વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.52.1
स तस्य वचनं श्रुत्वा वानरस्य महात्मनः।
आज्ञापयद् वधं तस्य रावणः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ५.५२.१ ॥
તે મહાત્મા વાનરની વાત સાંભળીને, ક્રોધથી મૂર્છિત થયેલા રાવણે તેના વધની આજ્ઞા આપી.
5.52.2
वधे तस्य समाज्ञप्ते रावणेन दुरात्मना।
निवेदितवतो दौत्यं नानुमेने विभीषणः ॥ ५.५२.२ ॥
દૂત તરીકે સંદેશ કહેનાર તે વાનરના વધની દુરાત્મા રાવણે આજ્ઞા આપતાં વિભીષણે તેને સંમતિ આપી નહીં.
5.52.3
तं रक्षोऽधिपतिं क्रुद्धं तच्च कार्यमुपस्थितम्।
विदित्वा चिन्तयामास कार्यं कार्यविधौ स्थितः ॥ ५.५२.३ ॥
ક્રોધિત રાક્ષસાધિપતિને અને સામે આવેલા તે પ્રસંગને સમજીને, કર્તવ્ય નક્કી કરવામાં સ્થિર વિભીષણે વિચાર કર્યો.
5.52.4
निश्चितार्थस्ततः साम्ना पूज्यं शत्रुजिदग्रजम्।
उवाच हितमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.५२.४ ॥
પછી નિશ્ચય કરેલા, વાણીમાં કુશળ વિભીષણે શત્રુજિતના મોટા ભાઈ, પૂજનીય રાવણને સામનીતિથી અત્યંત હિતકારી વચનો કહ્યાં.
5.52.5
क्षमस्व रोषं त्यज राक्षसेन्द्र
प्रसीद मे वाक्यमिदं शृणुष्व।
वधं न कुर्वन्ति परावरज्ञा
दूतस्य सन्तो वसुधाधिपेन्द्राः ॥ ५.५२.५ ॥
હે રાક્ષસેન્દ્ર, ક્ષમા કરો, ક્રોધ છોડો. મારા પર પ્રસન્ન થઈને આ વચન સાંભળો. ઊંચનીચ જાણનારા સજ્જન ભૂપતિઓ દૂતને મારતા નથી.
5.52.6
राजन् धर्मविरुद्धं च लोकवृत्तेश्च गर्हितम्।
तव चासदृशं वीर कपेरस्य प्रमापणम् ॥ ५.५२.६ ॥
હે રાજન, આ ધર્મવિરુદ્ધ અને લોકાચારમાં નિંદનીય છે. હે વીર, આ વાનરને મારવો તમને યોગ્ય નથી.
5.52.7
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च राजधर्मविशारदः।
परावरज्ञो भूतानां त्वमेव परमार्थवित् ॥ ५.५२.७ ॥
તું ધર્મને જાણનારો, કૃતજ્ઞ અને રાજધર્મમાં નિપુણ છે; પ્રાણીઓના ઉચ્ચ-નીચને જાણનારો અને પરમાર્થને જાણનારો તું જ છે.
5.52.8
गृह्यन्ते यदि रोषेण त्वादृशोऽपि विचक्षणाः।
ततः शास्त्रविपश्चित्त्वं श्रम एव हि केवलम् ॥ ५.५२.८ ॥
તારા જેવા વિચક્ષણ પુરુષો પણ જો ક્રોધથી ગ્રસ્ત થાય, તો શાસ્ત્રજ્ઞાન કેવળ શ્રમ જ થાય છે.
5.52.9
तस्मात् प्रसीद शत्रुघ्न राक्षसेन्द्र दुरासद।
युक्तायुक्तं विनिश्चित्य दूतदण्डो विधीयताम् ॥ ५.५२.९ ॥
તેથી હે શત્રુઘ્ન, દુર્જય રાક્ષસેન્દ્ર, પ્રસન્ન થા. યોગ્ય-અયોગ્યનો નિશ્ચય કરીને દૂતને દંડ વિધાન કર.
5.52.10
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
कोपेन महताऽऽविष्टो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.५२.१० ॥
વિભીષણનાં વચનો સાંભળીને રાક્ષસેશ્વર રાવણ મહાન ક્રોધથી ભરાઈ ગયો અને ઉત્તરમાં આ વચન બોલ્યો.
5.52.11
न पापानां वधे पापं विद्यते शत्रुसूदन।
तस्मादिमं वधिष्यामि वानरं पापकारिणम् ॥ ५.५२.११ ॥
હે શત્રુસૂદન, પાપીઓના વધમાં પાપ નથી. તેથી આ પાપકારી વાંદરાને હું મારીશ.
