વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.5.1
ततः स मध्यंगतमंशुमन्तं
ज्योत्स्नावितानं मुहुरुद्वमन्तम्।
ददर्श धीमान् भुवि भानुमन्तं
गोष्ठे वृषं मत्तमिव भ्रमन्तम् ॥ ५.५.१ ॥
ત્યારે તે બુદ્ધિમાન હનુમાને આકાશના મધ્યમાં સ્થિત, કિરણોવાળા, વારંવાર ચાંદનીનો મંડપ વેરતા, પૃથ્વી પર ચમકતા ચંદ્રને જોયો; તે ગોશાળામાં ફરતા મદમસ્ત આખલા જેવો લાગતો હતો.
5.5.2
लोकस्य पापानि विनाशयन्तं
महोदधिं चापि समेधयन्तम्।
भूतानि सर्वाणि विराजयन्तं
ददर्श शीतांशुमथाभियान्तम् ॥ ५.५.२ ॥
પછી જગતનાં પાપોનો નાશ કરતા, મહાસાગરને ઉછાળતા, સર્વ પ્રાણીઓને પ્રકાશિત કરતા, નજીક આવતા શીતકિરણ ચંદ્રને તેમણે જોયો.
5.5.3
या भाति लक्ष्मीर्भुवि मन्दरस्था
यथा प्रदोषेषु च सागरस्था।
तथैव तोयेषु च पुष्करस्था
रराज सा चारुनिशाकरस्था ॥ ५.५.३ ॥
મંદર પર્વત પર પૃથ્વી પર શોભતી લક્ષ્મી, પ્રદોષકાળે સાગરમાં હોય તેમ, જળમાં અને કમલસરોવરમાં હોય તેમ, તે સુંદર ચંદ્રમાં સ્થિત થઈને શોભી રહી.
5.5.4
हंसो यथा राजतपञ्जरस्थः
सिंहो यथा मन्दरकन्दरस्थः।
वीरो यथा गर्वितकुञ्जरस्थ-
श्चन्द्रोऽपि बभ्राज तथाम्बरस्थः ॥ ५.५.४ ॥
રૂપાના પિંજરમાં રહેલો હંસ, મંદર ગુફામાં રહેલો સિંહ, ગર્વિત હાથી પર રહેલો વીર જેવો શોભે, તેમ આકાશમાં રહેલો ચંદ્ર પણ શોભ્યો.
5.5.5
स्थितः ककुद्मानिव तीक्ष्णशृङ्गो
महाचलः श्वेत इवोर्ध्वशृङ्गः।
हस्तीव जाम्बूनदबद्धशृङ्गो
विभाति चन्द्रः परिपूर्णशृङ्गः ॥ ५.५.५ ॥
તીક્ષ્ણ શિંગડાવાળા ખૂંધાળા આખલા જેવો, ઊંચા શિખરોવાળા શ્વેત મહાપર્વત જેવો, સોનાથી બાંધેલા દાંતવાળા હાથી જેવો, પૂર્ણ શિખરવાળો ચંદ્ર શોભ્યો.
5.5.6
विनष्टशीताम्बुतुषारपङ्को
महाग्रहग्राहविनष्टपङ्कः।
प्रकाशलक्ष्म्याश्रयनिर्मलाङ्को
रराज चन्द्रो भगवान् शशाङ्कः ॥ ५.५.६ ॥
ઠંડું જળ, હિમ અને કીચડ નષ્ટ થયેલો, મહાગ્રહરૂપી ગ્રાહોએ જેનો કલંક નષ્ટ કર્યો છે તેવો, પ્રકાશની શોભાનો આશ્રય નિર્મળ અંગવાળો એવો ભગવાન શશાંક ચંદ્ર શોભ્યો.
5.5.7
शिलातलं प्राप्य यथा मृगेन्द्रो
महारणं प्राप्य यथा गजेन्द्रः।
राज्यं समासाद्य यथा नरेन्द्र-
स्तथा प्रकाशो विरराज चन्द्रः ॥ ५.५.७ ॥
શિલાતળ પર પહોંચેલો સિંહ, મહા વનમાં પહોંચેલો ગજેન્દ્ર, રાજ્ય પામેલો નરેન્દ્ર જેમ શોભે, તેમ પ્રકાશમય ચંદ્ર શોભ્યો.
