వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.52.1
स तस्य वचनं श्रुत्वा वानरस्य महात्मनः।
आज्ञापयद् वधं तस्य रावणः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ५.५२.१ ॥
ఆ మహాత్ముడైన వానరుని మాటలు విని, కోపంతో మూర్ఛితుడైన రావణుడు అతన్ని వధించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
5.52.2
वधे तस्य समाज्ञप्ते रावणेन दुरात्मना।
निवेदितवतो दौत्यं नानुमेने विभीषणः ॥ ५.५२.२ ॥
దూతగా సందేశం తెలిపిన ఆ వానరుని వధించమని దురాత్ముడైన రావణుడు ఆజ్ఞాపించగా, విభీషణుడు దానికి అంగీకరించలేదు.
5.52.3
तं रक्षोऽधिपतिं क्रुद्धं तच्च कार्यमुपस्थितम्।
विदित्वा चिन्तयामास कार्यं कार्यविधौ स्थितः ॥ ५.५२.३ ॥
కోపంతో ఉన్న ఆ రాక్షసాధిపతిని, ఎదురైన ఆ పరిస్థితిని గ్రహించిన విభీషణుడు, కర్తవ్య నిర్ణయంలో స్థిరుడై ఆలోచించాడు.
5.52.4
निश्चितार्थस्ततः साम्ना पूज्यं शत्रुजिदग्रजम्।
उवाच हितमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.५२.४ ॥
అప్పుడు నిర్ణయం తీసుకున్న, మాటలో నేర్పరి అయిన విభీషణుడు, శత్రుజయుడి అన్నయ్య, పూజ్యుడైన రావణునితో సామరీతిగా అత్యంత హితకరమైన మాటలు పలికాడు.
5.52.5
क्षमस्व रोषं त्यज राक्षसेन्द्र
प्रसीद मे वाक्यमिदं शृणुष्व।
वधं न कुर्वन्ति परावरज्ञा
दूतस्य सन्तो वसुधाधिपेन्द्राः ॥ ५.५२.५ ॥
రాక్షసేంద్రా, క్షమించు, కోపాన్ని విడువు. నా మీద దయచేసి ఈ మాట విను. ధర్మాధర్మాలు తెలిసిన సజ్జనులైన భూపాలశ్రేష్ఠులు దూతను వధించరు.
5.52.6
राजन् धर्मविरुद्धं च लोकवृत्तेश्च गर्हितम्।
तव चासदृशं वीर कपेरस्य प्रमापणम् ॥ ५.५२.६ ॥
రాజా, ఇది ధర్మానికి విరుద్ధం, లోకాచారానికీ నిందార్హం. వీరుడా, ఈ వానరుని వధించడం నీకు తగనిది.
5.52.7
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च राजधर्मविशारदः।
परावरज्ञो भूतानां त्वमेव परमार्थवित् ॥ ५.५२.७ ॥
నీవు ధర్మం తెలిసినవాడవు, కృతజ్ఞుడవు, రాజధర్మంలో నిపుణుడవు; ప్రాణుల ఉన్నత నీచతలను తెలిసినవాడవు, పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడవు నీవే.
5.52.8
गृह्यन्ते यदि रोषेण त्वादृशोऽपि विचक्षणाः।
ततः शास्त्रविपश्चित्त्वं श्रम एव हि केवलम् ॥ ५.५२.८ ॥
నీలాంటి విజ్ఞులు కూడా కోపంతో పట్టుబడితే, శాస్త్రజ్ఞానం కేవలం శ్రమే అవుతుంది.
5.52.9
तस्मात् प्रसीद शत्रुघ्न राक्षसेन्द्र दुरासद।
युक्तायुक्तं विनिश्चित्य दूतदण्डो विधीयताम् ॥ ५.५२.९ ॥
కాబట్టి శత్రుసంహారీ, దుర్జేయుడైన రాక్షసేంద్రా, శాంతించు. ఏది యుక్తమో ఏది కాదో నిశ్చయించి దూతకు దండనను విధించు.
5.52.10
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
कोपेन महताऽऽविष्टो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.५२.१० ॥
విభీషణుని మాటలు విని రాక్షసేశ్వరుడైన రావణుడు గొప్ప కోపంతో నిండిపోయి ప్రత్యుత్తరంగా ఈ మాట పలికాడు.
5.52.11
न पापानां वधे पापं विद्यते शत्रुसूदन।
तस्मादिमं वधिष्यामि वानरं पापकारिणम् ॥ ५.५२.११ ॥
శత్రుసంహారీ, పాపులను వధించడంలో పాపం లేదు. కాబట్టి ఈ పాపకర్మ చేసిన వానరుణ్ణి నేను చంపుతాను.
