वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.50.1
तमुद्वीक्ष्य महाबाहुः पिङ्गाक्षं पुरतः स्थितम्।
रोषेण महताऽऽविष्टो रावणो लोकरावणः ॥ ५.५०.१ ॥
महाबाहू रावणाने समोर उभ्या असलेल्या पिंगळ नेत्रांच्या वानराकडे पाहिले, आणि लोकांना भयभीत करणारा रावण महान क्रोधाने व्यापला गेला.
5.50.2
शङ्काहतात्मा दध्यौ स कपीन्द्रं तेजसा वृतम्।
किमेष भगवान् नन्दी भवेत् साक्षादिहागतः ॥ ५.५०.२ ॥
शंकेने विचलित मनाने त्याने तेजाने वेढलेल्या त्या कपीन्द्राचा विचार केला. हे भगवान नंदीच स्वतः येथे आले आहेत काय?
5.50.3
येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया प्रहसिते पुरा।
सोऽयं वानरमूर्तिः स्यात्किंस्विद् बाणोऽपि वासुरः ॥ ५.५०.३ ॥
पूर्वी कैलासावर मी हसलो असताना ज्याने मला शाप दिला, तोच हा वानररूपात आहे काय? की हा असुर बाणही असू शकेल?
5.50.4
स राजा रोषताम्राक्षः प्रहस्तं मन्त्रिसत्तमम्।
कालयुक्तमुवाचेदं वचो विपुलमर्थवत् ॥ ५.५०.४ ॥
क्रोधाने लाल डोळे झालेल्या त्या राजाने श्रेष्ठ मंत्री प्रहस्ताला प्रसंगानुरूप असे हे विस्तृत आणि अर्थपूर्ण शब्द सांगितले.
5.50.5
दुरात्मा पृच्छ्यतामेष कुतः किं वास्य कारणम्।
वनभङ्गे च कोऽस्यार्थो राक्षसानां च तर्जने ॥ ५.५०.५ ॥
या दुरात्म्याला विचारा. हा कुठून आला, याचे कारण काय, वन का मोडले, आणि राक्षसांना धमकावण्यामागचा हेतू काय, हे विचारा.
5.50.6
मत्पुरीमप्रधृष्यां वै गमने किं प्रयोजनम्।
आयोधने वा कं कार्यं पृच्छ्यतामेष दुर्मतिः ॥ ५.५०.६ ॥
माझ्या अजिंक्य नगरीत येण्यामागे याचा हेतू काय? किंवा युद्धात याचे ध्येय काय? या दुर्बुद्धीला विचारा.
5.50.7
रावणस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्तो वाक्यमब्रवीत्।
समाश्वसिहि भद्रं ते न भीः कार्या त्वया कपे ॥ ५.५०.७ ॥
रावणाचे बोल ऐकून प्रहस्त म्हणाला: हे कपी, आश्वस्त हो, तुझे कल्याण असो; तुला भिण्याचे कारण नाही.
5.50.8
यदि तावत् त्वमिन्द्रेण प्रेषितो रावणालयम्।
तत्त्वमाख्याहि मा ते भूद् भयं वानर मोक्ष्यसे ॥ ५.५०.८ ॥
तुला इंद्राने रावणाच्या महालात पाठवले असेल तर ते सत्य सांग; हे वानरा, तुला भीती वाटू नये, तू मुक्त होशील.
5.50.9
यदि वैश्रवणस्य त्वं यमस्य वरुणस्य च।
चारुरूपमिदं कृत्वा प्रविष्टो नः पुरीमिमाम् ॥ ५.५०.९ ॥
तू वैश्रवण (कुबेर), यम किंवा वरुण यांचा दूत असून हे सुंदर रूप धारण करून आमच्या या नगरीत प्रवेश केला असशील,
5.50.10
विष्णुना प्रेषितो वापि दूतो विजयकाङ्क्षिणा।
नहि ते वानरं तेजो रूपमात्रं तु वानरम् ॥ ५.५०.१० ॥
किंवा विजयाची इच्छा करणाऱ्या विष्णूने पाठवलेला दूत आहेस का? तुझे तेज वानराचे नाही; केवळ रूप वानराचे आहे.
