Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 5.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.51.1
तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववान् हरिसत्तमः।
वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाच दशाननम् ॥ ५.५१.१ ॥
Al ver a aquel poderoso ser, el valiente más excelso de los monos, sin perturbarse, habló palabras con sentido al de diez rostros, Rāvaṇa.
5.51.2
अहं सुग्रीवसंदेशादिह प्राप्तस्तवान्तिके।
राक्षसेश हरीशस्त्वां भ्राता कुशलमब्रवीत् ॥ ५.५१.२ ॥
Por el mensaje de Sugrīva he venido aquí a tu presencia. Oh señor de los rākṣasas, el señor de los monos, tu hermano, ha preguntado por tu bienestar.
5.51.3
भ्रातुः श्रृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः।
धर्मार्थसहितं वाक्यमिह चामुत्र च क्षमम् ॥ ५.५१.३ ॥
Escucha la instrucción de tu hermano, el magnánimo Sugrīva. Estas palabras, unidas al dharma y al artha, son apropiadas aquí y en el más allá.
5.51.4
राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान्।
पितेव बन्धुर्लोकस्य सुरेश्वरसमद्युतिः ॥ ५.५१.४ ॥
Un rey llamado Daśaratha, rico en carros, elefantes y caballos, pariente como un padre para el mundo, resplandeciente como el señor de los dioses.
5.51.5
ज्येष्ठस्तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियतरः प्रभुः।
पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ ५.५१.५ ॥
Su hijo mayor, el de brazos poderosos, el más querido y poderoso señor, partió por orden de su padre y entró en el bosque de Daṇḍaka.
5.51.6
लक्ष्मणेन सह भ्राता सीतया सह भार्यया।
रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानमाश्रितः ॥ ५.५१.६ ॥
Con Lakṣmaṇa su hermano y con Sītā su esposa, el de gran esplendor llamado Rāma tomó el camino recto del dharma.
5.51.7
तस्य भार्या जनस्थाने भ्रष्टा सीतेति विश्रुता।
वैदेहस्य सुता राज्ञो जनकस्य महात्मनः ॥ ५.५१.७ ॥
Su esposa, perdida en Janasthāna, es conocida como Sītā, hija del gran rey Janaka de Videha.
5.51.8
मार्गमाणस्तु तां देवीं राजपुत्रः सहानुजः।
ऋष्यमूकमनुप्राप्तः सुग्रीवेण च संगतः ॥ ५.५१.८ ॥
Buscando a aquella diosa, Sītā, el príncipe llegó al Ṛṣyamūka con su hermano menor y se encontró con Sugrīva.
5.51.9
तस्य तेन प्रतिज्ञातं सीतायाः परिमार्गणम्।
सुग्रीवस्यापि रामेण हरिराज्यं निवेदितुम् ॥ ५.५१.९ ॥
Él prometió buscar a Sītā, y Rāma también prometió devolver a Sugrīva el reino de los monos.
5.51.10
ततस्तेन मृधे हत्वा राजपुत्रेण वालिनम्।
सुग्रीवः स्थापितो राज्ये हर्यृक्षाणां गणेश्वरः ॥ ५.५१.१० ॥
Entonces, habiendo matado a Vālin en combate, el príncipe estableció a Sugrīva en el trono, y este se convirtió en señor de las huestes de monos y osos.
5.51.11
त्वया विज्ञातपूर्वश्च वाली वानरपुङ्गवः।
स तेन निहतः संख्ये शरेणैकेन वानरः ॥ ५.५१.११ ॥
Ya conoces a Vālin, el mejor de los monos; en la batalla fue muerto por él con una sola flecha.
5.51.12
स सीतामार्गणे व्यग्रः सुग्रीवः सत्यसंगरः।
हरीन् सम्प्रेषयामास दिशः सर्वा हरीश्वरः ॥ ५.५१.१२ ॥
Absorto en la búsqueda de Sītā, Sugrīva, fiel a su palabra y señor de los monos, envió monos en todas las direcciones.