5.52.12
अधर्ममूलं बहुदोषयुक्त-
मनार्यजुष्टं वचनं निशम्य।
उवाच वाक्यं परमार्थतत्त्वं
विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः ॥ ५.५२.१२ ॥
અધર્મ જેનું મૂળ છે, જે અનેક દોષોથી યુક્ત છે અને અનાર્યો દ્વારા સેવાયેલું છે એવું તે વચન સાંભળીને, બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ વિભીષણે પરમાર્થતત્ત્વ કહેતું આ વચન કહ્યું.
5.52.13
प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र
धर्मार्थतत्त्वं वचनं शृणुष्व।
दूता न वध्याः समयेषु राजन्
सर्वेषु सर्वत्र वदन्ति सन्तः ॥ ५.५२.१३ ॥
હે લંકેશ્વર, રાક્ષસેન્દ્ર, પ્રસન્ન થાઓ; ધર્મ અને અર્થનું તત્ત્વ કહેતાં મારાં વચન સાંભળો. હે રાજન, નિયમોમાં દૂતને વધ્ય ગણાતો નથી, એમ સજ્જનો સર્વત્ર સૌને કહે છે.
5.52.14
असंशयं शत्रुरयं प्रवृद्धः
कृतं ह्यनेनाप्रियमप्रमेयम्।
न दूतवध्यां प्रवदन्ति सन्तो
दूतस्य दृष्टा बहवो हि दण्डाः ॥ ५.५२.१४ ॥
તેમાં સંદેહ નથી, આ શત્રુ પ્રબળ બન્યો છે; એણે અપાર અપ્રિય કાર્ય કર્યું છે. તોપણ સજ્જનો દૂતના વધને કહેતા નથી; દૂત માટે અનેક દંડ વિધાન કરાયા છે.
5.52.15
वैरूप्यमङ्गेषु कशाभिघातो
मौण्ड्यं तथा लक्षणसंनिपातः।
एतान् हि दूते प्रवदन्ति दण्डान्
वधस्तु दूतस्य न नः श्रुतोऽस्ति ॥ ५.५२.१५ ॥
અંગો વિકૃત કરવા, ચાબુકના પ્રહાર, માથું મુંડાવવું, ચિહ્ન કરવું—આ જ દંડ સજ્જનો દૂત માટે કહે છે; દૂતના વધની વાત અમે સાંભળી નથી.
5.52.16
कथं च धर्मार्थविनीतबुद्धिः
परावरप्रत्ययनिश्चितार्थः।
भवद्विधः कोपवशे हि तिष्ठेत्
कोपं न गच्छन्ति हि सत्त्ववन्तः ॥ ५.५२.१६ ॥
ધર્મ અને અર્થમાં કેળવાયેલી બુદ્ધિવાળો, ઊંચા-નીચાના વિશ્વસનીય જ્ઞાનથી નિર્ણય કરનાર આપના જેવો કેવી રીતે ક્રોધને વશ રહે? સત્ત્વશીલ પુરુષો ક્રોધને પામતા નથી.
5.52.17
न धर्मवादे न च लोकवृत्ते
न शास्त्रबुद्धिग्रहणेषु वापि।
विद्येत कश्चित्तव वीर तुल्य-
स्त्वं ह्युत्तमः सर्वसुरासुराणाम् ॥ ५.५२.१७ ॥
હે વીર, ધર્મચર્ચામાં, લોકવ્યવહારમાં, કે શાસ્ત્રબુદ્ધિ ગ્રહણ કરવામાં પણ તમારી સમાન કોઈ નથી; તમે જ સર્વ દેવો અને અસુરોમાં ઉત્તમ છો.
5.52.18
पराक्रमोत्साहमनस्विनां च
सुरासुराणामपि दुर्जयेन।
त्वयाप्रमेयेण सुरेन्द्रसङ्घा
जिताश्च युद्धेष्वसकृन्नरेन्द्राः ॥ ५.५२.१८ ॥
પરાક્રમ અને ઉત્સાહવાળા મનસ્વી સુર-અસુરોને પણ જે દુર્જય છે, એવા અપ્રમેય તારા વડે દેવેન્દ્રોના સમૂહો અને રાજાઓ યુદ્ધોમાં વારંવાર જીતાયા છે.
5.52.19
इत्थंविधस्यामरदैत्यशत्रोः
शूरस्य वीरस्य तवाजितस्य।
कुर्वन्ति वीरा मनसाप्यलीकं
प्राणैर्विमुक्ता न तु भोः पुरा ते ॥ ५.५२.१९ ॥
આવા દેવદૈત્યોના શત્રુ, શૂર, વીર, અજિત એવા તારા વિશે વીરો મનથી પણ અનિષ્ટ ચિંતવે તો તેઓ પહેલાં જ પ્રાણ ગુમાવી બેસત; અરે, એવું પહેલાં થયું નથી.
