વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.51.1
तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववान् हरिसत्तमः।
वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाच दशाननम् ॥ ५.५१.१ ॥
મહાબળવાન તેને જોઈને, સાહસી વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાન અચલ મનથી અર્થસભર વચન દશાનનને બોલ્યા.
5.51.2
अहं सुग्रीवसंदेशादिह प्राप्तस्तवान्तिके।
राक्षसेश हरीशस्त्वां भ्राता कुशलमब्रवीत् ॥ ५.५१.२ ॥
સુગ્રીવના સંદેશથી હું અહીં તારી સમીપ આવ્યો છું. હે રાક્ષસેશ, વાનરેશ સુગ્રીવ, તારા ભાઈ, તારી કુશળતા પૂછે છે.
5.51.3
भ्रातुः श्रृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः।
धर्मार्थसहितं वाक्यमिह चामुत्र च क्षमम् ॥ ५.५१.३ ॥
તારા ભાઈ, મહાત્મા સુગ્રીવનો આદેશ સાંભળ. ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત આ વચન આ લોક અને પરલોક માટે યોગ્ય છે.
5.51.4
राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान्।
पितेव बन्धुर्लोकस्य सुरेश्वरसमद्युतिः ॥ ५.५१.४ ॥
રથ, હાથી અને ઘોડાવાળો દશરથ નામનો રાજા, જગતનો પિતા સમાન બંધુ; દેવેન્દ્ર સમાન તેજસ્વી.
5.51.5
ज्येष्ठस्तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियतरः प्रभुः।
पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ ५.५१.५ ॥
તેમનો જ્યેષ્ઠ પુત્ર, મહાબાહુ, અત્યંત પ્રિય અને સમર્થ પ્રભુ, પિતાની આજ્ઞાથી નીકળીને દંડકારણ્યમાં પ્રવેશ્યો.
5.51.6
लक्ष्मणेन सह भ्राता सीतया सह भार्यया।
रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानमाश्रितः ॥ ५.५१.६ ॥
લક્ષ્મણ સાથે ભાઈ, સીતા સાથે પત્ની, મહાતેજસ્વી રામ નામે ધર્મમાર્ગનો આશ્રય લઈને.
5.51.7
तस्य भार्या जनस्थाने भ्रष्टा सीतेति विश्रुता।
वैदेहस्य सुता राज्ञो जनकस्य महात्मनः ॥ ५.५१.७ ॥
જનસ્થાનમાં ખોવાઈ ગયેલી તેમની પત્ની સીતા નામે વિખ્યાત છે; તે વૈદેહ રાજા, મહાત્મા જનકની પુત્રી છે.
5.51.8
मार्गमाणस्तु तां देवीं राजपुत्रः सहानुजः।
ऋष्यमूकमनुप्राप्तः सुग्रीवेण च संगतः ॥ ५.५१.८ ॥
તે દેવી સીતાને શોધતા, નાના ભાઈ સાથે રાજકુમાર ઋષ્યમૂક પહોંચ્યા અને સુગ્રીવને મળ્યા.
5.51.9
तस्य तेन प्रतिज्ञातं सीतायाः परिमार्गणम्।
सुग्रीवस्यापि रामेण हरिराज्यं निवेदितुम् ॥ ५.५१.९ ॥
સીતાની શોધનું વચન તેમણે આપ્યું; અને સુગ્રીવને વાનરરાજ્ય પાછું અપાવવાનું વચન રામે પણ આપ્યું.
5.51.10
ततस्तेन मृधे हत्वा राजपुत्रेण वालिनम्।
सुग्रीवः स्थापितो राज्ये हर्यृक्षाणां गणेश्वरः ॥ ५.५१.१० ॥
પછી રાજકુમારે યુદ્ધમાં વાલીને મારીને સુગ્રીવને રાજ્યે સ્થાપ્યો; તે વાનર અને ઋક્ષોના સમૂહોનો સ્વામી બન્યો.
