Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 5.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.54.1
वीक्षमाणस्ततो लङ्कां कपिः कृतमनोरथः।
वर्धमानसमुत्साहः कार्यशेषमचिन्तयत् ॥ ५.५४.१ ॥
Entonces, contemplando Laṅkā, el mono cuyo deseo se había cumplido, con su entusiasmo creciendo cada vez más, consideró la tarea que quedaba.
5.54.2
किं नु खल्ववशिष्टं मे कर्तव्यमिह साम्प्रतम्।
यदेषां रक्षसां भूयः संतापजननं भवेत् ॥ ५.५४.२ ॥
¿Qué queda, pues, por hacer para mí aquí y ahora, que cause aún más aflicción a estos rākṣasas?
5.54.3
वनं तावत्प्रमथितं प्रकृष्टा राक्षसा हताः।
बलैकदेशः क्षपितः शेषं दुर्गविनाशनम् ॥ ५.५४.३ ॥
El bosque ya ha sido devastado, los principales rākṣasas han sido muertos, una parte del ejército ha sido destruida; lo que resta es la destrucción de la fortaleza.
5.54.4
दुर्गे विनाशिते कर्म भवेत् सुखपरिश्रमम्।
अल्पयत्नेन कार्येऽस्मिन् मम स्यात् सफलः श्रमः ॥ ५.५४.४ ॥
Destruida la fortaleza, esta acción será un esfuerzo llevadero; en esta tarea, con poco esfuerzo, mi trabajo dará fruto.
5.54.5
यो ह्ययं मम लाङ्गूले दीप्यते हव्यवाहनः।
अस्य संतर्पणं न्याय्यं कर्तुमेभिर्गृहोत्तमैः ॥ ५.५४.५ ॥
Es justo que este fuego que arde en mi cola sea saciado con estas excelentes moradas.
5.54.6
ततः प्रदीप्तलाङ्गूलः सविद्युदिव तोयदः।
भवनाग्रेषु लङ्काया विचचार महाकपिः ॥ ५.५४.६ ॥
Entonces el gran mono, con la cola en llamas, se movía sobre los tejados de Laṅkā como una nube con relámpagos.
5.54.7
गृहाद् गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः।
वीक्षमाणो ह्यसंत्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः ॥ ५.५४.७ ॥
De casa en casa y mirando los jardines de los rākṣasas, el mono recorrió sin temor los palacios.
5.54.8
अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्।
अग्निं तत्र विनिक्षिप्य श्वसनेन समो बली ॥ ५.५४.८ ॥
El poderoso mono de gran velocidad saltó a la morada de Prahasta y allí prendió fuego, igual de veloz que el viento.
5.54.9
ततोऽन्यत् पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान्।
मुमोच हनुमानग्निं कालानलशिखोपमम् ॥ ५.५४.९ ॥
Luego el valiente Hanumān saltó a otra casa de Mahāpārśva y desató un fuego semejante a la llama del fuego del tiempo.
5.54.10
वज्रदंष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः।
शुकस्य च महातेजाः सारणस्य च धीमतः ॥ ५.५४.१० ॥
Asimismo, el gran mono saltó a las moradas de Vajradaṃṣṭra, de Śuka de gran brillo y del sabio Sāraṇa.
5.54.11
तथा चेन्द्रजितो वेश्म ददाह हरियूथपः।
जम्बुमालेः सुमालेश्च ददाह भवनं ततः ॥ ५.५४.११ ॥
Del mismo modo, el jefe de la tropa de monos quemó la morada de Indrajit, y luego las de Jambumālī y Sumālī.
5.54.12
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।
ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः ॥ ५.५४.१२ ॥
La morada de Raśmiketu, igualmente la de Sūryaśatru, y también las moradas de los rākṣasas Hrasvakarṇa, Daṃṣṭra y Romaśa.
5.54.13
युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।
विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च ॥ ५.५४.१३ ॥
La morada del rākṣasa Dhvajagrīva, enloquecido por la batalla y embriagado, la del terrible Vidyujjihva, y asimismo la de Hastimukha.
5.54.14
करालस्य विशालस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।
कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि ॥ ५.५४.१४ ॥
Las moradas de Karāla, Viśāla y Śoṇitākṣa, la morada de Kumbhakarṇa y la de Makarākṣa también.
5.54.15
नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।
यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च ॥ ५.५४.१५ ॥
Las moradas de Narāntaka, Kumbha y del perverso Nikumbha, la morada del enemigo del sacrificio y asimismo la del enemigo de Brahman.
5.54.16
वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।
क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः ॥ ५.५४.१६ ॥
Excepto la casa de Vibhīṣaṇa, el mejor de los monos, de gran esplendor, avanzó paso a paso y los incendió.
5.54.17
तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः।
गृहेष्वृद्धिमतामृद्धिं ददाह कपिकुञ्जरः ॥ ५.५४.१७ ॥
En aquellas moradas de gran valor, el elefante de los monos, de gran renombre, quemó la opulencia de las casas de los prósperos.
