ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 5.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.52.1
स तस्य वचनं श्रुत्वा वानरस्य महात्मनः।
आज्ञापयद् वधं तस्य रावणः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ५.५२.१ ॥
ସେଇ ମହାତ୍ମା ବାନରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲା।
5.52.2
वधे तस्य समाज्ञप्ते रावणेन दुरात्मना।
निवेदितवतो दौत्यं नानुमेने विभीषणः ॥ ५.५२.२ ॥
ଦୂତ ଭାବରେ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଥିବା ସେ ବାନରଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଦୁରାତ୍ମା ରାବଣ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, ବିଭୀଷଣ ତାହାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ନାହିଁ।
5.52.3
तं रक्षोऽधिपतिं क्रुद्धं तच्च कार्यमुपस्थितम्।
विदित्वा चिन्तयामास कार्यं कार्यविधौ स्थितः ॥ ५.५२.३ ॥
କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ଓ ଉପସ୍ଥିତ ସେ ବିଷୟକୁ ବୁଝି, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ସ୍ଥିର ବିଭୀଷଣ ଚିନ୍ତା କଲେ।
5.52.4
निश्चितार्थस्ततः साम्ना पूज्यं शत्रुजिदग्रजम्।
उवाच हितमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.५२.४ ॥
ତା'ପରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା, ବାକ୍ୟରେ ନିପୁଣ ବିଭୀଷଣ ଶତ୍ରୁଜିତ୍ଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ପୂଜ୍ୟ ରାବଣଙ୍କୁ ସାମନୀତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହିତକର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
5.52.5
क्षमस्व रोषं त्यज राक्षसेन्द्र
प्रसीद मे वाक्यमिदं शृणुष्व।
वधं न कुर्वन्ति परावरज्ञा
दूतस्य सन्तो वसुधाधिपेन्द्राः ॥ ५.५२.५ ॥
ହେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର, କ୍ଷମା କର, କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କର। ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣ। ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଜାଣିଥିବା ସଜ୍ଜନ ଭୂପତିମାନେ ଦୂତକୁ ବଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.52.6
राजन् धर्मविरुद्धं च लोकवृत्तेश्च गर्हितम्।
तव चासदृशं वीर कपेरस्य प्रमापणम् ॥ ५.५२.६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ଧର୍ମ ବିରୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଲୋକାଚାରରେ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦନୀୟ। ହେ ବୀର, ଏହି ବାନରକୁ ବଧ କରିବା ତୁମ ପକ୍ଷେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.52.7
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च राजधर्मविशारदः।
परावरज्ञो भूतानां त्वमेव परमार्थवित् ॥ ५.५२.७ ॥
ଆପଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ, କୃତଜ୍ଞ ଏବଂ ରାଜଧର୍ମରେ ନିପୁଣ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚନୀଚ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ପରମାର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ଆପଣ ହିଁ।
5.52.8
गृह्यन्ते यदि रोषेण त्वादृशोऽपि विचक्षणाः।
ततः शास्त्रविपश्चित्त्वं श्रम एव हि केवलम् ॥ ५.५२.८ ॥
ତୁମ ପରି ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଯଦି କ୍ରୋଧରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ କେବଳ ପରିଶ୍ରମ ହୋଇଯାଏ।
5.52.9
तस्मात् प्रसीद शत्रुघ्न राक्षसेन्द्र दुरासद।
युक्तायुक्तं विनिश्चित्य दूतदण्डो विधीयताम् ॥ ५.५२.९ ॥
ତେଣୁ ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଦୁର୍ଜୟ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ଉଚିତ-ଅନୁଚିତ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଦୂତଦଣ୍ଡ ବିଧାନ କରନ୍ତୁ।
5.52.10
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
कोपेन महताऽऽविष्टो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.५२.१० ॥
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣ ମହା କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଉତ୍ତରରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