5.5.8
प्रकाशचन्द्रोदयनष्टदोषः
प्रवृद्धरक्षःपिशिताशदोषः।
रामाभिरामेरितचित्तदोषः
स्वर्गप्रकाशो भगवान् प्रदोषः ॥ ५.५.८ ॥
પ્રકાશમય ચંદ્રોદયથી જેના દોષ નષ્ટ થયા છે, વધેલા રાક્ષસોની માંસલાલસા જેનો દોષ છે, રમણીય રામથી પ્રેરિત ચિત્તદોષવાળો, સ્વર્ગ જેવો પ્રકાશમાન ભગવાન પ્રદોષ (સંધ્યા) છે.
5.5.9
तन्त्रीस्वराः कर्णसुखाः प्रवृत्ताः
स्वपन्ति नार्यः पतिभिः सुवृत्ताः।
नक्तंचराश्चापि तथा प्रवृत्ता
विहर्तुमत्यद्भुतरौद्रवृत्ताः ॥ ५.५.९ ॥
કાનને સુખ આપનારા વીણા આદિ તંત્રીવાદ્યોના સ્વર શરૂ થયા. સુશીલ સ્ત્રીઓ પતિઓ સાથે સૂઈ રહી છે; રાત્રે ફરનારા પણ, અદ્ભુત અને ભયંકર આચરણવાળા, વિહાર માટે નીકળ્યા છે.
5.5.10
मत्तप्रमत्तानि समाकुलानि
रथाश्वभद्रासनसंकुलानि।
वीरश्रिया चापि समाकुलानि
ददर्श धीमान् स कपिः कुलानि ॥ ५.५.१० ॥
મદમસ્ત અને બેદરકાર, રથ, ઘોડા અને સુંદર આસનોથી ભરેલા, વીરશ્રીથી વ્યાપ્ત ઘરોને એ બુદ્ધિમાન વાનરે જોયાં.
5.5.11
परस्परं चाधिकमाक्षिपन्ति
भुजांश्च पीनानधिविक्षिपन्ति।
मत्तप्रलापानधिविक्षिपन्ति
मत्तानि चान्योन्यमधिक्षिपन्ति ॥ ५.५.११ ॥
તેઓ એકબીજાને અતિશય ખેંચે છે; જાડા ભુજાઓ ઉછાળે છે; નશાની બકવાસ બોલે છે; મત્ત થયેલા એકબીજાની નિંદા કરે છે.
5.5.12
रक्षांसि वक्षांसि च विक्षिपन्ति
गात्राणि कान्तासु च विक्षिपन्ति।
रूपाणि चित्राणि च विक्षिपन्ति
दृढानि चापानि च विक्षिपन्ति ॥ ५.५.१२ ॥
રાક્ષસો પોતાની છાતીઓ ઉછાળે છે; શરીરો પ્રિય સ્ત્રીઓ પર નાખે છે; વિચિત્ર રૂપો પણ ફેંકે છે; મજબૂત ધનુષ્યો પણ ફેંકી દે છે.
5.5.13
ददर्श कान्ताश्च समालभन्त्य-
स्तथापरास्तत्र पुनः स्वपन्त्यः।
सुरूपवक्त्राश्च तथा हसन्त्यः
क्रुद्धाः पराश्चापि विनिःश्वसन्त्यः ॥ ५.५.१३ ॥
ત્યાં સુંદર મુખવાળી પ્રિય સ્ત્રીઓ તેણે જોઈ; કોઈ એકબીજાને આલિંગન આપતી હતી; બીજી કેટલીક ત્યાં જ ફરી સૂતી હતી; કોઈ હસતી હતી, અને બીજી ક્રોધે ભરાઈને ઊંડા નિસાસા નાખતી હતી.
5.5.14
महागजैश्चापि तथा नदद्भिः
सुपूजितैश्चापि तथा सुसद्भिः।
रराज वीरैश्च विनिःश्वसद्भि-
र्ह्रदा भुजंगैरिव निःश्वसद्भिः ॥ ५.५.१४ ॥
ગર્જના કરતા મહાગજોથી અને ઉત્તમ આસનો પર બેઠેલા, સારી રીતે સન્માનિત, નિસાસા નાખતા વીરોથી તે શોભતું હતું; જેમ શ્વાસ લેતા સર્પોથી ભરેલાં સરોવર શોભે.
