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਸਨ।
5.48.20
स तस्य रथनिर्घोषं ज्यास्वनं कार्मुकस्य च।
निशम्य हरिवीरोऽसौ सम्प्रहृष्टतरोऽभवत् ॥ ५.४८.२० ॥
ਉਸ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਰ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵਾਨਰਵੀਰ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
5.48.21
इन्द्रजिच्चापमादाय शितशल्यांश्च सायकान्।
हनूमन्तमभिप्रेत्य जगाम रणपण्डितः ॥ ५.४८.२१ ॥
ਇੰਦਰਜੀਤ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਉਹ ਰਣ-ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
5.48.22
तस्मिंस्ततः संयति जातहर्षे
रणाय निर्गच्छति बाणपाणौ।
दिशश्च सर्वाः कलुषा बभूवु-
र्मृगाश्च रौद्रा बहुधा विनेदुः ॥ ५.४८.२२ ॥
ਫਿਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਗਣ ਵੇਲੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਰਣ ਲਈ ਨਿਕਲਦਿਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਘਾੜਨ ਲੱਗੇ।
5.48.23
समागतास्तत्र तु नागयक्षा
महर्षयश्चक्रचराश्च सिद्धाः।
नभः समावृत्य च पक्षिसङ्घा
विनेदुरुच्चैः परमप्रहृष्टाः ॥ ५.४८.२३ ॥
ਉੱਥੇ ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਚੱਕਰਚਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਬੋਲ ਉੱਠੇ।
5.48.24
आयान्तं स रथं दृष्ट्वा तूर्णमिन्द्रध्वजं कपिः।
ननाद च महानादं व्यवर्धत च वेगवान् ॥ ५.४८.२४ ॥
ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਰਹੇ ਇੰਦਰਧੁਜ ਵਰਗੇ ਉਸ ਰੱਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕਪੀ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਗਰਜਿਆ ਅਤੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ।
5.48.25
इन्द्रजित् स रथं दिव्यमाश्रितश्चित्रकार्मुकः।
धनुर्विस्फारयामास तडिदूर्जितनिःस्वनम् ॥ ५.४८.२५ ॥
ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਵਿਚਿੱਤਰ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਟੰਕਾਰ ਕੀਤੀ।
5.48.26
ततः समेतावतितीक्ष्णवेगौ
महाबलौ तौ रणनिर्विशङ्कौ।
कपिश्च रक्षोऽधिपतेस्तनूजः
सुरासुरेन्द्राविव बद्धवैरौ ॥ ५.४८.२६ ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਬਲੀ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏ — ਉਹ ਕਪੀ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵੈਰ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਸੁਰ-ਅਸੁਰ ਦੇ ਦੋ ਇੰਦਰਾਂ ਵਾਂਗ।
5.48.27
स तस्य वीरस्य महारथस्य
धनुष्मतः संयति सम्मतस्य।
शरप्रवेगं व्यहनत् प्रवृद्ध-
श्चचार मार्गे पितुरप्रमेयः ॥ ५.४८.२७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਉਸ ਵੀਰ ਮਹਾਰਥੀ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ; ਵੱਧਿਆ ਹੋਇਆ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਹਨੂਮਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗਾ।
5.48.28
ततः शरानायततीक्ष्णशल्यान्
सुपत्रिणः काञ्चनचित्रपुङ्खान्।
मुमोच वीरः परवीरहन्ता
सुसंततान् वज्रसमानवेगान् ॥ ५.४८.२८ ॥
ਫਿਰ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਲੰਮੇ ਤਿੱਖੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਿਚਿੱਤਰ ਪੁੰਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਘਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ।
5.48.29
ततः स तत्स्यन्दननिःस्वनं च
मृदङ्गभेरीपटहस्वनं च।
विकृष्यमाणस्य च कार्मुकस्य
निशम्य घोषं पुनरुत्पपात ॥ ५.४८.२९ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰੱਥ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਭੇਰੀ ਤੇ ਪਟਹ ਦੀ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਫਿਰ ਉੱਪਰ ਛਾਲ ਮਾਰੀ।
5.48.30
शराणामन्तरेष्वाशु व्यावर्तत महाकपिः।