5.51.13
तां हरीणां सहस्राणि शतानि नियुतानि च।
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते ह्यधश्चोपरि चाम्बरे ॥ ५.५१.१३ ॥
En busca de ella, miles, cientos y cientos de miles de monos buscaban en todas las direcciones, abajo y arriba, incluso en el cielo.
5.51.14
वैनतेयसमाः केचित् केचित् तत्रानिलोपमाः।
असङ्गगतयः शीघ्रा हरिवीरा महाबलाः ॥ ५.५१.१४ ॥
Algunos eran iguales a Garuḍa, otros como el viento; héroes monos de movimiento sin obstáculos, veloces y muy fuertes.
5.51.15
अहं तु हनुमान्नाम मारुतस्यौरसः सुतः।
सीतायास्तु कृते तूर्णं शतयोजनमायतम् ॥ ५.५१.१५ ॥
Yo soy Hanumān por nombre, hijo legítimo de Māruta. Por causa de Sītā crucé rápidamente el océano, de cien yojanas de extensión.
5.51.16
समुद्रं लङ्घयित्वैव त्वां दिदृक्षुरिहागतः।
भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा ॥ ५.५१.१६ ॥
Habiendo cruzado el océano, he venido aquí deseando verte. Mientras vagaba, vi en tu casa a la hija de Janaka.
5.51.17
तद् भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः।
परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि ॥ ५.५१.१७ ॥
Por tanto, tú, que conoces el dharma y el artha y has obtenido tu poder mediante austeridades, oh sumamente sabio, no deberías apoderarte por la fuerza de las esposas de otros.
5.51.18
नहि धर्मविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु।
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ ५.५१.१८ ॥
En verdad, los sabios como tú no se aplican a acciones contrarias al dharma, llenas de muchos peligros, que destruyen la raíz misma.
5.51.19
कश्च लक्ष्मणमुक्तानां रामकोपानुवर्तिनाम्।
शराणामग्रतः स्थातुं शक्तो देवासुरेष्वपि ॥ ५.५१.१९ ॥
¿Quién, ni entre los dioses ni entre los asuras, podría resistir ante las flechas lanzadas por Lakṣmaṇa, que siguen la cólera de Rāma?
5.51.20
न चापि त्रिषु लोकेषु राजन् विद्येत कश्चन।
राघवस्य व्यलीकं यः कृत्वा सुखमवाप्नुयात् ॥ ५.५१.२० ॥
¡Oh rey! En los tres mundos no se hallaría a nadie que, habiendo ofendido a Rāghava, obtuviera la felicidad.
5.51.21
तत् त्रिकालहितं वाक्यं धर्म्यमर्थानुयायि च।
मन्यस्व नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम् ॥ ५.५१.२१ ॥
¡Oh señor de los hombres! Considera esta palabra, beneficiosa en los tres tiempos, justa y que conduce al bien: devuelve a Jānakī.
5.51.22
दृष्टा हीयं मया देवी लब्धं यदिह दुर्लभम्।
उत्तरं कर्म यच्छेषं निमित्तं तत्र राघवः ॥ ५.५१.२२ ॥
He visto en verdad a esta diosa y he obtenido aquí lo que era difícil de conseguir; la tarea que queda tiene como causa a Rāghava, allá.
5.51.23
लक्षितेयं मया सीता तथा शोकपरायणा।
गृहे यां नाभिजानासि पञ्चास्यामिव पन्नगीम् ॥ ५.५१.२३ ॥
He observado a Sītā, sumida en el dolor, a quien no reconoces aunque esté en tu casa, como una serpiente de cinco cabezas.
5.51.24
नेयं जरयितुं शक्या सासुरैरमरैरपि।
विषसंस्पृष्टमत्यर्थं भुक्तमन्नमिवौजसा ॥ ५.५१.२४ ॥
Esta no puede ser digerida, ni siquiera por asuras o dioses, como el alimento muy contaminado con veneno que, aunque comido a la fuerza, no puede digerirse.