5.5.15
बुद्धिप्रधानान् रुचिराभिधानान्
संश्रद्दधानाञ्जगतः प्रधानान्।
नानाविधानान् रुचिराभिधानान्
ददर्श तस्यां पुरि यातुधानान् ॥ ५.५.१५ ॥
તે નગરીમાં તેણે બુદ્ધિપ્રધાન, સુંદર નામોવાળા, દૃઢ શ્રદ્ધા ધરાવતા, જગતમાં શ્રેષ્ઠ, નાના પ્રકારના સુંદર નામોવાળા યાતુધાનો (રાક્ષસો) જોયા.
5.5.16
ननन्द दृष्ट्वा स च तान् सुरूपान्
नानागुणानात्मगुणानुरूपान्।
विद्योतमानान् स च तान् सुरूपान्
ददर्श कांश्चिच्च पुनर्विरूपान् ॥ ५.५.१६ ॥
સુંદર રૂપવાળા તેમને જોઈને તે આનંદિત થયો; અનેક ગુણોથી યુક્ત, પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે ઝળહળતા તેમનામાંથી કેટલાકને તેણે સુંદર જોયા; અને ફરી કેટલાકને વિરૂપ જોયા.
5.5.17
ततो वरार्हाः सुविशुद्धभावा-
स्तेषां स्त्रियस्तत्र महानुभावाः।
प्रियेषु पानेषु च सक्तभावा
ददर्श तारा इव सुस्वभावाः ॥ ५.५.१७ ॥
ત્યાં તેમની સ્ત્રીઓ દેખાઈ; તેઓ શ્રેષ્ઠ સન્માનને યોગ્ય, અતિ શુદ્ધ ભાવવાળી, મહા તેજસ્વી હતી; પ્રિયજનો અને પાનમાં આસક્ત મનવાળી એ સ્ત્રીઓને તેણે તારાઓ સમાન સુસ્વભાવી જોઈ.
5.5.18
स्त्रियो ज्वलन्तीस्त्रपयोपगूढा
निशीथकाले रमणोपगूढाः।
ददर्श काश्चित् प्रमदोपगूढा
यथा विहंगा विहगोपगूढाः ॥ ५.५.१८ ॥
મધ્યરાત્રિએ, લજ્જાથી આવરિત, ઝળહળતી સ્ત્રીઓને તેણે જોઈ; કેટલીક પ્રિયતમોના આલિંગનમાં હતી, જેમ પક્ષીઓ પક્ષીઓને વળગેલાં હોય.
5.5.19
अन्याः पुनर्हर्म्यतलोपविष्टा-
स्तत्र प्रियाङ्केषु सुखोपविष्टाः।
भर्तुः परा धर्मपरा निविष्टा
ददर्श धीमान् मदनोपविष्टाः ॥ ५.५.१९ ॥
બીજી સ્ત્રીઓ ત્યાં મહેલની અગાસી પર બેઠી હતી; પ્રિયતમોના ખોળામાં સુખથી બેઠેલી; પતિને સમર્પિત, ધર્મપરાયણ અને લીન; બુદ્ધિમાન તેણે કામાવેશમાં બેઠેલી તેમને જોઈ.
5.5.20
अप्रावृताः काञ्चनराजिवर्णाः
काश्चित्परार्घ्यास्तपनीयवर्णाः।
पुनश्च काश्चिच्छशलक्ष्मवर्णाः
कान्तप्रहीणा रुचिराङ्गवर्णाः ॥ ५.५.२० ॥
ઘૂંઘટ વિનાની, સોનાની હારના વર્ણવાળી; કેટલીક અતિ મૂલ્યવાન, તપેલા સોનાના વર્ણવાળી; વળી કેટલીક ચંદ્રના ચિહ્ન જેવા વર્ણવાળી; પ્રિયતમથી વિખૂટી પડેલી, સુંદર અંગોના વર્ણવાળી.