5.52.12
अधर्ममूलं बहुदोषयुक्त-
मनार्यजुष्टं वचनं निशम्य।
उवाच वाक्यं परमार्थतत्त्वं
विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः ॥ ५.५२.१२ ॥
అధర్మమే మూలమైనవి, అనేక దోషాలతో కూడినవి, అనార్యులు సేవించేవి అయిన ఆ మాటలు విని, బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన విభీషణుడు పరమార్థ తత్త్వాన్ని తెలిపే ఈ మాటలు పలికాడు.
5.52.13
प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र
धर्मार्थतत्त्वं वचनं शृणुष्व।
दूता न वध्याः समयेषु राजन्
सर्वेषु सर्वत्र वदन्ति सन्तः ॥ ५.५२.१३ ॥
లంకేశ్వరా, రాక్షసేంద్రా, దయచూపుము; ధర్మార్థముల సత్యతత్త్వాన్ని తెలిపే నా మాటలను వినుము. ఓ రాజా, నియమాల ప్రకారం దూతలను చంపరాదని సజ్జనులు అన్ని చోట్ల, అందరికీ చెబుతారు.
5.52.14
असंशयं शत्रुरयं प्रवृद्धः
कृतं ह्यनेनाप्रियमप्रमेयम्।
न दूतवध्यां प्रवदन्ति सन्तो
दूतस्य दृष्टा बहवो हि दण्डाः ॥ ५.५२.१४ ॥
ఇందులో సందేహం లేదు, ఈ శత్రువు బలిష్ఠుడయ్యాడు; ఇతడు అపారమైన అప్రియ కార్యం చేశాడు. అయినా సజ్జనులు దూతను వధించడాన్ని చెప్పరు; దూతకు అనేక దండనలు విధించబడ్డాయి.
5.52.15
वैरूप्यमङ्गेषु कशाभिघातो
मौण्ड्यं तथा लक्षणसंनिपातः।
एतान् हि दूते प्रवदन्ति दण्डान्
वधस्तु दूतस्य न नः श्रुतोऽस्ति ॥ ५.५२.१५ ॥
అవయవాలను వికృతం చేయడం, చాబుకులతో కొట్టడం, తల గుండు చేయించడం, గుర్తులు వేయడం—ఇవే దూతకు దండనలని సజ్జనులు చెబుతారు; దూతను వధించడం మనం వినలేదు.
5.52.16
कथं च धर्मार्थविनीतबुद्धिः
परावरप्रत्ययनिश्चितार्थः।
भवद्विधः कोपवशे हि तिष्ठेत्
कोपं न गच्छन्ति हि सत्त्ववन्तः ॥ ५.५२.१६ ॥
ధర్మార్థాలలో శిక్షణ పొందిన బుద్ధి కలవాడు, ఉన్నత అల్పాల నమ్మదగిన జ్ఞానంతో నిశ్చయించినవాడు, నీవంటివాడు కోపానికి వశమై ఎలా ఉండగలడు? ధైర్యవంతులు కోపాన్ని పొందరు.
5.52.17
न धर्मवादे न च लोकवृत्ते
न शास्त्रबुद्धिग्रहणेषु वापि।
विद्येत कश्चित्तव वीर तुल्य-
स्त्वं ह्युत्तमः सर्वसुरासुराणाम् ॥ ५.५२.१७ ॥
వీరా, ధర్మచర్చలో, లోకవ్యవహారంలో, శాస్త్రజ్ఞానాన్ని గ్రహించడంలో కూడా నీతో సమానుడెవ్వరూ లేడు; నీవే దేవతలందరిలోనూ అసురులందరిలోనూ ఉత్తముడవు.
5.52.18
पराक्रमोत्साहमनस्विनां च
सुरासुराणामपि दुर्जयेन।
त्वयाप्रमेयेण सुरेन्द्रसङ्घा
जिताश्च युद्धेष्वसकृन्नरेन्द्राः ॥ ५.५२.१८ ॥
పరాక్రమము, ఉత్సాహము గల మనస్వుల సురాసురులకు కూడా జయింపరాని, అపరిమేయుడవైన నీచేత దేవేంద్ర సమూహాలు, రాజులు యుద్ధాలలో మళ్లీ మళ్లీ జయించబడ్డారు.
5.52.19
इत्थंविधस्यामरदैत्यशत्रोः
शूरस्य वीरस्य तवाजितस्य।
कुर्वन्ति वीरा मनसाप्यलीकं
प्राणैर्विमुक्ता न तु भोः पुरा ते ॥ ५.५२.१९ ॥
ఇటువంటి వాడవైన, దేవదైత్యులకు శత్రువైన, శూరుడవైన, వీరుడవైన, జయింపరాని నీ పట్ల వీరులు మనసులో కూడా అపకారం తలపెట్టినా, వారు ముందే ప్రాణాలు కోల్పోయి ఉండేవారు కదా.