5.51.11
त्वया विज्ञातपूर्वश्च वाली वानरपुङ्गवः।
स तेन निहतः संख्ये शरेणैकेन वानरः ॥ ५.५१.११ ॥
તું પહેલેથી જાણે છે તે વાનરશ્રેષ્ઠ વાલી; યુદ્ધમાં એક જ બાણથી તેમણે તેને મારી નાખ્યો.
5.51.12
स सीतामार्गणे व्यग्रः सुग्रीवः सत्यसंगरः।
हरीन् सम्प्रेषयामास दिशः सर्वा हरीश्वरः ॥ ५.५१.१२ ॥
સીતાની શોધમાં વ્યગ્ર, સત્યપ્રતિજ્ઞ વાનરેશ્વર સુગ્રીવે સર્વ દિશાઓમાં વાનરોને મોકલ્યા.
5.51.13
तां हरीणां सहस्राणि शतानि नियुतानि च।
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते ह्यधश्चोपरि चाम्बरे ॥ ५.५१.१३ ॥
સીતાને શોધવા હજારો, સેંકડો અને લાખો વાનરો બધી દિશાઓમાં, નીચે અને ઉપર, આકાશમાં પણ શોધી રહ્યા હતા.
5.51.14
वैनतेयसमाः केचित् केचित् तत्रानिलोपमाः।
असङ्गगतयः शीघ्रा हरिवीरा महाबलाः ॥ ५.५१.१४ ॥
તેમાંના કેટલાક ગરુડ સમાન હતા, કેટલાક પવન સમાન; અવિરત ગતિવાળા, વેગવાન, મહાબળવાન વાનરવીરો.
5.51.15
अहं तु हनुमान्नाम मारुतस्यौरसः सुतः।
सीतायास्तु कृते तूर्णं शतयोजनमायतम् ॥ ५.५१.१५ ॥
હું મારુતનો ઔરસ પુત્ર હનુમાન નામનો છું. સીતાને માટે મેં ઝડપથી સો યોજન વિસ્તારવાળો (સમુદ્ર) ઓળંગ્યો.
5.51.16
समुद्रं लङ्घयित्वैव त्वां दिदृक्षुरिहागतः।
भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा ॥ ५.५१.१६ ॥
સમુદ્ર ઓળંગીને તમને જોવાની ઇચ્છાથી હું અહીં આવ્યો છું. ફરતાં ફરતાં મેં તમારા ઘરમાં જનકની પુત્રી જોઈ છે.
5.51.17
तद् भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः।
परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि ॥ ५.५१.१७ ॥
તેથી આપ ધર્મ અને અર્થને જાણનારા છો, તપથી (શક્તિ) પ્રાપ્ત કરનારા છો; હે મહાપ્રાજ્ઞ, પરસ્ત્રીઓને બળપૂર્વક ઉપાડી જવું આપને યોગ્ય નથી.
5.51.18
नहि धर्मविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु।
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ ५.५१.१८ ॥
ધર્મવિરુદ્ધ, અનેક આપત્તિઓથી ભરેલા, મૂળનો નાશ કરનારા કર્મોમાં આપના જેવા બુદ્ધિમાન લોકો આસક્ત થતા નથી.
5.51.19
कश्च लक्ष्मणमुक्तानां रामकोपानुवर्तिनाम्।
शराणामग्रतः स्थातुं शक्तो देवासुरेष्वपि ॥ ५.५१.१९ ॥
લક્ષ્મણે છોડેલા અને રામના ક્રોધને અનુસરતા બાણોની સામે દેવો કે અસુરોમાં પણ કોણ ઊભું રહી શકે?