हरिस्तस्याभिलक्ष्यस्य मोक्षयँल्लक्ष्यसंग्रहम् ॥ ५.४८.३० ॥
ਮਹਾਕਪੀ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਕੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਗਏ; ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋਏ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ।
5.48.31
शराणामग्रतस्तस्य पुनः समभिवर्तत।
प्रसार्य हस्तौ हनुमानुत्पपातानिलात्मजः ॥ ५.४८.३१ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਆ ਗਏ; ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਉੱਪਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਏ।
5.48.32
तावुभौ वेगसम्पन्नौ रणकर्मविशारदौ।
सर्वभूतमनोग्राहि चक्रतुर्युद्धमुत्तमम् ॥ ५.४८.३२ ॥
ਵੇਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਰਣ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।
5.48.33
हनूमतो वेद न राक्षसोऽन्तरं
न मारुतिस्तस्य महात्मनोऽन्तरम्।
परस्परं निर्विषहौ बभूवतुः
समेत्य तौ देवसमानविक्रमौ ॥ ५.४८.३३ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੀ, ਅਤੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕੇ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਨਾ ਸਕੇ।
5.48.34
ततस्तु लक्ष्ये स विहन्यमाने
शरेष्वमोघेषु च सम्पतत्सु।
जगाम चिन्तां महतीं महात्मा
समाधिसंयोगसमाहितात्मा ॥ ५.४८.३४ ॥
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਚੂਕ ਤੀਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸਮਾਧੀ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਬੜੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
5.48.35
ततो मतिं राक्षसराजसूनु-
श्चकार तस्मिन् हरिवीरमुख्ये।
अवध्यतां तस्य कपेः समीक्ष्य
कथं निगच्छेदिति निग्रहार्थम् ॥ ५.४८.३५ ॥
ਫਿਰ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਾਨਰ-ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਹਨੂਮਾਨ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਕਪੀ ਦੀ ਅਵੱਧਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
5.48.36
ततः पैतामहं वीरः सोऽस्त्रमस्त्रविदां वरः।
संदधे सुमहातेजास्तं हरिप्रवरं प्रति ॥ ५.४८.३६ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਵੀਰ, ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਉਹ ਅਸਤ੍ਰ ਉਸ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੱਲ ਤਾਣਿਆ।
5.48.37
अवध्योऽयमिति ज्ञात्वा तमस्त्रेणास्त्रतत्त्ववित्।
निजग्राह महाबाहुं मारुतात्मजमिन्द्रजित् ॥ ५.४८.३७ ॥
ਇਹ ਅਵੱਧ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਸਤ੍ਰ-ਤੱਤਵ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ।
5.48.38
तेन बद्धस्ततोऽस्त्रेण राक्षसेन स वानरः।
अभवन्निर्विचेष्टश्च पपात च महीतले ॥ ५.४८.३८ ॥
ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਾਨਰ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
5.48.39
ततोऽथ बुद्ध्वा स तदस्त्रबन्धं
प्रभोः प्रभावाद् विगताल्पवेगः।
पितामहानुग्रहमात्मनश्च
विचिन्तयामास हरिप्रवीरः ॥ ५.४८.३९ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਵਾਨਰ-ਵੀਰ ਨੇ ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੇਗ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।
5.48.40
ततः स्वायम्भुवैर्मन्त्रैर्ब्रह्मास्त्रं चाभिमन्त्रितम्।
हनूमांश्चिन्तयामास वरदानं पितामहात् ॥ ५.४८.४० ॥
ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਵਰਦਾਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।
5.48.41
न मेऽस्य बन्धस्य च शक्तिरस्ति
विमोक्षणे लोकगुरोः प्रभावात्।
इत्येवमेवं विहितोऽस्त्रबन्धो
मयाऽऽत्मयोनेरनुवर्तितव्यः ॥ ५.४८.४१ ॥