5.52.20
न चाप्यस्य कपेर्घाते कंचित् पश्याम्यहं गुणम्।
तेष्वयं पात्यतां दण्डो यैरयं प्रेषितः कपिः ॥ ५.५२.२० ॥
ఈ వానరుని చంపడంలో ఏ గుణమూ నేను చూడను. ఈ వానరుని పంపినవారిపైనే ఈ దండన విధించబడాలి.
5.52.21
साधुर्वा यदि वासाधुः परैरेष समर्पितः।
ब्रुवन् परार्थं परवान् न दूतो वधमर्हति ॥ ५.५२.२१ ॥
ఇతడు మంచివాడైనా చెడ్డవాడైనా, ఇతరులచే పంపబడినవాడు. ఇతరుల ప్రయోజనాన్ని పలికే, ఇతరులకు లోబడిన దూత వధార్హుడు కాడు.
5.52.22
अपि चास्मिन् हते नान्यं राजन् पश्यामि खेचरम्।
इह यः पुनरागच्छेत् परं पारं महोदधेः ॥ ५.५२.२२ ॥
రాజా, అంతేకాక ఇతడు చంపబడితే, ఈ మహాసముద్రపు అవతలి తీరానికి మళ్లీ రాగల మరొక ఆకాశచారిని నేను చూడను.
5.52.23
तस्मान्नास्य वधे यत्नः कार्यः परपुरंजय।
भवान् सेन्द्रेषु देवेषु यत्नमास्थातुमर्हति ॥ ५.५२.२३ ॥
కాబట్టి ఇతనిని చంపే ప్రయత్నం చేయరాదు. శత్రునగరాలను జయించువాడా, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలపై ప్రయత్నం చేయడమే నీకు తగినది.
5.52.24
अस्मिन् विनष्टे नहि भूतमन्यं
पश्यामि यस्तौ नरराजपुत्रौ।
युद्धाय युद्धप्रिय दुर्विनीता-
वुद्योजयेद् वै भवता विरुद्धौ ॥ ५.५२.२४ ॥
ఇతడు నశించిన తర్వాత, యుద్ధప్రియులైన ఆ ఇద్దరు నరరాజకుమారులను మీకు వ్యతిరేకంగా యుద్ధానికి రెచ్చగొట్టగల మరొకడిని నేను చూడను.
5.52.25
पराक्रमोत्साहमनस्विनां च
सुरासुराणामपि दुर्जयेन।
त्वया मनोनन्दन नैर्ऋतानां
युद्धाय निर्नाशयितुं न युक्तम् ॥ ५.५२.२५ ॥
మనసుకు ఆనందం కలిగించువాడా, పరాక్రమము, ఉత్సాహము, మనోబలము కలిగిన దేవతలను, అసురులను కూడా జయించలేని నీవు, యుద్ధంలో రాక్షసులను నిర్మూలించడం తగదు.
5.52.26
हिताश्च शूराश्च समाहिताश्च
कुलेषु जाताश्च महागुणेषु।
मनस्विनः शस्त्रभृतां वरिष्ठाः
कोपप्रशस्ताः सुभृताश्च योधाः ॥ ५.५२.२६ ॥
వారు హితులు, శూరులు, సమాహితులు, ఉత్తమ కులాల్లో జన్మించినవారు, గొప్ప గుణాలు కలవారు, మనస్వులు, శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠులు, కోపంలో ప్రశంసార్హులు, చక్కగా పోషింపబడిన యోధులు.
5.52.27
तदेकदेशेन बलस्य तावत्
केचित् तवादेशकृतोऽद्य यान्तु।
तौ राजपुत्रावुपगृह्य मूढौ
परेषु ते भावयितुं प्रभावम् ॥ ५.५२.२७ ॥
కావున, నీ ఆజ్ఞానుసారం సైన్యంలో ఒక భాగంతో కొందరు ఇప్పుడే వెళ్లనివ్వు; ఆ మూఢులైన రాజకుమారులిద్దరినీ పట్టుకుని, శత్రువులకు నీ ప్రభావాన్ని చూపించనివ్వు.
5.52.28
निशाचराणामधिपोऽनुजस्य
विभीषणस्योत्तमवाक्यमिष्टम्।
जग्राह बुद्ध्या सुरलोकशत्रु-
र्महाबलो राक्षसराजमुख्यः ॥ ५.५२.२८ ॥
రాక్షసులకు అధిపతి, దేవలోకానికి శత్రువు, మహాబలుడు, రాక్షసరాజులలో ప్రధానుడు అయిన రావణుడు, తమ్ముడు విభీషణుడి ఉత్తమమైన, ఇష్టమైన మాటను బుద్ధితో స్వీకరించాడు.