5.51.20
न चापि त्रिषु लोकेषु राजन् विद्येत कश्चन।
राघवस्य व्यलीकं यः कृत्वा सुखमवाप्नुयात् ॥ ५.५१.२० ॥
હે રાજન! ત્રણે લોકમાં એવો કોઈ નથી કે જે રાઘવનો અપરાધ કરીને સુખ મેળવી શકે.
5.51.21
तत् त्रिकालहितं वाक्यं धर्म्यमर्थानुयायि च।
मन्यस्व नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम् ॥ ५.५१.२१ ॥
હે નરદેવ! ત્રણે કાળે હિતકારી, ધર્મસંમત અને કલ્યાણ તરફ લઈ જનારા આ વચનનો વિચાર કરો; જાનકીને પાછી આપો.
5.51.22
दृष्टा हीयं मया देवी लब्धं यदिह दुर्लभम्।
उत्तरं कर्म यच्छेषं निमित्तं तत्र राघवः ॥ ५.५१.२२ ॥
આ દેવીને મેં જોઈ લીધી છે; અહીં જે દુર્લભ હતું તે મેળવ્યું છે. બાકીના કાર્યનું કારણ ત્યાં રહેલા રાઘવ છે.
5.51.23
लक्षितेयं मया सीता तथा शोकपरायणा।
गृहे यां नाभिजानासि पञ्चास्यामिव पन्नगीम् ॥ ५.५१.२३ ॥
શોકમાં ડૂબેલી આ સીતાને મેં જોઈ; તારા ઘરમાં હોવા છતાં જેને તું ઓળખતો નથી, તે પાંચ ફણાવાળી નાગણી જેવી છે.
5.51.24
नेयं जरयितुं शक्या सासुरैरमरैरपि।
विषसंस्पृष्टमत्यर्थं भुक्तमन्नमिवौजसा ॥ ५.५१.२४ ॥
આને અસુરો અને દેવો પણ પચાવી શકશે નહીં; ઝેરથી અત્યંત દૂષિત અન્ન બળપૂર્વક ખાધું હોય તો પણ તે પચતું નથી તેમ.
5.51.25
तपःसंतापलब्धस्ते सोऽयं धर्मपरिग्रहः।
न स नाशयितुं न्याय्य आत्मप्राणपरिग्रहः ॥ ५.५१.२५ ॥
તપના તાપથી તેં મેળવેલો આ ધર્મસ્વીકાર છે. પોતાના પ્રાણના પરિગ્રહને તેનો નાશ કરવા વાપરવો ન્યાયી નથી.
5.51.26
अवध्यतां तपोभिर्यां भवान् समनुपश्यति।
आत्मनः सासुरैर्देवैर्हेतुस्तत्राप्ययं महान् ॥ ५.५१.२६ ॥
તપથી તેં મેળવેલી અવધ્યતા એવી તું માને છે — અસુરો અને દેવોથી તારા તે રક્ષણનું અહીં પણ આ જ મોટું કારણ છે.
5.51.27
सुग्रीवो न च देवोऽयं न यक्षो न च राक्षसः।
मानुषो राघवो राजन् सुग्रीवश्च हरीश्वरः।
तस्मात् प्राणपरित्राणं कथं राजन् करिष्यसि ॥ ५.५१.२७ ॥
આ સુગ્રીવ દેવ નથી, યક્ષ નથી, રાક્ષસ પણ નથી. રાઘવ માનવ છે; સુગ્રીવ વાનરોના સ્વામી છે. તેથી હે રાજન, તું તારા પ્રાણનું રક્ષણ કેવી રીતે કરીશ?
5.51.28
न तु धर्मोपसंहारमधर्मफलसंहितम्।
तदेव फलमन्वेति धर्मश्चाधर्मनाशनः ॥ ५.५१.२८ ॥
પરંતુ ધર્મનો નાશ અધર્મના ફળથી યુક્ત છે. તે જ ફળ પાછળ આવે છે; ધર્મ તો અધર્મનો નાશક છે.
