ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 5.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.52.1
स तस्य वचनं श्रुत्वा वानरस्य महात्मनः।
आज्ञापयद् वधं तस्य रावणः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ५.५२.१ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਨਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
5.52.2
वधे तस्य समाज्ञप्ते रावणेन दुरात्मना।
निवेदितवतो दौत्यं नानुमेने विभीषणः ॥ ५.५२.२ ॥
ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੁਰਾਤਮਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ।
5.52.3
तं रक्षोऽधिपतिं क्रुद्धं तच्च कार्यमुपस्थितम्।
विदित्वा चिन्तयामास कार्यं कार्यविधौ स्थितः ॥ ५.५२.३ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਾਖਸ਼ਾਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਕਰਤੱਵ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ।
5.52.4
निश्चितार्थस्ततः साम्ना पूज्यं शत्रुजिदग्रजम्।
उवाच हितमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.५२.४ ॥
ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਕੇ, ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸ਼ਤਰੂਜਿਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਪੂਜਨੀਕ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸਾਮ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਅਤਿਅੰਤ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਕਹੇ।
5.52.5
क्षमस्व रोषं त्यज राक्षसेन्द्र
प्रसीद मे वाक्यमिदं शृणुष्व।
वधं न कुर्वन्ति परावरज्ञा
दूतस्य सन्तो वसुधाधिपेन्द्राः ॥ ५.५२.५ ॥
ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਮਾਫ਼ ਕਰੋ, ਗੁੱਸਾ ਛੱਡੋ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਉੱਚ-ਨੀਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਰਾਜੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ।
5.52.6
राजन् धर्मविरुद्धं च लोकवृत्तेश्च गर्हितम्।
तव चासदृशं वीर कपेरस्य प्रमापणम् ॥ ५.५२.६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਇਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
5.52.7
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च राजधर्मविशारदः।
परावरज्ञो भूतानां त्वमेव परमार्थवित् ॥ ५.५२.७ ॥
ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਿਤਗ੍ਯ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ; ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
5.52.8
गृह्यन्ते यदि रोषेण त्वादृशोऽपि विचक्षणाः।
ततः शास्त्रविपश्चित्त्वं श्रम एव हि केवलम् ॥ ५.५२.८ ॥
ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸਿਆਣੇ ਵੀ ਜੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਕੇਵਲ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.52.9
तस्मात् प्रसीद शत्रुघ्न राक्षसेन्द्र दुरासद।
युक्तायुक्तं विनिश्चित्य दूतदण्डो विधीयताम् ॥ ५.५२.९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਦੁਰਜੇਯ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ। ਯੋਗ-ਅਯੋਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਦੂਤ ਲਈ ਦੰਡ ਠਹਿਰਾਓ।
5.52.10
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
कोपेन महताऽऽविष्टो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.५२.१० ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਰਾਵਣ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
5.52.11
न पापानां वधे पापं विद्यते शत्रुसूदन।
तस्मादिमं वधिष्यामि वानरं पापकारिणम् ॥ ५.५२.११ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪਾਪੀ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।
5.52.12
अधर्ममूलं बहुदोषयुक्त-
मनार्यजुष्टं वचनं निशम्य।
उवाच वाक्यं परमार्थतत्त्वं
विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः ॥ ५.५२.१२ ॥
ਅਧਰਮ ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਅਨਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਪਰਮਾਰਥ-ਤੱਤ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
5.52.13
प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र
धर्मार्थतत्त्वं वचनं शृणुष्व।
दूता न वध्याः समयेषु राजन्
सर्वेषु सर्वत्र वदन्ति सन्तः ॥ ५.५२.१३ ॥
ਹੇ ਲੰਕੇਸ਼ਵਰ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਤੱਤ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂਤ ਵੱਧ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਹ ਸੱਜਣ ਹਰ ਥਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
5.52.14
असंशयं शत्रुरयं प्रवृद्धः
कृतं ह्यनेनाप्रियमप्रमेयम्।
न दूतवध्यां प्रवदन्ति सन्तो
दूतस्य दृष्टा बहवो हि दण्डाः ॥ ५.५२.१४ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੈਰੀ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸਨੇ ਬੇਅੰਤ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਸੱਜਣ ਦੂਤ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ; ਦੂਤ ਲਈ ਕਈ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
5.52.15
वैरूप्यमङ्गेषु कशाभिघातो
मौण्ड्यं तथा लक्षणसंनिपातः।
एतान् हि दूते प्रवदन्ति दण्डान्
वधस्तु दूतस्य न नः श्रुतोऽस्ति ॥ ५.५२.१५ ॥
ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨਾ, ਕੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ, ਸਿਰ ਮੁੰਨਣਾ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਣਾ—ਇਹੀ ਦੂਤ ਲਈ ਦੰਡ ਸੱਜਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਦੂਤ ਦਾ ਵਧ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ।
5.52.16
कथं च धर्मार्थविनीतबुद्धिः
परावरप्रत्ययनिश्चितार्थः।
भवद्विधः कोपवशे हि तिष्ठेत्
कोपं न गच्छन्ति हि सत्त्ववन्तः ॥ ५.५२.१६ ॥
ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਅਤ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਉੱਚ-ਨੀਚ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਕਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਰਹੇ? ਸੱਤਵਾਨ ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।
5.52.17
न धर्मवादे न च लोकवृत्ते
न शास्त्रबुद्धिग्रहणेषु वापि।
विद्येत कश्चित्तव वीर तुल्य-
स्त्वं ह्युत्तमः सर्वसुरासुराणाम् ॥ ५.५२.१७ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਧਰਮ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬੁੱਧੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹੋ।
5.52.18
पराक्रमोत्साहमनस्विनां च
सुरासुराणामपि दुर्जयेन।
त्वयाप्रमेयेण सुरेन्द्रसङ्घा
जिताश्च युद्धेष्वसकृन्नरेन्द्राः ॥ ५.५२.१८ ॥
ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲੇ ਮਨਸਵੀ ਸੁਰਾਂ-ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜੋ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਉਸ ਅਪਰਿਮੇਯ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦੇਵੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
5.52.19
इत्थंविधस्यामरदैत्यशत्रोः
शूरस्य वीरस्य तवाजितस्य।
कुर्वन्ति वीरा मनसाप्यलीकं
प्राणैर्विमुक्ता न तु भोः पुरा ते ॥ ५.५२.१९ ॥
ਅਜਿਹੇ ਦੇਵਦੈਂਤਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਸੂਰ, ਵੀਰ, ਅਜਿੱਤ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਵੀਰ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਬੁਰਾ ਸੋਚਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦੇ; ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
5.52.20
न चाप्यस्य कपेर्घाते कंचित् पश्याम्यहं गुणम्।
तेष्वयं पात्यतां दण्डो यैरयं प्रेषितः कपिः ॥ ५.५२.२० ॥
ਇਸ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਇਹ ਦੰਡ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ।
5.52.21
साधुर्वा यदि वासाधुः परैरेष समर्पितः।
ब्रुवन् परार्थं परवान् न दूतो वधमर्हति ॥ ५.५२.२१ ॥
ਇਹ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁਰਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬੋਲਦਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੂਤ ਵਧ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
5.52.22
अपि चास्मिन् हते नान्यं राजन् पश्यामि खेचरम्।
इह यः पुनरागच्छेत् परं पारं महोदधेः ॥ ५.५२.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਇਸ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰੋਂ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਆ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਕਾਸ਼ਚਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
5.52.23
तस्मान्नास्य वधे यत्नः कार्यः परपुरंजय।
भवान् सेन्द्रेषु देवेषु यत्नमास्थातुमर्हति ॥ ५.५२.२३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।
5.52.24
अस्मिन् विनष्टे नहि भूतमन्यं
पश्यामि यस्तौ नरराजपुत्रौ।
युद्धाय युद्धप्रिय दुर्विनीता-
वुद्योजयेद् वै भवता विरुद्धौ ॥ ५.५२.२४ ॥
ਇਹ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਜੋ ਯੁੱਧ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਅਵੱਗਿਆਕਾਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲਈ ਭੜਕਾ ਸਕੇ।
5.52.25
पराक्रमोत्साहमनस्विनां च
सुरासुराणामपि दुर्जयेन।
त्वया मनोनन्दन नैर्ऋतानां
युद्धाय निर्नाशयितुं न युक्तम् ॥ ५.५२.२५ ॥
ਹੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਉਤਸਾਹ ਅਤੇ ਮਨੋਬਲ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਤੁਹਾਡਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨੈਰਿਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।
5.52.26
हिताश्च शूराश्च समाहिताश्च
कुलेषु जाताश्च महागुणेषु।
मनस्विनः शस्त्रभृतां वरिष्ठाः
कोपप्रशस्ताः सुभृताश्च योधाः ॥ ५.५२.२६ ॥
ਉਹ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਸੂਰਮੇ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ, ਉੱਤਮ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਨਸਵੀ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਯੋਧੇ ਹਨ।
5.52.27
तदेकदेशेन बलस्य तावत्
केचित् तवादेशकृतोऽद्य यान्तु।
तौ राजपुत्रावुपगृह्य मूढौ
परेषु ते भावयितुं प्रभावम् ॥ ५.५२.२७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਲੋਕ ਅੱਜ ਹੀ ਜਾਣ; ਉਹਨਾਂ ਮੂਰਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਉਣ।
5.52.28
निशाचराणामधिपोऽनुजस्य
विभीषणस्योत्तमवाक्यमिष्टम्।
जग्राह बुद्ध्या सुरलोकशत्रु-
र्महाबलो राक्षसराजमुख्यः ॥ ५.५२.२८ ॥
ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਦੇਵਲੋਕ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਮਹਾਬਲੀ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਵਣ ਨੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।