5.52.11
न पापानां वधे पापं विद्यते शत्रुसूदन।
तस्मादिमं वधिष्यामि वानरं पापकारिणम् ॥ ५.५२.११ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁସୂଦନ, ପାପୀମାନଙ୍କ ବଧରେ ପାପ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହି ପାପକାରୀ ବାନରକୁ ମୁଁ ବଧ କରିବି।
5.52.12
अधर्ममूलं बहुदोषयुक्त-
मनार्यजुष्टं वचनं निशम्य।
उवाच वाक्यं परमार्थतत्त्वं
विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः ॥ ५.५२.१२ ॥
ଅଧର୍ମ ମୂଳ ଥିବା, ଅନେକ ଦୋଷଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅନାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ସେବିତ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ପରମାର୍ଥତତ୍ତ୍ୱ କହୁଥିବା ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
5.52.13
प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र
धर्मार्थतत्त्वं वचनं शृणुष्व।
दूता न वध्याः समयेषु राजन्
सर्वेषु सर्वत्र वदन्ति सन्तः ॥ ५.५२.१३ ॥
ହେ ଲଙ୍କେଶ୍ୱର, ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ; ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ କହୁଥିବା ମୋ ବାକ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ହେ ରାଜନ୍, ନିୟମରେ ଦୂତଙ୍କୁ ବଧ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ଏହା ସଜ୍ଜନମାନେ ସର୍ବତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହନ୍ତି।
5.52.14
असंशयं शत्रुरयं प्रवृद्धः
कृतं ह्यनेनाप्रियमप्रमेयम्।
न दूतवध्यां प्रवदन्ति सन्तो
दूतस्य दृष्टा बहवो हि दण्डाः ॥ ५.५२.१४ ॥
ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହି ଶତ୍ରୁ ପ୍ରବଳ ହୋଇଛି; ଏ ଅପାର ଅପ୍ରିୟ କର୍ମ କରିଛି। ତଥାପି ସଜ୍ଜନମାନେ ଦୂତଙ୍କ ବଧକୁ କହନ୍ତି ନାହିଁ; ଦୂତ ପାଇଁ ବହୁ ଦଣ୍ଡ ବିହିତ ହୋଇଛି।
5.52.15
वैरूप्यमङ्गेषु कशाभिघातो
मौण्ड्यं तथा लक्षणसंनिपातः।
एतान् हि दूते प्रवदन्ति दण्डान्
वधस्तु दूतस्य न नः श्रुतोऽस्ति ॥ ५.५२.१५ ॥
ଅଙ୍ଗ ବିକୃତ କରିବା, ଚାବୁକ ପ୍ରହାର, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବା, ଚିହ୍ନ ଦେବା—ଏହିସବୁ ଦୂତ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ବୋଲି ସଜ୍ଜନମାନେ କହନ୍ତି; ଦୂତବଧ ଆମେ କେବେ ଶୁଣି ନାହୁଁ।
5.52.16
कथं च धर्मार्थविनीतबुद्धिः
परावरप्रत्ययनिश्चितार्थः।
भवद्विधः कोपवशे हि तिष्ठेत्
कोपं न गच्छन्ति हि सत्त्ववन्तः ॥ ५.५२.१६ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଶିକ୍ଷିତ ବୁଦ୍ଧିଥିବା, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚର ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଜ୍ଞାନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କ ପରି ଲୋକ କିପରି କ୍ରୋଧର ବଶରେ ରହିବେ? ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣୀମାନେ କ୍ରୋଧକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
5.52.17
न धर्मवादे न च लोकवृत्ते
न शास्त्रबुद्धिग्रहणेषु वापि।
विद्येत कश्चित्तव वीर तुल्य-
स्त्वं ह्युत्तमः सर्वसुरासुराणाम् ॥ ५.५२.१७ ॥
ହେ ବୀର, ଧର୍ମ ଆଲୋଚନାରେ, ଲୋକାଚାରରେ, କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରବୁଦ୍ଧି ଗ୍ରହଣରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହାଁନ୍ତି; ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ।
5.52.18
पराक्रमोत्साहमनस्विनां च
सुरासुराणामपि दुर्जयेन।
त्वयाप्रमेयेण सुरेन्द्रसङ्घा
जिताश्च युद्धेष्वसकृन्नरेन्द्राः ॥ ५.५२.१८ ॥
ପରାକ୍ରମ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ମନସ୍ୱୀ ସୁର-ଅସୁରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଜୟ ଥିବା ଅପରିମେୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦେବେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ସମୂହ ଓ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାରମ୍ବାର ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
5.52.19
इत्थंविधस्यामरदैत्यशत्रोः
शूरस्य वीरस्य तवाजितस्य।