5.51.29
प्राप्तं धर्मफलं तावद् भवता नात्र संशयः।
फलमस्याप्यधर्मस्य क्षिप्रमेव प्रपत्स्यसे ॥ ५.५१.२९ ॥
ધર્મનું ફળ તેં અત્યાર સુધી મેળવ્યું છે, તેમાં સંશય નથી. પરંતુ આ અધર્મનું ફળ પણ તું શીઘ્ર મેળવીશ.
5.51.30
जनस्थानवधं बुद्ध्वा वालिनश्च वधं तथा।
रामसुग्रीवसख्यं च बुद्ध्यस्व हितमात्मनः ॥ ५.५१.३० ॥
જનસ્થાનના સંહારને અને વાલીના વધને જાણીને, રામ-સુગ્રીવની મિત્રતાને સમજીને, તારું હિત સમજ.
5.51.31
कामं खल्वहमप्येकः सवाजिरथकुञ्जराम्।
लङ्कां नाशयितुं शक्तस्तस्यैष तु न निश्चयः ॥ ५.५१.३१ ॥
ખરેખર હું એકલો જ ઘોડા, રથ, હાથીઓ સહિત લંકાનો નાશ કરવા સમર્થ છું; પણ એ મારો નિશ્ચય નથી.
5.51.32
रामेण हि प्रतिज्ञातं हर्यृक्षगणसंनिधौ।
उत्सादनममित्राणां सीता यैस्तु प्रधर्षिता ॥ ५.५१.३२ ॥
વાનર અને રીંછના સમૂહની સામે રામે પ્રતિજ્ઞા કરી છે કે સીતાનું અપમાન કરનારા શત્રુઓનો તે નાશ કરશે.
5.51.33
अपकुर्वन् हि रामस्य साक्षादपि पुरंदरः।
न सुखं प्राप्नुयादन्यः किं पुनस्त्वद्विधो जनः ॥ ५.५१.३३ ॥
રામનો અપરાધ કરનાર સાક્ષાત ઇન્દ્ર હોય તોય સુખ પામતો નથી; તારા જેવા માણસની તો વાત જ શી.
5.51.34
यां सीतेत्यभिजानासि येयं तिष्ठति ते गृहे।
कालरात्रीति तां विद्धि सर्वलङ्काविनाशिनीम् ॥ ५.५१.३४ ॥
તું જેને સીતા તરીકે ઓળખે છે, જે તારા ઘરમાં રહે છે, તેને કાલરાત્રિ જાણ; તે આખી લંકાનો વિનાશ કરનારી છે.
5.51.35
तदलं कालपाशेन सीताविग्रहरूपिणा।
स्वयं स्कन्धावसक्तेन क्षेममात्मनि चिन्त्यताम् ॥ ५.५१.३५ ॥
તેથી સીતાના રૂપમાં આવેલો આ કાલપાશ બસ છે; તારા ખભે વળગેલા આનાથી તારા પોતાના કલ્યાણનો વિચાર કર.
5.51.36
सीतायास्तेजसा दग्धां रामकोपप्रदीपिताम्।
दह्यमानामिमां पश्य पुरीं साट्टप्रतोलिकाम् ॥ ५.५१.३६ ॥
સીતાના તેજથી બળેલી, રામના ક્રોધથી પ્રજ્વલિત, મહેલો અને રસ્તાઓવાળી આ નગરીને બળતી જો.
5.51.37
स्वानि मित्राणि मन्त्रींश्च ज्ञातीन् भ्रातॄन् सुतान्हितान्।
भोगान् दारांश्च लङ्कां च मा विनाशमुपानय ॥ ५.५१.३७ ॥
તારા મિત્રો, મંત્રીઓ, સગાં, ભાઈઓ, પુત્રો, હિતચિંતકો, ભોગો, પત્નીઓ અને લંકાને વિનાશમાં ન મૂક.
