વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.53.1
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा दशग्रीवो महात्मनः।
देशकालहितं वाक्यं भ्रातुरुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.५३.१ ॥
મહાત્માનું તે વચન સાંભળીને દશગ્રીવ (રાવણ) દેશ-કાળને હિતકર વાક્ય પોતાના ભાઈને ઉત્તરમાં બોલ્યો.
5.53.2
सम्यगुक्तं हि भवता दूतवध्या विगर्हिता।
अवश्यं तु वधायान्यः क्रियतामस्य निग्रहः ॥ ५.५३.२ ॥
દૂતનો વધ નિંદનીય છે એ તમે બરાબર કહ્યું; છતાં એને અવશ્ય દંડ આપવો જોઈએ, માટે વધ સિવાય બીજી સજા એને કરો.
5.53.3
कपीनां किल लाङ्गूलमिष्टं भवति भूषणम्।
तदस्य दीप्यतां शीघ्रं तेन दग्धेन गच्छतु ॥ ५.५३.३ ॥
વાંદરાઓને પૂંછડી પ્રિય આભૂષણ છે; તેથી એની પૂંછડી તરત જ સળગાવો, અને બળેલી પૂંછડી સાથે એ જાય.
5.53.4
ततः पश्यन्त्वमुं दीनमङ्गवैरूप्यकर्शितम्।
सुमित्रज्ञातयः सर्वे बान्धवाः ससुहृज्जनाः ॥ ५.५३.४ ॥
પછી અંગોની વિકૃતિથી કૃશ અને દીન એવા આને મિત્રો, જ્ઞાતિજનો, બાંધવો અને સુહૃદો સૌ જુએ.
5.53.5
आज्ञापयद् राक्षसेन्द्रः पुरं सर्वं सचत्वरम्।
लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन रक्षोभिः परिणीयताम् ॥ ५.५३.५ ॥
રાક્ષસેન્દ્રે આજ્ઞા કરી: ચોક સહિત આખા નગરમાં સળગતી પૂંછડી સાથે રાક્ષસો એને ફેરવે.
5.53.6
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसाः कोपकर्कशाः।
वेष्टन्ते तस्य लाङ्गूलं जीर्णैः कार्पासिकैः पटैः ॥ ५.५३.६ ॥
એનો તે આદેશ સાંભળીને ક્રોધથી કઠોર બનેલા રાક્ષસો એની પૂંછડી જૂના સુતરાઉ કપડાંથી વીંટાળવા લાગ્યા.
5.53.7
संवेष्ट्यमाने लाङ्गूले व्यवर्धत महाकपिः।
शुष्कमिन्धनमासाद्य वनेष्विव हुताशनम् ॥ ५.५३.७ ॥
પૂંછડી વીંટાતાં તે મહાકપિ વનમાં સૂકું બળતણ મળેલા અગ્નિની જેમ વધ્યા.
5.53.8
तैलेन परिषिच्याथ तेऽग्निं तत्रोपपादयन्।
लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन राक्षसांस्तानताडयत् ॥ ५.५३.८ ॥
પછી તેમણે તેલ છાંટીને ત્યાં અગ્નિ સળગાવ્યો; સળગતી પૂંછડીથી તેણે તે રાક્ષસોને પ્રહાર કર્યો.
5.53.9
रोषामर्षपरीतात्मा बालसूर्यसमाननः।
स भूयः संगतैः क्रूरै राक्षसैर्हरिपुङ्गवः ॥ ५.५३.९ ॥
ક્રોધ અને અસહિષ્ણુતાથી ભરેલા મનવાળા, બાલસૂર્ય જેવા મુખવાળા તે કપિશ્રેષ્ઠ ફરી એકઠા થયેલા ક્રૂર રાક્ષસો વચ્ચે હતા.
5.53.10
सहस्त्रीबालवृद्धाश्च जग्मुः प्रीतिं निशाचराः।
निबद्धः कृतवान् वीरस्तत्कालसदृशीं मतिम् ॥ ५.५३.१० ॥
સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો તે નિશાચરો પ્રસન્ન થયા; બંધાયેલા હોવા છતાં તે વીરે તે ક્ષણને યોગ્ય બુદ્ધિ અપનાવી.