5.52.20
न चाप्यस्य कपेर्घाते कंचित् पश्याम्यहं गुणम्।
तेष्वयं पात्यतां दण्डो यैरयं प्रेषितः कपिः ॥ ५.५२.२० ॥
આ વાનરને મારવામાં મને કોઈ ગુણ દેખાતો નથી. જેમણે આ વાનરને મોકલ્યો છે, તેમના પર જ આ દંડ થાય.
5.52.21
साधुर्वा यदि वासाधुः परैरेष समर्पितः।
ब्रुवन् परार्थं परवान् न दूतो वधमर्हति ॥ ५.५२.२१ ॥
આ સજ્જન હોય કે દુર્જન, અન્ય દ્વારા મોકલાયેલો છે. બીજાનો હેતુ કહેનાર, બીજાને આધીન દૂત વધને યોગ્ય નથી.
5.52.22
अपि चास्मिन् हते नान्यं राजन् पश्यामि खेचरम्।
इह यः पुनरागच्छेत् परं पारं महोदधेः ॥ ५.५२.२२ ॥
હે રાજન, તેને મારી નાખવામાં આવે તો આ મહાસાગરના પેલે પારથી ફરી અહીં આવી શકે એવો બીજો આકાશચારી હું જોતો નથી.
5.52.23
तस्मान्नास्य वधे यत्नः कार्यः परपुरंजय।
भवान् सेन्द्रेषु देवेषु यत्नमास्थातुमर्हति ॥ ५.५२.२३ ॥
તેથી તેને મારવાનો પ્રયત્ન ન કરવો. હે શત્રુનગરવિજયી, ઇન્દ્ર સહિત દેવો સામે પ્રયત્ન કરવો એ જ તને યોગ્ય છે.
5.52.24
अस्मिन् विनष्टे नहि भूतमन्यं
पश्यामि यस्तौ नरराजपुत्रौ।
युद्धाय युद्धप्रिय दुर्विनीता-
वुद्योजयेद् वै भवता विरुद्धौ ॥ ५.५२.२४ ॥
આ નાશ પામે તો યુદ્ધપ્રિય અને ઉદ્ધત એવા તે બે નરરાજપુત્રોને તમારી વિરુદ્ધ યુદ્ધ માટે ઉશ્કેરી શકે એવો બીજો કોઈ મને દેખાતો નથી.
5.52.25
पराक्रमोत्साहमनस्विनां च
सुरासुराणामपि दुर्जयेन।
त्वया मनोनन्दन नैर्ऋतानां
युद्धाय निर्नाशयितुं न युक्तम् ॥ ५.५२.२५ ॥
મનને આનંદ આપનારા, પરાક્રમ, ઉત્સાહ અને મનોબળવાળા દેવ-અસુરોથી પણ અજેય એવા તમારે યુદ્ધમાં નૈર્ઋતોનો નાશ કરવો યોગ્ય નથી.
5.52.26
हिताश्च शूराश्च समाहिताश्च
कुलेषु जाताश्च महागुणेषु।
मनस्विनः शस्त्रभृतां वरिष्ठाः
कोपप्रशस्ताः सुभृताश्च योधाः ॥ ५.५२.२६ ॥
તેઓ હિતેચ્છુ, શૂરવીર, એકાગ્રચિત્ત, ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલા, મહાન ગુણોવાળા, મનસ્વી, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ક્રોધમાં પ્રશંસિત અને સારી રીતે પોષિત યોદ્ધાઓ છે.
5.52.27
तदेकदेशेन बलस्य तावत्
केचित् तवादेशकृतोऽद्य यान्तु।
तौ राजपुत्रावुपगृह्य मूढौ
परेषु ते भावयितुं प्रभावम् ॥ ५.५२.२७ ॥
તેથી તમારી આજ્ઞાથી સૈન્યના એક ભાગ સાથે કેટલાક આજે જ જાય; તે મૂઢ રાજકુમારોને પકડીને શત્રુઓ સામે તમારો પ્રભાવ બતાવે.
5.52.28
निशाचराणामधिपोऽनुजस्य
विभीषणस्योत्तमवाक्यमिष्टम्।
जग्राह बुद्ध्या सुरलोकशत्रु-
र्महाबलो राक्षसराजमुख्यः ॥ ५.५२.२८ ॥
નિશાચરોના અધિપતિ, દેવલોકના શત્રુ, મહાબલી, રાક્ષસરાજોમાં મુખ્ય રાવણે નાના ભાઈ વિભીષણનું ઉત્તમ અને પ્રિય વચન બુદ્ધિથી સ્વીકાર્યું.