5.5.21
ततः प्रियान् प्राप्य मनोऽभिरामान्
सुप्रीतियुक्ताः सुमनोऽभिरामाः।
गृहेषु हृष्टाः परमाभिरामा
हरिप्रवीरः स ददर्श रामाः ॥ ५.५.२१ ॥
પછી મનને મોહી લે તેવા પ્રિયજનોને પામીને, અતિ સ્નેહયુક્ત, પ્રસન્ન મુખવાળી, ઘરોમાં આનંદિત, પરમ સુંદર સ્ત્રીઓને તે વાનરવીરે જોઈ.
5.5.22
चन्द्रप्रकाशाश्च हि वक्त्रमाला
वक्राः सुपक्ष्माश्च सुनेत्रमालाः।
विभूषणानां च ददर्श मालाः
शतह्रदानामिव चारुमालाः ॥ ५.५.२२ ॥
ચંદ્ર સમાન પ્રકાશતા મુખોની હારો, વાંકી સુંદર પાંપણોવાળી સુંદર આંખોની હારો, અને સો વીજળીઓની સુંદર માળા જેવી આભૂષણોની માળાઓ પણ તેણે જોઈ.
5.5.23
न त्वेव सीतां परमाभिजातां
पथि स्थिते राजकुले प्रजाताम्।
लतां प्रफुल्लामिव साधुजातां
ददर्श तन्वीं मनसाभिजाताम् ॥ ५.५.२३ ॥
પરંતુ તેણે સીતાને જોઈ નહીં. તે પરમ ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલી, રાજકુળમાં ઉત્પન્ન થયેલી હતી; ખીલેલી વેલી જેવી સુજાત, પાતળી અને મનથી પણ ઉચ્ચકુળની હતી.
5.5.24
सनातने वर्त्मनि संनिविष्टां
रामेक्षणीं तां मदनाभिविष्टाम्।
भर्तुर्मनः श्रीमदनुप्रविष्टां
स्त्रीभ्यः पराभ्यश्च सदा विशिष्टाम् ॥ ५.५.२४ ॥
સનાતન માર્ગ પર દૃઢ રહેલી, રામના નેત્રો જેવા નેત્રવાળી, કામથી આવિષ્ટ, પતિના તેજસ્વી મનમાં પ્રવેશેલી, અન્ય સર્વ સ્ત્રીઓથી સદા શ્રેષ્ઠ એવી તેને (તેણે જોઈ).
5.5.25
उष्णार्दितां सानुसृतास्रकण्ठीं
पुरा वरार्होत्तमनिष्ककण्ठीम्।
सुजातपक्ष्मामभिरक्तकण्ठीं
वने प्रनृत्तामिव नीलकण्ठीम् ॥ ५.५.२५ ॥
ગરમીથી પીડિત, આંસુ વહેતાં કંઠ રૂંધાયેલો, પૂર્વે શ્રેષ્ઠ સોનાનો ઉત્તમ હાર પહેરનારી, સુંદર પાંપણોવાળી, લાલ કંઠવાળી; વનમાં નૃત્ય કરતી નીલકંઠી જેવી.
5.5.26
अव्यक्तरेखामिव चन्द्रलेखां
पांसुप्रदिग्धामिव हेमरेखाम्।
क्षतप्ररूढामिव वर्णरेखां
वायुप्रभुग्नामिव मेघरेखाम् ॥ ५.५.२६ ॥
તે અસ્પષ્ટ રેખાવાળી ચંદ્રલેખા જેવી, ધૂળથી ખરડાયેલી સોનાની રેખા જેવી, રૂઝાયેલા ઘાની રંગરેખા જેવી, પવનથી નમેલી મેઘરેખા જેવી લાગતી હતી.
5.5.27
सीतामपश्यन्मनुजेश्वरस्य
रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य।
बभूव दुःखोपहतश्चिरस्य
प्लवंगमो मन्द इवाचिरस्य ॥ ५.५.२७ ॥
માણસોના સ્વામી રામની પત્ની, બોલનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ સીતાને ન જોતાં તે વાનર લાંબા સમય સુધી દુઃખથી પીડાયો; જાણે થોડી ક્ષણો પહેલાં જ આશા ગુમાવી હોય તેમ નિરાશ થઈ ગયો.