5.53.11
कामं खलु न मे शक्ता निबद्धस्यापि राक्षसाः।
छित्त्वा पाशान् समुत्पत्य हन्यामहमिमान् पुनः ॥ ५.५३.११ ॥
હે રાક્ષસો, તમે મને બાંધ્યો હોય તોપણ ખરેખર તમે મને વશ કરી શકશો નહીં; પાશ કાપીને ઊછળીને હું આમને ફરી મારી શકું છું.
5.53.12
यदि भर्तृहितार्थाय चरन्तं भर्तृशासनात्।
निबध्नन्ते दुरात्मानो न तु मे निष्कृतिः कृता ॥ ५.५३.१२ ॥
સ્વામીના હિત માટે, સ્વામીની આજ્ઞાથી ફરતા મને દુરાત્માઓ બાંધે છે, તો તે મારો બદલો લેવાયો નથી.
5.53.13
सर्वेषामेव पर्याप्तो राक्षसानामहं युधि।
किं तु रामस्य प्रीत्यर्थं विषहिष्येऽहमीदृशम् ॥ ५.५३.१३ ॥
યુદ્ધમાં સર્વ રાક્ષસોનો સામનો કરવા હું સમર્થ છું; છતાં રામને પ્રસન્ન કરવા માટે આવું કષ્ટ હું સહન કરીશ.
5.53.14
लङ्का चारयितव्या मे पुनरेव भवेदिति।
रात्रौ नहि सुदृष्टा मे दुर्गकर्मविधानतः ॥ ५.५३.१४ ॥
લંકા મારે ફરીથી ફરીને જોવી પડશે; કિલ્લાની વ્યવસ્થાને કારણે રાત્રે મેં તેને સારી રીતે જોઈ નહોતી.
5.53.15
अवश्यमेव द्रष्टव्या मया लङ्का निशाक्षये।
कामं बध्नन्तु मे भूयः पुच्छस्योद्दीपनेन च ॥ ५.५३.१५ ॥
રાત પૂરી થતા પહેલાં મારે લંકા અવશ્ય જોવી છે; તેમને ગમે તો ફરી મને બાંધે, મારી પૂંછડીએ આગ લગાડે.
5.53.16
पीडां कुर्वन्ति रक्षांसि न मेऽस्ति मनसः श्रमः।
ततस्ते संवृताकारं सत्त्ववन्तं महाकपिम् ॥ ५.५३.१६ ॥
રાક્ષસો મને પીડા આપે છે, પણ મારા મનમાં કોઈ થાક નથી. ત્યારે તેમણે રૂપ છુપાવેલા, બળવાન તે મહાકપિને (પકડ્યો).
5.53.17
परिगृह्य ययुर्हृष्टा राक्षसाः कपिकुञ्जरम्।
शङ्खभेरीनिनादैश्च घोषयन्तः स्वकर्मभिः ॥ ५.५३.१७ ॥
આનંદિત રાક્ષસો તે કપિકુંજરને (વાનરશ્રેષ્ઠને) પકડીને શંખ અને ભેરીના નાદ સાથે પોતાના કાર્યની ઘોષણા કરતા ચાલ્યા ગયા.
5.53.18
राक्षसाः क्रूरकर्माणश्चारयन्ति स्म तां पुरीम्।
अन्वीयमानो रक्षोभिर्ययौ सुखमिरंदमः ॥ ५.५३.१८ ॥
ક્રૂર કર્મ કરનારા રાક્ષસોએ તે નગરીમાં તેને ફેરવ્યો. રાક્ષસોથી અનુસરાયેલો, શત્રુઓનું દમન કરનાર તે સુખપૂર્વક ચાલ્યો.