5.51.38
सत्यं राक्षसराजेन्द्र शृणुष्व वचनं मम।
रामदासस्य दूतस्य वानरस्य विशेषतः ॥ ५.५१.३८ ॥
હે રાક્ષસરાજ, સત્ય સાંભળ, મારા વચન સાંભળ — હું રામનો દાસ, દૂત, ખાસ કરીને એક વાનર છું.
5.51.39
सर्वाल्ँ लोकान् सुसंहृत्य सभूतान् सचराचरान्।
पुनरेव तथा स्रष्टुं शक्तो रामो महायशाः ॥ ५.५१.३९ ॥
મહાયશસ્વી રામ સર્વ લોક, પ્રાણીઓ અને ચરાચરને સંપૂર્ણ સંહારીને ફરી એ રીતે સર્જવા પણ સમર્થ છે.
5.51.40
देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोरगेषु च।
विद्याधरेषु नागेषु गन्धर्वेषु मृगेषु च ॥ ५.५१.४० ॥
દેવો, અસુરો, મનુષ્ય રાજાઓ, યક્ષો, રાક્ષસો, સર્પો, વિદ્યાધરો, નાગો, ગંધર્વો અને પશુઓમાં પણ.
5.51.41
सिद्धेषु किंनरेन्द्रेषु पतत्त्रिषु च सर्वतः।
सर्वत्र सर्वभूतेषु सर्वकालेषु नास्ति सः ॥ ५.५१.४१ ॥
સિદ્ધો, કિન્નર રાજાઓ, પક્ષીઓમાં પણ, સર્વત્ર, સર્વ સ્થાને, સર્વ પ્રાણીઓમાં, સર્વ કાળમાં એવો કોઈ નથી.
5.51.42
यो रामं प्रति युध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम्।
सर्वलोकेश्वरस्येह कृत्वा विप्रियमीदृशम्।
रामस्य राजसिंहस्य दुर्लभं तव जीवितम् ॥ ५.५१.४२ ॥
વિષ્ણુ સમાન પરાક્રમી રામ સામે જે યુદ્ધ કરે, સર્વલોકેશ્વરનું આવું અપ્રિય કરીને — રાજસિંહ રામ સામે તારું જીવન દુર્લભ બનશે.
5.51.43
देवाश्च दैत्याश्च निशाचरेन्द्र
गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः।
रामस्य लोकत्रयनायकस्य
स्थातुं न शक्ताः समरेषु सर्वे ॥ ५.५१.४३ ॥
હે નિશાચરેન્દ્ર, દેવો અને દૈત્યો, ગંધર્વો, વિદ્યાધરો, નાગો અને યક્ષો — એ બધા ત્રણે લોકના નાયક રામની સામે યુદ્ધમાં ઊભા રહી શકતા નથી.
5.51.44
ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननो वा
रुद्रस्त्रिनेत्रस्त्रिपुरान्तको वा।
इन्द्रो महेन्द्रः सुरनायको वा
स्थातुं न शक्ता युधि राघवस्य ॥ ५.५१.४४ ॥
સ્વયંભૂ ચતુર્મુખ બ્રહ્મા હોય, કે ત્રિનેત્ર રુદ્ર હોય, કે ત્રિપુરાંતક હોય, કે મહેન્દ્ર ઇન્દ્ર હોય, કે દેવનાયક હોય — યુદ્ધમાં રાઘવની સામે કોઈ ઊભું રહી શકતું નથી.
5.51.45
स सौष्ठवोपेतमदीनवादिनः
कपेर्निशम्याप्रतिमोऽप्रियं वचः।
दशाननः कोपविवृत्तलोचनः
समादिशत् तस्य वधं महाकपेः ॥ ५.५१.४५ ॥
તે મહાકપિના સુસંસ્કૃત અને નિર્ભય, પણ અપ્રિય વચન સાંભળીને અપ્રતિમ દશાનને ક્રોધથી આંખો ફેરવી તે મહાકપિના વધનો આદેશ આપ્યો.