कुर्वन्ति वीरा मनसाप्यलीकं
प्राणैर्विमुक्ता न तु भोः पुरा ते ॥ ५.५२.१९ ॥
ଏପରି ଦେବଦୈତ୍ୟଶତ୍ରୁ, ଶୂର, ବୀର, ଅଜିତ ତୁମ ପ୍ରତି ବୀରମାନେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅନିଷ୍ଟ ଚିନ୍ତିଲେ ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥାନ୍ତେ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏପରି ପୂର୍ବରୁ ହୋଇନାହିଁ।
5.52.20
न चाप्यस्य कपेर्घाते कंचित् पश्याम्यहं गुणम्।
तेष्वयं पात्यतां दण्डो यैरयं प्रेषितः कपिः ॥ ५.५२.२० ॥
ଏହି ବାନରକୁ ବଧ କରିବାରେ ମୁଁ କୌଣସି ଗୁଣ ଦେଖେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବାନରକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ଏହି ଦଣ୍ଡ ପଡ଼ୁ।
5.52.21
साधुर्वा यदि वासाधुः परैरेष समर्पितः।
ब्रुवन् परार्थं परवान् न दूतो वधमर्हति ॥ ५.५२.२१ ॥
ଏ ସାଧୁ ହେଉ କି ଅସାଧୁ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ। ଅନ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହୁଥିବା, ଅନ୍ୟର ଅଧୀନ ଦୂତ ବଧ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
5.52.22
अपि चास्मिन् हते नान्यं राजन् पश्यामि खेचरम्।
इह यः पुनरागच्छेत् परं पारं महोदधेः ॥ ५.५२.२२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହାକୁ ବଧ କଲେ ଏହି ମହାସାଗରର ଓପାରରୁ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଆସିପାରିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆକାଶଚାରୀ ମୁଁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
5.52.23
तस्मान्नास्य वधे यत्नः कार्यः परपुरंजय।
भवान् सेन्द्रेषु देवेषु यत्नमास्थातुमर्हति ॥ ५.५२.२३ ॥
ତେଣୁ ଏହାକୁ ବଧ କରିବାର ଚେଷ୍ଟା ନକରିବା ଉଚିତ। ହେ ଶତ୍ରୁପୁରଜୟୀ, ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବାହିଁ ତୁମ ପକ୍ଷରେ ଯୋଗ୍ୟ।
5.52.24
अस्मिन् विनष्टे नहि भूतमन्यं
पश्यामि यस्तौ नरराजपुत्रौ।
युद्धाय युद्धप्रिय दुर्विनीता-
वुद्योजयेद् वै भवता विरुद्धौ ॥ ५.५२.२४ ॥
ଏ ବିନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ ଓ ଉଦ୍ଧତ ସେହି ଦୁଇ ନରରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉସୁକାଇ ପାରିବ ଏପରି ଆଉ କାହାକୁ ମୁଁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
5.52.25
पराक्रमोत्साहमनस्विनां च
सुरासुराणामपि दुर्जयेन।
त्वया मनोनन्दन नैर्ऋतानां
युद्धाय निर्नाशयितुं न युक्तम् ॥ ५.५२.२५ ॥
ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ହେ, ପରାକ୍ରମ, ଉତ୍ସାହ ଓ ମନୋବଳଯୁକ୍ତ ଦେବ-ଅସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଜେୟ ଆପଣଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ନୈର୍ଋତମାନଙ୍କୁ ନିର୍ନାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.52.26
हिताश्च शूराश्च समाहिताश्च
कुलेषु जाताश्च महागुणेषु।
मनस्विनः शस्त्रभृतां वरिष्ठाः
कोपप्रशस्ताः सुभृताश्च योधाः ॥ ५.५२.२६ ॥
ସେମାନେ ହିତୈଷୀ, ଶୂର, ସମାହିତ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜାତ, ମହାଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ମନସ୍ୱୀ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଏବଂ ସୁପୋଷିତ ଯୋଦ୍ଧା।
5.52.27
तदेकदेशेन बलस्य तावत्
केचित् तवादेशकृतोऽद्य यान्तु।
तौ राजपुत्रावुपगृह्य मूढौ
परेषु ते भावयितुं प्रभावम् ॥ ५.५२.२७ ॥
ଅତଏବ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେନାର ଏକ ଅଂଶ ସହିତ କେତେକ ଆଜି ଯାଆନ୍ତୁ; ସେହି ମୂଢ ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଧରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଉନ୍ତୁ।
5.52.28
निशाचराणामधिपोऽनुजस्य
विभीषणस्योत्तमवाक्यमिष्टम्।
जग्राह बुद्ध्या सुरलोकशत्रु-
र्महाबलो राक्षसराजमुख्यः ॥ ५.५२.२८ ॥
ନିଶାଚରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଦେବଲୋକର ଶତ୍ରୁ, ମହାବଳୀ, ରାକ୍ଷସରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ରାବଣ, କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଓ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ଗ୍ରହଣ କଲା।