ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 5.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.5.1
ततः स मध्यंगतमंशुमन्तं
ज्योत्स्नावितानं मुहुरुद्वमन्तम्।
ददर्श धीमान् भुवि भानुमन्तं
गोष्ठे वृषं मत्तमिव भ्रमन्तम् ॥ ५.५.१ ॥
ಆಗ ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಆಕಾಶದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ, ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳ, ಚಂದ್ರಿಕೆಯ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಂಡನು; ಅದು ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವ ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಹೋರಿಯಂತೆ ತೋರಿತು.
5.5.2
लोकस्य पापानि विनाशयन्तं
महोदधिं चापि समेधयन्तम्।
भूतानि सर्वाणि विराजयन्तं
ददर्श शीतांशुमथाभियान्तम् ॥ ५.५.२ ॥
ನಂತರ ಲೋಕದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತ, ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ಉಕ್ಕಿಸುತ್ತ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಂಪು ಕಿರಣಗಳ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಂಡನು.
5.5.3
या भाति लक्ष्मीर्भुवि मन्दरस्था
यथा प्रदोषेषु च सागरस्था।
तथैव तोयेषु च पुष्करस्था
रराज सा चारुनिशाकरस्था ॥ ५.५.३ ॥
ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುವ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಪ್ರದೋಷ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಗರದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಮಲಸರೋವರದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಆ ಸುಂದರ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಶೋಭಿಸಿದಳು.
5.5.4
हंसो यथा राजतपञ्जरस्थः
सिंहो यथा मन्दरकन्दरस्थः।
वीरो यथा गर्वितकुञ्जरस्थ-
श्चन्द्रोऽपि बभ्राज तथाम्बरस्थः ॥ ५.५.४ ॥
ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಂಜರದಲ್ಲಿರುವ ಹಂಸದಂತೆ, ಮಂದರ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಂಹದಂತೆ, ಗರ್ವಿತ ಆನೆಯ ಮೇಲಿರುವ ವೀರನಂತೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
5.5.5
स्थितः ककुद्मानिव तीक्ष्णशृङ्गो
महाचलः श्वेत इवोर्ध्वशृङ्गः।
हस्तीव जाम्बूनदबद्धशृङ्गो
विभाति चन्द्रः परिपूर्णशृङ्गः ॥ ५.५.५ ॥
ಚೂಪಾದ ಕೊಂಬುಗಳ ಕಕುದ್ಮಾನ್ ಹೋರಿಯಂತೆ, ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳ ಬಿಳಿಯ ಮಹಾಪರ್ವತದಂತೆ, ಚಿನ್ನದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ದಂತಗಳ ಆನೆಯಂತೆ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶಿಖರವುಳ್ಳ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
5.5.6
विनष्टशीताम्बुतुषारपङ्को
महाग्रहग्राहविनष्टपङ्कः।
प्रकाशलक्ष्म्याश्रयनिर्मलाङ्को
रराज चन्द्रो भगवान् शशाङ्कः ॥ ५.५.६ ॥
ತಣ್ಣೀರು, ಹಿಮ ಮತ್ತು ಕೆಸರು ನಾಶವಾದವನೂ, ಮಹಾ ಗ್ರಹಗಳೆಂಬ ಮಕರಗಳಿಂದ ಕಳಂಕ ನಾಶವಾದವನೂ, ಬೆಳಗುವ ಶೋಭೆಯ ಆಶ್ರಯವಾದ ನಿರ್ಮಲ ದೇಹವುಳ್ಳವನೂ ಆದ ಭಗವಾನ್ ಚಂದ್ರನು ಶೋಭಿಸಿದನು.
5.5.7
शिलातलं प्राप्य यथा मृगेन्द्रो
महारणं प्राप्य यथा गजेन्द्रः।
राज्यं समासाद्य यथा नरेन्द्र-
स्तथा प्रकाशो विरराज चन्द्रः ॥ ५.५.७ ॥
ಶಿಲಾತಲವನ್ನು ಸೇರಿದ ಸಿಂಹದಂತೆ, ಮಹಾ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿದ ಗಜೇಂದ್ರನಂತೆ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ನರೇಂದ್ರನಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಚಂದ್ರನು ಶೋಭಿಸಿದನು.