5.53.19
हनूमांश्चारयामास राक्षसानां महापुरीम्।
अथापश्यद् विमानानि विचित्राणि महाकपिः ॥ ५.५३.१९ ॥
મહાકપિ હનુમાને રાક્ષસોની તે મહાનગરીમાં ફરતાં વિચિત્ર વિમાનો જોયાં.
5.53.20
संवृतान् भूमिभागांश्च सुविभक्तांश्च चत्वरान्।
रथ्याश्च गृहसम्बाधाः कपिः शृङ्गाटकानि च ॥ ५.५३.२० ॥
કપિએ સુરક્ષિત ભૂમિભાગો, સુવ્યવસ્થિત ચોક, ઘરોથી ભરેલી ગલીઓ અને ત્રણ રસ્તાના ચોક જોયા.
5.53.21
तथा रथ्योपरथ्याश्च तथैव च गृहान्तरान्।
चत्वरेषु चतुष्केषु राजमार्गे तथैव च ॥ ५.५३.२१ ॥
એ જ રીતે મુખ્ય ગલીઓ અને ઉપગલીઓ, ઘરો વચ્ચેની જગ્યાઓ, ચોકો, ચાર રસ્તાના ચોક અને રાજમાર્ગ પણ જોયાં.
5.53.22
घोषयन्ति कपिं सर्वे चार इत्येव राक्षसाः।
स्त्रीबालवृद्धा निर्जग्मुस्तत्र तत्र कुतूहलात् ॥ ५.५३.२२ ॥
બધા રાક્ષસો 'આ જાસૂસ છે' એમ કહીને કપિની ઘોષણા કરવા લાગ્યા; સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો કુતૂહલથી ઠેકઠેકાણે બહાર નીકળ્યાં.
5.53.23
तं प्रदीपितलाङ्गूलं हनूमन्तं दिदृक्षवः।
दीप्यमाने ततस्तस्य लाङ्गूलाग्रे हनूमतः ॥ ५.५३.२३ ॥
જેની પૂંછડીમાં આગ લગાડવામાં આવી હતી તે હનુમાનને જોવાની ઇચ્છાવાળાઓ, ત્યારે હનુમાનની પૂંછડીના છેડે બળતી આગ સાથે,
5.53.24
राक्षस्यस्ता विरूपाक्ष्यः शंसुर्देव्यास्तदप्रियम्।
यस्त्वया कृतसंवादः सीते ताम्रमुखः कपिः ॥ ५.५३.२४ ॥
એ વિકૃત આંખોવાળી રાક્ષસીઓએ દેવીને એ અપ્રિય સમાચાર કહ્યા: 'હે સીતા, જેની સાથે તેં સંવાદ કર્યો હતો તે લાલ મુખવાળો કપિ—'
5.53.25
लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन स एष परिणीयते।
श्रुत्वा तद् वचनं क्रूरमात्मापहरणोपमम् ॥ ५.५३.२५ ॥
બળતી પૂંછડીથી આ જ (હનુમાન) ફેરવીને લઈ જવાઈ રહ્યો છે. પોતાના જ વિનાશ સમાન તે ક્રૂર વચન સાંભળીને,
5.53.26
वैदेही शोकसंतप्ता हुताशनमुपागमत्।
मङ्गलाभिमुखी तस्य सा तदासीन्महाकपेः ॥ ५.५३.२६ ॥
શોકથી સંતપ્ત વૈદેહી અગ્નિ પાસે ગઈ. તે મહાકપિના મંગળ તરફ ત્યારે તે વળી.
5.53.27
उपतस्थे विशालाक्षी प्रयता हव्यवाहनम्।
यद्यस्ति पतिशुश्रूषा यद्यस्ति चरितं तपः।
यदि वा त्वेकपत्नीत्वं शीतो भव हनूमतः ॥ ५.५३.२७ ॥
વિશાળ નેત્રોવાળી તે સંયમથી હવ્યવાહન અગ્નિ પાસે ઊભી રહી. પતિસેવા મારામાં હોય, આચરણમાં તપ હોય, અથવા એકપત્નીવ્રત હોય, તો હનુમાન માટે શીતળ થા.