5.51.25
तपःसंतापलब्धस्ते सोऽयं धर्मपरिग्रहः।
न स नाशयितुं न्याय्य आत्मप्राणपरिग्रहः ॥ ५.५१.२५ ॥
Esta aceptación del dharma la obtuviste por el calor de la austeridad; no es justo emplear el sostén de tu propio aliento vital para destruirla.
5.51.26
अवध्यतां तपोभिर्यां भवान् समनुपश्यति।
आत्मनः सासुरैर्देवैर्हेतुस्तत्राप्ययं महान् ॥ ५.५१.२६ ॥
La invulnerabilidad que consideras obtenida mediante austeridades, y la gran causa de tu protección frente a asuras y dioses, también aquí está este mismo gran motivo.
5.51.27
सुग्रीवो न च देवोऽयं न यक्षो न च राक्षसः।
मानुषो राघवो राजन् सुग्रीवश्च हरीश्वरः।
तस्मात् प्राणपरित्राणं कथं राजन् करिष्यसि ॥ ५.५१.२७ ॥
Este Sugrīva no es dios, ni yakṣa, ni rākṣasa. Rāghava es un hombre, y Sugrīva es el señor de los monos. Por tanto, oh rey, ¿cómo salvarás tu vida?
5.51.28
न तु धर्मोपसंहारमधर्मफलसंहितम्।
तदेव फलमन्वेति धर्मश्चाधर्मनाशनः ॥ ५.५१.२८ ॥
Pero el abandono del dharma va unido al fruto del adharma; ese mismo fruto sigue, mientras que el dharma es el destructor del adharma.
5.51.29
प्राप्तं धर्मफलं तावद् भवता नात्र संशयः।
फलमस्याप्यधर्मस्य क्षिप्रमेव प्रपत्स्यसे ॥ ५.५१.२९ ॥
El fruto del dharma ya lo has obtenido hasta ahora, de eso no hay duda; pero el fruto de este adharma también lo obtendrás pronto.
5.51.30
जनस्थानवधं बुद्ध्वा वालिनश्च वधं तथा।
रामसुग्रीवसख्यं च बुद्ध्यस्व हितमात्मनः ॥ ५.५१.३० ॥
Sabiendo de la matanza en Janasthāna y de la muerte de Vālin, y comprendiendo la amistad de Rāma y Sugrīva, comprende lo que te conviene.
5.51.31
कामं खल्वहमप्येकः सवाजिरथकुञ्जराम्।
लङ्कां नाशयितुं शक्तस्तस्यैष तु न निश्चयः ॥ ५.५१.३१ ॥
En verdad, yo solo puedo destruir Laṅkā con sus caballos, carros y elefantes; pero esa no es mi decisión.
5.51.32
रामेण हि प्रतिज्ञातं हर्यृक्षगणसंनिधौ।
उत्सादनममित्राणां सीता यैस्तु प्रधर्षिता ॥ ५.५१.३२ ॥
Rāma prometió, ante las huestes de monos y osos, la destrucción de los enemigos que ultrajaron a Sītā.
5.51.33
अपकुर्वन् हि रामस्य साक्षादपि पुरंदरः।
न सुखं प्राप्नुयादन्यः किं पुनस्त्वद्विधो जनः ॥ ५.५१.३३ ॥
Quien ofenda a Rāma no hallará dicha, aunque fuera el mismo Indra; cuánto menos un hombre como tú.
5.51.34
यां सीतेत्यभिजानासि येयं तिष्ठति ते गृहे।
कालरात्रीति तां विद्धि सर्वलङ्काविनाशिनीम् ॥ ५.५१.३४ ॥
Esta Sītā que conoces, que permanece en tu casa, considérala Kālarātrī, la destructora de toda Laṅkā.
5.51.35
तदलं कालपाशेन सीताविग्रहरूपिणा।
स्वयं स्कन्धावसक्तेन क्षेममात्मनि चिन्त्यताम् ॥ ५.५१.३५ ॥
Por tanto, basta ya con este lazo de la muerte en forma de Sītā; piensa en tu propio bienestar, mientras se aferra a tu hombro.