5.5.8
प्रकाशचन्द्रोदयनष्टदोषः
प्रवृद्धरक्षःपिशिताशदोषः।
रामाभिरामेरितचित्तदोषः
स्वर्गप्रकाशो भगवान् प्रदोषः ॥ ५.५.८ ॥
ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಚಂದ್ರೋದಯದಿಂದ ದೋಷಗಳು ನಾಶವಾದವನೂ, ಬೆಳೆದ ರಾಕ್ಷಸರ ಮಾಂಸದ ಆಸೆಯೇ ದೋಷವಾದವನೂ, ರಮಣೀಯ ರಾಮನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ ಮನೋದೋಷವುಳ್ಳವನೂ, ಸ್ವರ್ಗದಂತೆ ಬೆಳಗುವ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರದೋಷ (ಸಂಜೆ) ಆಗಿದ್ದನು.
5.5.9
तन्त्रीस्वराः कर्णसुखाः प्रवृत्ताः
स्वपन्ति नार्यः पतिभिः सुवृत्ताः।
नक्तंचराश्चापि तथा प्रवृत्ता
विहर्तुमत्यद्भुतरौद्रवृत्ताः ॥ ५.५.९ ॥
ಕಿವಿಗೆ ಸುಖ ನೀಡುವ ವೀಣಾದಿ ತಂತಿವಾದ್ಯದ ಸ್ವರಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಸುಶೀಲ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪತಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರೂ ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ಭಯಂಕರ ನಡತೆಯುಳ್ಳವರೂ ವಿಹರಿಸಲು ಹೊರಟರು.
5.5.10
मत्तप्रमत्तानि समाकुलानि
रथाश्वभद्रासनसंकुलानि।
वीरश्रिया चापि समाकुलानि
ददर्श धीमान् स कपिः कुलानि ॥ ५.५.१० ॥
ಮತ್ತರಾಗಿ ಅಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದ, ರಥ ಕುದುರೆ ಸುಂದರ ಆಸನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ವೀರರ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಕಪಿ ನೋಡಿದನು.
5.5.11
परस्परं चाधिकमाक्षिपन्ति
भुजांश्च पीनानधिविक्षिपन्ति।
मत्तप्रलापानधिविक्षिपन्ति
मत्तानि चान्योन्यमधिक्षिपन्ति ॥ ५.५.११ ॥
ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಅತಿಯಾಗಿ ಎಳೆದಾಡುತ್ತಾರೆ; ದಪ್ಪ ಭುಜಗಳನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಾರೆ; ಮದದ ಅಸಂಬದ್ಧ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತರಾದವರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ.
5.5.12
रक्षांसि वक्षांसि च विक्षिपन्ति
गात्राणि कान्तासु च विक्षिपन्ति।
रूपाणि चित्राणि च विक्षिपन्ति
दृढानि चापानि च विक्षिपन्ति ॥ ५.५.१२ ॥
ರಾಕ್ಷಸರು ತಮ್ಮ ಎದೆಗಳನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಾರೆ; ದೇಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ವಿಚಿತ್ರ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ; ದೃಢವಾದ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನೂ ಎಸೆದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ.
5.5.13
ददर्श कान्ताश्च समालभन्त्य-
स्तथापरास्तत्र पुनः स्वपन्त्यः।
सुरूपवक्त्राश्च तथा हसन्त्यः
क्रुद्धाः पराश्चापि विनिःश्वसन्त्यः ॥ ५.५.१३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಮುಖದ ಪ್ರಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಕಂಡನು; ಕೆಲವರು ಪರಸ್ಪರ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ನಗುತ್ತಿದ್ದವರು, ಕೋಪದಿಂದ ನಿಟ್ಟುಸಿರಿಡುತ್ತಿದ್ದವರು ಇತರರು.
5.5.14
महागजैश्चापि तथा नदद्भिः
सुपूजितैश्चापि तथा सुसद्भिः।
रराज वीरैश्च विनिःश्वसद्भि-
र्ह्रदा भुजंगैरिव निःश्वसद्भिः ॥ ५.५.१४ ॥
ಘರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳಿಂದಲೂ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ, ನಿಟ್ಟುಸಿರಿಡುತ್ತಿದ್ದ ವೀರರಿಂದಲೂ ಅದು ಶೋಭಿಸಿತು; ಉಸಿರಾಡುವ ಹಾವುಗಳಿರುವ ಸರೋವರಗಳಂತೆ.