5.53.28
यदि किंचिदनुक्रोशस्तस्य मय्यस्ति धीमतः।
यदि वा भाग्यशेषो मे शीतो भव हनूमतः ॥ ५.५३.२८ ॥
તે બુદ્ધિમાનને મારા પ્રત્યે થોડી પણ કરુણા હોય, અથવા મારા ભાગ્યનો કંઈ બાકી હોય, તો હનુમાન માટે શીતળ થા.
5.53.29
यदि मां वृत्तसम्पन्नां तत्समागमलालसाम्।
स विजानाति धर्मात्मा शीतो भव हनूमतः ॥ ५.५३.२९ ॥
સદાચારથી સંપન્ન અને તેના સમાગમની લાલસાવાળી મને જો તે ધર્માત્મા જાણે છે, તો હનુમાન માટે શીતળ થા.
5.53.30
यदि मां तारयेदार्यः सुग्रीवः सत्यसंगरः।
अस्माद् दुःखाम्बुसंरोधाच्छीतो भव हनूमतः ॥ ५.५३.३० ॥
સત્યપ્રતિજ્ઞ આર્ય સુગ્રીવ જો આ દુઃખરૂપી જળપ્રવાહના અવરોધમાંથી મને પાર ઉતારે, તો હનુમાન માટે શીતળ થા.
5.53.31
ततस्तीक्ष्णार्चिरव्यग्रः प्रदक्षिणशिखोऽनलः।
जज्वाल मृगशावाक्ष्याः शंसन्निव शुभं कपेः ॥ ५.५३.३१ ॥
ત્યારે તીક્ષ્ણ જ્વાળાઓવાળો, અવિચલિત, જમણી બાજુ વળતી શિખાઓવાળો અગ્નિ મૃગશાવાક્ષી સીતાની સામે પ્રજ્વલ્યો; જાણે કપિ (હનુમાન)ને શુભ સંકેત આપતો હોય.
5.53.32
हनूमज्जनकश्चैव पुच्छानलयुतोऽनिलः।
ववौ स्वास्थ्यकरो देव्याः प्रालेयानिलशीतलः ॥ ५.५३.३२ ॥
હનુમાનના પિતા (વાયુદેવ) પૂંછડીની અગ્નિ સાથે ભળેલો પવન વહાવ્યો; હિમવાયુ જેવો શીતળ, દેવી (સીતા)ને સ્વસ્થતા આપતો તે વાયુ વાયો.
5.53.33
दह्यमाने च लाङ्गूले चिन्तयामास वानरः।
प्रदीप्तोऽग्निरयं कस्मान्न मां दहति सर्वतः ॥ ५.५३.३३ ॥
પૂંછડી બળતી હતી ત્યારે વાનર (હનુમાન) વિચારવા લાગ્યો: "આ પ્રજ્વલિત અગ્નિ મને ચારે બાજુથી કેમ બાળતો નથી?"
5.53.34
दृश्यते च महाज्वालः करोति च न मे रुजम्।
शिशिरस्येव सम्पातो लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितः ॥ ५.५३.३४ ॥
એક મોટી જ્વાળા દેખાય છે, છતાં તે મને પીડા આપતી નથી; પૂંછડીના છેડે ટકેલી તે શિશિરના ઝાકળબિંદુ પડવા જેવી છે.
5.53.35
अथ वा तदिदं व्यक्तं यद् दृष्टं प्लवता मया।
रामप्रभावादाश्चर्यं पर्वतः सरितां पतौ ॥ ५.५३.३५ ॥
અથવા, કૂદતી વખતે મેં જે જોયું હતું તે જ આ સ્પષ્ટ છે; રામના પ્રભાવથી થયેલું આ આશ્ચર્ય છે — નદીઓના સ્વામી સમુદ્રમાં પર્વત (મૈનાક) દેખાયો હતો તેમ.