5.51.36
सीतायास्तेजसा दग्धां रामकोपप्रदीपिताम्।
दह्यमानामिमां पश्य पुरीं साट्टप्रतोलिकाम् ॥ ५.५१.३६ ॥
Mira esta ciudad, quemada por el poder de Sītā, encendida por la ira de Rāma, con sus palacios y calles, que ahora arde consumida.
5.51.37
स्वानि मित्राणि मन्त्रींश्च ज्ञातीन् भ्रातॄन् सुतान्हितान्।
भोगान् दारांश्च लङ्कां च मा विनाशमुपानय ॥ ५.५१.३७ ॥
No lleves a la destrucción a tus propios amigos, consejeros, parientes, hermanos, hijos, bienquerientes, placeres, esposas y a la propia Laṅkā.
5.51.38
सत्यं राक्षसराजेन्द्र शृणुष्व वचनं मम।
रामदासस्य दूतस्य वानरस्य विशेषतः ॥ ५.५१.३८ ॥
Escucha la verdad, oh señor de los reyes rākṣasa, y escucha mis palabras: soy siervo y mensajero de Rāma, y sobre todo un mono.
5.51.39
सर्वाल्ँ लोकान् सुसंहृत्य सभूतान् सचराचरान्।
पुनरेव तथा स्रष्टुं शक्तो रामो महायशाः ॥ ५.५१.३९ ॥
El ilustre Rāma es capaz de aniquilar por completo todos los mundos con sus seres, móviles e inmóviles, y luego volver a crearlos tal como eran.
5.51.40
देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोरगेषु च।
विद्याधरेषु नागेषु गन्धर्वेषु मृगेषु च ॥ ५.५१.४० ॥
Entre dioses, asuras y reyes humanos, entre yakṣas, rākṣasas y serpientes, y también entre vidyādharas, nāgas, gandharvas y animales.
5.51.41
सिद्धेषु किंनरेन्द्रेषु पतत्त्रिषु च सर्वतः।
सर्वत्र सर्वभूतेषु सर्वकालेषु नास्ति सः ॥ ५.५१.४१ ॥
Entre los siddhas, los reyes kinnara y las aves, por todas partes, en todo lugar, entre todos los seres y en todos los tiempos, no existe nadie así.
5.51.42
यो रामं प्रति युध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम्।
सर्वलोकेश्वरस्येह कृत्वा विप्रियमीदृशम्।
रामस्य राजसिंहस्य दुर्लभं तव जीवितम् ॥ ५.५१.४२ ॥
Quien luche contra Rāma, cuyo valor iguala al de Viṣṇu, habiendo hecho tal ofensa al señor de todos los mundos —para ti, oh león de los reyes Rāma, tu propia vida será difícil de conservar.
5.51.43
देवाश्च दैत्याश्च निशाचरेन्द्र
गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः।
रामस्य लोकत्रयनायकस्य
स्थातुं न शक्ताः समरेषु सर्वे ॥ ५.५१.४३ ॥
Oh señor de los errantes nocturnos, dioses y demonios, gandharvas, vidyādharas, nāgas y yakṣas: todos ellos no pueden resistir a Rāma, señor de los tres mundos, en las batallas.
5.51.44
ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननो वा
रुद्रस्त्रिनेत्रस्त्रिपुरान्तको वा।
इन्द्रो महेन्द्रः सुरनायको वा
स्थातुं न शक्ता युधि राघवस्य ॥ ५.५१.४४ ॥
Ya sea Brahmā, el autoexistente de cuatro rostros, o Rudra, el de tres ojos, destructor de Tripura, o Indra, el gran señor de los dioses, ninguno puede resistir a Rāghava en la batalla.
5.51.45
स सौष्ठवोपेतमदीनवादिनः
कपेर्निशम्याप्रतिमोऽप्रियं वचः।
दशाननः कोपविवृत्तलोचनः
समादिशत् तस्य वधं महाकपेः ॥ ५.५१.४५ ॥
Al oír las palabras desagradables, pero corteses y sin temor, del gran mono, el incomparable Daśānana, con los ojos vueltos de cólera, ordenó dar muerte al gran mono.