5.5.15
बुद्धिप्रधानान् रुचिराभिधानान्
संश्रद्दधानाञ्जगतः प्रधानान्।
नानाविधानान् रुचिराभिधानान्
ददर्श तस्यां पुरि यातुधानान् ॥ ५.५.१५ ॥
ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ, ಸುಂದರ ಹೆಸರುಗಳುಳ್ಳ, ದೃಢ ವಿಶ್ವಾಸವುಳ್ಳ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದ, ನಾನಾ ವಿಧದ ಸುಂದರ ಹೆಸರುಗಳುಳ್ಳ ಯಾತುಧಾನರನ್ನು (ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು) ಅವನು ಕಂಡನು.
5.5.16
ननन्द दृष्ट्वा स च तान् सुरूपान्
नानागुणानात्मगुणानुरूपान्।
विद्योतमानान् स च तान् सुरूपान्
ददर्श कांश्चिच्च पुनर्विरूपान् ॥ ५.५.१६ ॥
ಸುಂದರ ರೂಪದ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು; ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರನ್ನು ಸುಂದರರಾಗಿ ಕಂಡನು; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ವಿರೂಪರಾಗಿದ್ದರು.
5.5.17
ततो वरार्हाः सुविशुद्धभावा-
स्तेषां स्त्रियस्तत्र महानुभावाः।
प्रियेषु पानेषु च सक्तभावा
ददर्श तारा इव सुस्वभावाः ॥ ५.५.१७ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕಂಡರು; ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು, ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧ ಭಾವದವರು, ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿಗಳು; ಪ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಆಸಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಸುಸ್ವಭಾವದವರಾಗಿ ಅವನು ಕಂಡನು.
5.5.18
स्त्रियो ज्वलन्तीस्त्रपयोपगूढा
निशीथकाले रमणोपगूढाः।
ददर्श काश्चित् प्रमदोपगूढा
यथा विहंगा विहगोपगूढाः ॥ ५.५.१८ ॥
ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿ, ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು; ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯರಿಂದ ಅಪ್ಪಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ.
5.5.19
अन्याः पुनर्हर्म्यतलोपविष्टा-
स्तत्र प्रियाङ्केषु सुखोपविष्टाः।
भर्तुः परा धर्मपरा निविष्टा
ददर्श धीमान् मदनोपविष्टाः ॥ ५.५.१९ ॥
ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅರಮನೆಯ ಮೇಲ್ಮಹಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು; ಪ್ರಿಯರ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು; ಪತಿಗೆ ಅರ್ಪಿತರಾದವರು, ಧರ್ಮಪರಾಯಣರು, ತಲ್ಲೀನರಾದವರು; ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಅವನು ಕಾಮದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದವರನ್ನು ಕಂಡನು.
5.5.20
अप्रावृताः काञ्चनराजिवर्णाः
काश्चित्परार्घ्यास्तपनीयवर्णाः।
पुनश्च काश्चिच्छशलक्ष्मवर्णाः
कान्तप्रहीणा रुचिराङ्गवर्णाः ॥ ५.५.२० ॥
ಮುಸುಕಿಲ್ಲದವರು, ಚಿನ್ನದ ಸಾಲಿನಂತೆ ವರ್ಣದವರು; ಕೆಲವರು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಶುದ್ಧ ಚಿನ್ನದ ವರ್ಣದವರು; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯಂತೆ ವರ್ಣದವರು; ಪ್ರಿಯರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು, ಸುಂದರ ಅಂಗಗಳ ವರ್ಣದವರು.
5.5.21
ततः प्रियान् प्राप्य मनोऽभिरामान्
सुप्रीतियुक्ताः सुमनोऽभिरामाः।
गृहेषु हृष्टाः परमाभिरामा
हरिप्रवीरः स ददर्श रामाः ॥ ५.५.२१ ॥
ಆಗ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಪ್ರಿಯರನ್ನು ಪಡೆದ, ಅತಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖದ, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದಿದ್ದ ಅತಿ ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಆ ವಾನರವೀರನು ಕಂಡನು.