5.53.36
यदि तावत् समुद्रस्य मैनाकस्य च धीमतः।
रामार्थं सम्भ्रमस्तादृक् किमग्निर्न करिष्यति ॥ ५.५३.३६ ॥
સમુદ્ર અને બુદ્ધિમાન મૈનાકે રામ માટે આવી ખળભળાટ કરી હોય, તો આ અગ્નિ શું નહીં કરે?
5.53.37
सीतायाश्चानृशंस्येन तेजसा राघवस्य च।
पितुश्च मम सख्येन न मां दहति पावकः ॥ ५.५३.३७ ॥
સીતાની કરુણાથી, રાઘવના તેજથી, અને મારા પિતાની મૈત્રીથી અગ્નિ મને બાળતો નથી.
5.53.38
भूयः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः।
कथमस्मद्विधस्येह बन्धनं राक्षसाधमैः ॥ ५.५३.३८ ॥
પછી તે કપિકુંજરે ક્ષણભર વિચાર્યું—'મારા જેવાને અહીં અધમ રાક્ષસો દ્વારા બંધન કેવી રીતે?'
5.53.39
प्रतिक्रियास्य युक्ता स्यात् सति मह्यं पराक्रमे।
ततश्छित्त्वा च तान् पाशान् वेगवान् वै महाकपिः ॥ ५.५३.३९ ॥
મારામાં પરાક્રમ હોય તો આનો પ્રતિકાર કરવો યોગ્ય થશે.' પછી તે વેગવાન મહાકપિએ એ પાશ કાપી નાખ્યા.
5.53.40
उत्पपाताथ वेगेन ननाद च महाकपिः।
पुरद्वारं ततः श्रीमान् शैलशृङ्गमिवोन्नतम् ॥ ५.५३.४० ॥
પછી મહાકપિ વેગથી કૂદ્યા અને ગર્જ્યા. પછી તે શ્રીમાન પર્વતશિખર જેવા ઊંચા નગરદ્વાર પાસે પહોંચ્યા.
5.53.41
विभक्तरक्षःसम्बाधमाससादानिलात्मजः।
स भूत्वा शैलसंकाशः क्षणेन पुनरात्मवान् ॥ ५.५३.४१ ॥
રાક્ષસોથી વિભાજિત અને ભીડભર્યા એ દ્વાર પર અનિલપુત્ર પહોંચ્યા. પર્વત જેવા વિશાળ બનીને તેઓ ક્ષણમાં ફરી સંયમી રૂપ પામ્યા.
5.53.42
ह्रस्वतां परमां प्राप्तो बन्धनान्यवशातयत्।
विमुक्तश्चाभवच्छ्रीमान् पुनः पर्वतसंनिभः ॥ ५.५३.४२ ॥
અત્યંત નાનું રૂપ ધારણ કરીને તેમણે બંધન ખેરવી નાખ્યાં. મુક્ત થયેલા તે શ્રીમાન ફરી પર્વત જેવા વિશાળ થઈ ગયા.
5.53.43
वीक्षमाणश्च ददृशे परिघं तोरणाश्रितम्।
स तं गृह्य महाबाहुः कालायसपरिष्कृतम्।
रक्षिणस्तान् पुनः सर्वान् सूदयामास मारुतिः ॥ ५.५३.४३ ॥
ચોતરફ જોતાં તેમણે દરવાજે ટેકવેલો એક લોખંડનો દંડ જોયો. કાળા લોખંડથી શણગારેલો તે દંડ મહાબાહુએ લઈ લીધો, અને મારુતિએ તે બધા રક્ષકોને ફરી વાર સંહાર્યા.
5.53.44
स तान् निहत्वा रणचण्डविक्रमः
समीक्षमाणः पुनरेव लङ्काम्।
प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली
प्रकाशितादित्य इवार्चिमाली ॥ ५.५३.४४ ॥
તેમને હણીને, યુદ્ધમાં પ્રચંડ પરાક્રમી તેઓ ફરી લંકા તરફ જોવા લાગ્યા. બળતી પૂંછડી સાથે, જ્વાળાઓની માળા ધારણ કરીને, કિરણમાળાથી ઝળહળતા સૂર્યની જેમ તેઓ શોભ્યા.