ਇਸ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਲੋਕਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਛੁੱਟੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਿਤ ਅਸਤ੍ਰ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਆਤਮਯੋਨੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.48.42
स वीर्यमस्त्रस्य कपिर्विचार्य
पितामहानुग्रहमात्मनश्च।
विमोक्षशक्तिं परिचिन्तयित्वा
पितामहाज्ञामनुवर्तते स्म ॥ ५.४८.४२ ॥
ਉਸ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਅਸਤ੍ਰ ਦੇ ਬਲ, ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; ਮੋਚਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕੀਤਾ।
5.48.43
अस्त्रेणापि हि बद्धस्य भयं मम न जायते।
पितामहमहेन्द्राभ्यां रक्षितस्यानिलेन च ॥ ५.४८.४३ ॥
ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪਿਤਾਮਹ, ਮਹੇਂਦਰ ਅਤੇ ਵਾਯੂਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
5.48.44
ग्रहणे चापि रक्षोभिर्महन्मे गुणदर्शनम्।
राक्षसेन्द्रेण संवादस्तस्माद् गृह्णन्तु मां परे ॥ ५.४८.४४ ॥
ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਵੈਰੀ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣ।
5.48.45
स निश्चितार्थः परवीरहन्ता
समीक्ष्यकारी विनिवृत्तचेष्टः।
परैः प्रसह्याभिगतैर्निगृह्य
ननाद तैस्तैः परिभर्त्स्यमानः ॥ ५.४८.४५ ॥
ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਰੋਕ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਗਰਜ ਉੱਠਿਆ।
5.48.46
ततस्ते राक्षसा दृष्ट्वा विनिश्चेष्टमरिंदमम्।
बबन्धुः शणवल्कैश्च द्रुमचीरैश्च संहतैः ॥ ५.४८.४६ ॥
ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਚੇਸ਼ਟਾ-ਰਹਿਤ ਸ਼ਤ੍ਰੁਦਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਣ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
5.48.47
स रोचयामास परैश्च बन्धं
प्रसह्य वीरैरभिगर्हणं च।
कौतूहलान्मां यदि राक्षसेन्द्रो
द्रष्टुं व्यवस्येदिति निश्चितार्थः ॥ ५.४८.४७ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਇਆ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਵੀਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਝਿੜਕ ਉਸਨੇ ਮੰਨ ਲਈ; ਜੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਉਸਨੇ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ।
5.48.48
स बद्धस्तेन वल्केन विमुक्तोऽस्त्रेण वीर्यवान्।
अस्त्रबन्धः स चान्यं हि न बन्धमनुवर्तते ॥ ५.४८.४८ ॥
ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਵੀਰ ਉਸ ਛਾਲ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ। ਅਸਤ੍ਰ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬੰਧਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
5.48.49
अथेन्द्रजित् तं द्रुमचीरबद्धं
विचार्य वीरः कपिसत्तमं तम्।
विमुक्तमस्त्रेण जगाम चिन्ता-
मन्येन बद्धोऽप्यनुवर्ततेऽस्त्रम् ॥ ५.४८.४९ ॥
ਫਿਰ ਵੀਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਉਸ ਕਪੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ; ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਏ ਉਸ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ—ਹੋਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸਤ੍ਰ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.48.50
अहो महत् कर्म कृतं निरर्थं
न राक्षसैर्मन्त्रगतिर्विमृष्टा।
पुनश्च नास्त्रे विहतेऽस्त्रमन्यत्
प्रवर्तते संशयिताः स्म सर्वे ॥ ५.४८.५० ॥
ਹਾਏ! ਵੱਡਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੋਇਆ; ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮੰਤਰਣਾ ਦੀ ਚਾਲ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰੀ। ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਕਾਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ; ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹਾਂ।