5.5.22
चन्द्रप्रकाशाश्च हि वक्त्रमाला
वक्राः सुपक्ष्माश्च सुनेत्रमालाः।
विभूषणानां च ददर्श मालाः
शतह्रदानामिव चारुमालाः ॥ ५.५.२२ ॥
ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಮುಖಗಳ ಸಾಲುಗಳನ್ನು, ಬಾಗಿದ ಸುಂದರ ರೆಪ್ಪೆಗಳ ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಸಾಲುಗಳನ್ನು, ನೂರು ಮಿಂಚುಗಳ ಸುಂದರ ಮಾಲೆಗಳಂತಿರುವ ಆಭರಣಗಳ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.
5.5.23
न त्वेव सीतां परमाभिजातां
पथि स्थिते राजकुले प्रजाताम्।
लतां प्रफुल्लामिव साधुजातां
ददर्श तन्वीं मनसाभिजाताम् ॥ ५.५.२३ ॥
ಆದರೆ ಅವನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವಳು, ರಾಜಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವಳು; ಅರಳಿದ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ, ತೆಳ್ಳನೆಯ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಉದಾತ್ತ ಕುಲದವಳು.
5.5.24
सनातने वर्त्मनि संनिविष्टां
रामेक्षणीं तां मदनाभिविष्टाम्।
भर्तुर्मनः श्रीमदनुप्रविष्टां
स्त्रीभ्यः पराभ्यश्च सदा विशिष्टाम् ॥ ५.५.२४ ॥
ಸನಾತನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತವಳು, ರಾಮನ ಕಣ್ಣುಗಳಂತಿರುವ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವಳು, ಮದನನಿಂದ ಆವಿಷ್ಟಳಾದವಳು, ಪತಿಯ ತೇಜಸ್ವಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವಳು, ಇತರ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗಿಂತ ಸದಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಆಕೆಯನ್ನು (ಅವನು ಕಂಡನು).
5.5.25
उष्णार्दितां सानुसृतास्रकण्ठीं
पुरा वरार्होत्तमनिष्ककण्ठीम्।
सुजातपक्ष्मामभिरक्तकण्ठीं
वने प्रनृत्तामिव नीलकण्ठीम् ॥ ५.५.२५ ॥
ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಬಳಲಿದವಳು, ಕಣ್ಣೀರು ಹರಿದು ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿದವಳು, ಹಿಂದೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿನ್ನದ ಉತ್ತಮ ಕೊರಳಹಾರ ಧರಿಸಿದವಳು, ಸುಂದರ ರೆಪ್ಪೆಗಳುಳ್ಳವಳು, ಕೆಂಪು ಕಂಠದವಳು; ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುವ ನೀಲಕಂಠಿ (ನವಿಲು) ಹಾಗಿದ್ದಳು.
5.5.26
अव्यक्तरेखामिव चन्द्रलेखां
पांसुप्रदिग्धामिव हेमरेखाम्।
क्षतप्ररूढामिव वर्णरेखां
वायुप्रभुग्नामिव मेघरेखाम् ॥ ५.५.२६ ॥
ಅವಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ರೇಖೆಯ ಚಂದ್ರರೇಖೆಯಂತೆ, ಧೂಳಿನಿಂದ ಲೇಪಿತವಾದ ಚಿನ್ನದ ಗೆರೆಯಂತೆ, ಒಣಗಿದ ಗಾಯದ ಬಣ್ಣದ ಗೆರೆಯಂತೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬಾಗಿದ ಮೇಘರೇಖೆಯಂತೆ ಇದ್ದಳು.
5.5.27
सीतामपश्यन्मनुजेश्वरस्य
रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य।
बभूव दुःखोपहतश्चिरस्य
प्लवंगमो मन्द इवाचिरस्य ॥ ५.५.२७ ॥
ಮನುಷ್ಯರ ಒಡೆಯ ರಾಮನ ಪತ್ನಿ, ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಣದೆ ಆ ವಾನರ ಬಹುಕಾಲ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದನು; ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಆಶೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಂತೆ ಮಂದನಾದನು.