वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.49.1
ततः स कर्मणा तस्य विस्मितो भीमविक्रमः।
हनूमान् क्रोधताम्राक्षो रक्षोऽधिपमवैक्षत ॥ ५.४९.१ ॥
तेव्हा त्याच्या कृत्याने चकित झालेल्या, भयंकर पराक्रमी हनुमानाने क्रोधाने लाल डोळे झालेल्या राक्षसाधिपतीकडे पाहिले.
5.49.2
भ्राजमानं महार्हेण काञ्चनेन विराजता।
मुक्ताजालवृतेनाथ मुकुटेन महाद्युतिम् ॥ ५.४९.२ ॥
मौल्यवान सोन्याने तेजस्वी, मोत्यांच्या जाळ्याने वेढलेल्या मुकुटाने शोभणारा महातेजस्वी तो.
5.49.3
वज्रसंयोगसंयुक्तैर्महार्हमणिविग्रहैः।
हैमैराभरणैश्चित्रैर्मनसेव प्रकल्पितैः ॥ ५.४९.३ ॥
हिऱ्यांच्या जडावाचे, मौल्यवान रत्नांच्या आकृतींचे, सोन्याचे विचित्र अलंकार, जणू मनानेच रचलेले.
5.49.4
महार्हक्षौमसंवीतं रक्तचन्दनरूषितम्।
स्वनुलिप्तं विचित्राभिर्विविधाभिश्च भक्तिभिः ॥ ५.४९.४ ॥
मौल्यवान रेशमी वस्त्र नेसलेला, लाल चंदनाने लेपलेला, विविध विचित्र नक्षीने चांगला सजलेला.
5.49.5
विचित्रं दर्शनीयैश्च रक्ताक्षैर्भीमदर्शनैः।
दीप्ततीक्ष्णमहादंष्ट्रं प्रलम्बं दशनच्छदैः ॥ ५.४९.५ ॥
विचित्र व पाहण्यासारखा, लाल डोळ्यांचा, भयंकर दिसणारा, चमकणारे तीक्ष्ण मोठे सुळे असलेला, दात झाकणारे लोंबते ओठ असलेला.
5.49.6
शिरोभिर्दशभिर्वीरो भ्राजमानं महौजसम्।
नानाव्यालसमाकीर्णैः शिखरैरिव मन्दरम् ॥ ५.४९.६ ॥
दहा मस्तकांनी झळकणारा तो वीर महाशक्तिमान; नाना हिंस्र श्वापदांनी भरलेल्या शिखरांचा मंदर पर्वत जणू.
5.49.7
नीलाञ्जनचयप्रख्यं हारेणोरसि राजता।
पूर्णचन्द्राभवक्त्रेण सबालार्कमिवाम्बुदम् ॥ ५.४९.७ ॥
नीळ्या अंजनाच्या राशीसारखा, छातीवर हाराने झळकणारा, पूर्ण चंद्रासारख्या मुखाचा, जणू उगवत्या सूर्यासह मेघ.
5.49.8
बाहुभिर्बद्धकेयूरैश्चन्दनोत्तमरूषितैः।
भ्राजमानाङ्गदैर्भीमैः पञ्चशीर्षैरिवोरगैः ॥ ५.४९.८ ॥
बाजूबंद घातलेल्या बाहूंनी, उत्तम चंदनाने लिंपलेल्या, चमकणाऱ्या अंगदांनी युक्त, पाच फण्यांच्या भयंकर सर्पांसारखे.
5.49.9
महति स्फाटिके चित्रे रत्नसंयोगचित्रिते।
उत्तमास्तरणास्तीर्णे सूपविष्टं वरासने ॥ ५.४९.९ ॥
मोठ्या स्फटिकाच्या, विचित्र, रत्नजडित, उत्तम गाद्यांनी पसरलेल्या श्रेष्ठ आसनावर तो सुखाने बसला होता.
5.49.10
अलंकृताभिरत्यर्थं प्रमदाभिः समन्ततः।
वालव्यजनहस्ताभिरारात्समुपसेवितम् ॥ ५.४९.१० ॥
सभोवती अत्यंत अलंकृत स्त्रिया, हाती चामरे घेऊन, जवळ राहून सेवा करीत होत्या.