5.48.51
अस्त्रेण हनुमान् मुक्तो नात्मानमवबुध्यते।
कृष्यमाणस्तु रक्षोभिस्तैश्च बन्धैर्निपीडितः ॥ ५.४८.५१ ॥
ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਏ ਹਨੂਮਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੇ; ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘਸੀਟੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ।
5.48.52
हन्यमानस्ततः क्रूरै राक्षसैः कालमुष्टिभिः।
समीपं राक्षसेन्द्रस्य प्राकृष्यत स वानरः ॥ ५.४८.५२ ॥
ਫਿਰ ਕਰੂਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਵਾਨਰ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘਸੀਟਿਆ ਗਿਆ।
5.48.53
अथेन्द्रजित् तं प्रसमीक्ष्य मुक्त-
मस्त्रेण बद्धं द्रुमचीरसूत्रैः।
व्यदर्शयत् तत्र महाबलं तं
हरिप्रवीरं सगणाय राज्ञे ॥ ५.४८.५३ ॥
ਫਿਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਛੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰਵੀਰ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵਿਖਾਇਆ।
5.48.54
तं मत्तमिव मातङ्गं बद्धं कपिवरोत्तमम्।
राक्षसा राक्षसेन्द्राय रावणाय न्यवेदयन् ॥ ५.४८.५४ ॥
ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹੇ ਉਸ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸੇਂਦਰ ਰਾਵਣ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
5.48.56
कोऽयं कस्य कुतो वापि किं कार्यं कोऽभ्युपाश्रयः।
हन्यतां दह्यतां वापि भक्ष्यतामिति चापरे।
राक्षसास्तत्र संक्रुद्धाः परस्परमथाब्रुवन् ॥ ५.४८.५६ ॥
"ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਸਦਾ ਹੈ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਕੀ ਮਕਸਦ? ਕਿਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ?" ਅਤੇ "ਇਸਨੂੰ ਮਾਰੋ, ਸਾੜੋ ਜਾਂ ਖਾ ਲਵੋ" ਹੋਰਾਂ ਕਿਹਾ; ਉੱਥੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।
5.48.57
अतीत्य मार्गं सहसा महात्मा
स तत्र रक्षोऽधिपपादमूले।
ददर्श राज्ञः परिचारवृद्धान्
गृहं महारत्नविभूषितं च ॥ ५.४८.५७ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਰਾਹ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਕੋਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਘਰ ਵੇਖਿਆ।
5.48.58
स ददर्श महातेजा रावणः कपिसत्तमम्।
रक्षोभिर्विकृताकारैः कृष्यमाणमितस्ततः ॥ ५.४८.५८ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਵਿਗੜੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘਸੀਟੇ ਜਾਂਦੇ ਉਸ ਕਪੀਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
5.48.59
राक्षसाधिपतिं चापि ददर्श कपिसत्तमः।
तेजोबलसमायुक्तं तपन्तमिव भास्करम् ॥ ५.४८.५९ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਖ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ; ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ।
5.48.60
स रोषसंवर्तितताम्रदृष्टि-
र्दशाननस्तं कपिमन्ववेक्ष्य।
अथोपविष्टान् कुलशीलवृद्धान्
समादिशत् तं प्रति मुख्यमन्त्रीन् ॥ ५.४८.६० ॥
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਘੁਮਾਉਂਦਿਆਂ ਦਸ਼ਾਨਨ ਨੇ ਉਸ ਬਾਂਦਰ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਕੁਲ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
5.48.61
यथाक्रमं तैः स कपिश्च पृष्टः
कार्यार्थमर्थस्य च मूलमादौ।
निवेदयामास हरीश्वरस्य
दूतः सकाशादहमागतोऽस्मि ॥ ५.४८.६१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਕੰਮ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਅਤੇ ਗੱਲ ਦਾ ਮੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ — "ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ।"