5.50.11
तत्त्वतः कथयस्वाद्य ततो वानर मोक्ष्यसे।
अनृतं वदतश्चापि दुर्लभं तव जीवितम् ॥ ५.५०.११ ॥
आता खरे सांग, हे वानरा, तेव्हाच तू मुक्त होशील. खोटे बोलणाऱ्याचे जीवितही दुर्लभ होते.
5.50.12
अथवा यन्निमित्तस्ते प्रवेशो रावणालये।
एवमुक्तो हरिवरस्तदा रक्षोगणेश्वरम् ॥ ५.५०.१२ ॥
किंवा रावणाच्या महालात तुझ्या प्रवेशाचे कारण काय? असे म्हटल्यावर वानरश्रेष्ठ हनुमान तेव्हा राक्षसगणांच्या अधिपतीला म्हणाला.
5.50.13
अब्रवीन्नास्मि शक्रस्य यमस्य वरुणस्य च।
धनदेन न मे सख्यं विष्णुना नास्मि चोदितः ॥ ५.५०.१३ ॥
हनुमान म्हणाला: मी इंद्राचा, यमाचा किंवा वरुणाचा नाही. कुबेराशी माझी मैत्री नाही, आणि विष्णूने मला पाठवलेले नाही.
5.50.14
जातिरेव मम त्वेषा वानरोऽहमिहागतः।
दर्शने राक्षसेन्द्रस्य तदिदं दुर्लभं मया ॥ ५.५०.१४ ॥
हीच माझी जात आहे; मी वानर असून येथे आलो आहे. राक्षसराजाचे दर्शन मला असे दुर्लभ आहे.
5.50.15
वनं राक्षसराजस्य दर्शनार्थं विनाशितम्।
ततस्ते राक्षसाः प्राप्ता बलिनो युद्धकाङ्क्षिणः ॥ ५.५०.१५ ॥
राक्षसराजाचे दर्शन घेण्यासाठी त्याची बाग नष्ट केली. तेव्हा युद्धाची इच्छा करणारे बलवान राक्षस आले.
5.50.16
रक्षणार्थं च देहस्य प्रतियुद्धा मया रणे।
अस्त्रपाशैर्न शक्योऽहं बद्धुं देवासुरैरपि ॥ ५.५०.१६ ॥
माझ्या शरीररक्षणासाठी मी युद्धात प्रतिकार केला. अस्त्रपाशांनी देव आणि असुरांनाही मला बांधता येत नाही.
5.50.17
पितामहादेष वरो ममापि हि समागतः।
राजानं द्रष्टुकामेन मयास्त्रमनुवर्तितम् ॥ ५.५०.१७ ॥
पितामह ब्रह्मदेवांकडून मलाही हा वर मिळाला आहे. राजाला पाहण्याच्या इच्छेने मी अस्त्राचे पालन केले.
5.50.18
विमुक्तोऽप्यहमस्त्रेण राक्षसैस्त्वभिवेदितः।
केनचिद् रामकार्येण आगतोऽस्मि तवान्तिकम् ॥ ५.५०.१८ ॥
अस्त्रातून मुक्त झालो तरी राक्षसांनी मला (तुमच्याकडे) आणले. रामाच्या एखाद्या कार्यासाठी मी तुमच्या जवळ आलो आहे.
5.50.19
दूतोऽहमिति विज्ञाय राघवस्यामितौजसः।
श्रूयतामेव वचनं मम पथ्यमिदं प्रभो ॥ ५.५०.१९ ॥
अमित तेजस्वी राघवाचा (रामाचा) दूत मी आहे हे जाणून घ्या; हे प्रभो, माझे हे हितकारक वचन ऐका.