5.49.11
दुर्धरेण प्रहस्तेन महापार्श्वेन रक्षसा।
मन्त्रिभिर्मन्त्रतत्त्वज्ञैर्निकुम्भेन च मन्त्रिणा ॥ ५.४९.११ ॥
दुर्धर, प्रहस्त, महापार्श्व या राक्षसांसह, मंत्रतत्त्व जाणणाऱ्या मंत्र्यांसह आणि मंत्री निकुंभासह.
5.49.12
उपोपविष्टं रक्षोभिश्चतुर्भिर्बलदर्पितम्।
कृत्स्नं परिवृतं लोकं चतुर्भिरिव सागरैः ॥ ५.४९.१२ ॥
सभोवती बसलेल्या चार राक्षसांसह, बलाच्या अभिमानाने फुगलेला तो, सर्व लोकाला वेढणाऱ्या चार सागरांसारखा दिसत होता.
5.49.13
मन्त्रिभिर्मन्त्रतत्त्वज्ञैरन्यैश्च शुभदर्शिभिः।
आश्वास्यमानं सचिवैः सुरैरिव सुरेश्वरम् ॥ ५.४९.१३ ॥
मंत्रतत्त्व जाणणाऱ्या मंत्र्यांकडून आणि शुभ पाहणाऱ्या इतरांकडून सांत्वन दिला जात असलेला तो, देवांनी वेढलेल्या सुरेश्वरासारखा दिसत होता.
5.49.14
अपश्यद् राक्षसपतिं हनूमानतितेजसम्।
वेष्टितं मेरुशिखरे सतोयमिव तोयदम् ॥ ५.४९.१४ ॥
अति तेजस्वी राक्षसपतीला हनुमानाने पाहिले; मेरुशिखरावर वेढलेल्या जलभरल्या मेघासारखा तो होता.
5.49.15
स तैः सम्पीड्यमानोऽपि रक्षोभिर्भीमविक्रमैः।
विस्मयं परमं गत्वा रक्षोऽधिपमवैक्षत ॥ ५.४९.१५ ॥
भीषण पराक्रमी राक्षसांकडून पीडिला जात असतानाही, परम विस्मय पावून त्याने राक्षसाधिपतीकडे पाहिले.
5.49.16
भ्राजमानं ततो दृष्ट्वा हनुमान् राक्षसेश्वरम्।
मनसा चिन्तयामास तेजसा तस्य मोहितः ॥ ५.४९.१६ ॥
नंतर प्रकाशमान राक्षसेश्वराला पाहून, हनुमान त्याच्या तेजाने मोहित होऊन मनात विचार करू लागला.
5.49.17
अहो रूपमहो धैर्यमहो सत्त्वमहो द्युतिः।
अहो राक्षसराजस्य सर्वलक्षणयुक्तता ॥ ५.४९.१७ ॥
अहो रूप! अहो धैर्य! अहो सत्त्व! अहो द्युती! अहो राक्षसराजाची सर्वलक्षणयुक्तता!
5.49.18
यद्यधर्मो न बलवान् स्यादयं राक्षसेश्वरः।
स्यादयं सुरलोकस्य सशक्रस्यापि रक्षिता ॥ ५.४९.१८ ॥
जर हा राक्षसेश्वर अधर्मामुळे बलवान नसता, तर तो इंद्रासह देवलोकाचाही रक्षक झाला असता.
5.49.19
अस्य क्रूरैर्नृशंसैश्च कर्मभिर्लोककुत्सितैः।
सर्वे बिभ्यति खल्वस्माल्लोकाः सामरदानवाः ॥ ५.४९.१९ ॥
याच्या क्रूर, निर्दय आणि लोकनिंद्य कर्मांमुळे देव आणि दानवांसह सर्व लोक याला भीत असतात.
5.49.20
अयं ह्युत्सहते क्रुद्धः कर्तुमेकार्णवं जगत्।
दृष्ट्वा राक्षसराजस्य प्रभावममितौजसः ॥ ५.४९.२० ॥
अमित तेजस्वी राक्षसराजाचा प्रभाव पाहता, कोपल्यास हा जगाला एकच महासागर करू शकेल असे दिसते.