5.54.18
सर्वेषां समतिक्रम्य राक्षसेन्द्रस्य वीर्यवान्।
आससादाथ लक्ष्मीवान् रावणस्य निवेशनम् ॥ ५.५४.१८ ॥
Tras pasar por encima de todas, el poderoso y glorioso llegó a la residencia de Rāvaṇa, señor de los rākṣasas.
5.54.19
ततस्तस्मिन् गृहे मुख्ये नानारत्नविभूषिते।
मेरुमन्दरसंकाशे नानामङ्गलशोभिते ॥ ५.५४.१९ ॥
Entonces, en aquella mansión principal, adornada con muchas joyas, semejante a los montes Meru y Mandara, engalanada con numerosos objetos auspiciosos—
5.54.20
प्रदीप्तमग्निमुत्सृज्य लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितम्।
ननाद हनुमान् वीरो युगान्तजलदो यथा ॥ ५.५४.२० ॥
Soltando el fuego ardiente que estaba en la punta de su cola, el héroe Hanumān rugió como la nube del fin de los tiempos.
5.54.21
श्वसनेन च संयोगादतिवेगो महाबलः।
कालाग्निरिव जज्वाल प्रावर्धत हुताशनः ॥ ५.५४.२१ ॥
Unido al viento, aquel fuego, de inmensa rapidez y gran poder, ardió como el fuego del tiempo y creció enormemente.
5.54.22
प्रदीप्तमग्निं पवनस्तेषु वेश्मसु चारयन्।
तानि काञ्चनजालानि मुक्तामणिमयानि च ॥ ५.५४.२२ ॥
El viento propagó aquel fuego ardiente por aquellas mansiones, que tenían celosías de oro y adornos de perlas y gemas.
5.54.23
भवनानि व्यशीर्यन्त रत्नवन्ति महान्ति च।
तानि भग्नविमानानि निपेतुर्वसुधातले ॥ ५.५४.२३ ॥
Aquellas grandes mansiones llenas de joyas comenzaron a desmoronarse, y los carros aéreos rotos cayeron sobre la tierra.
5.54.24
भवनानीव सिद्धानामम्बरात् पुण्यसंक्षये।
संजज्ञे तुमुलः शब्दो राक्षसानां प्रधावताम् ॥ ५.५४.२४ ॥
Como las moradas de los seres perfectos caen desde el cielo cuando se agota su mérito, así surgió un clamor tumultuoso de los rākṣasas que huían.
5.54.25
स्वे स्वे गृहपरित्राणे भग्नोत्साहोज्झितश्रियाम्।
नूनमेषोऽग्निरायातः कपिरूपेण हा इति ॥ ५.५४.२५ ॥
Cada uno en la defensa de su propia casa, con el ánimo quebrado y la gloria perdida, exclamó: "¡Ay! ¡Seguramente este fuego ha venido en forma de mono!"
5.54.26
क्रन्दन्त्यः सहसा पेतुः स्तनंधयधराः स्त्रियः।
काश्चिदग्निपरीताङ्ग्यो हर्म्येभ्यो मुक्तमूर्धजाः ॥ ५.५४.२६ ॥
Gritando, las mujeres con niños de pecho en brazos cayeron de repente; algunas, con los miembros rodeados de fuego, cayeron desde las mansiones con el cabello suelto.
5.54.27
पतन्त्योरेजिरेऽभ्रेभ्यः सौदामन्य इवाम्बरात्।
वज्रविद्रुमवैदूर्यमुक्तारजतसंहतान् ॥ ५.५४.२७ ॥
Al caer, brillaban como relámpagos que caen de las nubes por el cielo: montones de diamante, coral, ojo de gato, perla y plata.
5.54.28
विचित्रान् भवनाद्धातून् स्यन्दमानान् ददर्श सः।
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां तृणानां च यथा तथा ॥ ५.५४.२८ ॥
Vio los diversos metales fundidos fluyendo de las mansiones; pero como el fuego nunca se sacia con leña y hierba, así tampoco se saciaba con ellos.
5.54.29
हनूमान् राक्षसेन्द्राणां वधे किंचिन्न तृप्यति।
न हनूमद्विशस्तानां राक्षसानां वसुन्धरा ॥ ५.५४.२९ ॥
Hanumān no queda en absoluto satisfecho con matar a los señores de los rākṣasas, ni la tierra se satisface con los rākṣasas abatidos por Hanumān.
5.54.30
हनूमता वेगवता वानरेण महात्मना।
लङ्कापुरं प्रदग्धं तद् रुद्रेण त्रिपुरं यथा ॥ ५.५४.३० ॥
Por Hanumān, el veloz mono de alma grande, fue quemada la ciudad de Laṅkā, tal como Rudra quemó los tres mundos (Tripura).
5.54.31
ततः स लङ्कापुरपर्वताग्रे
समुत्थितो भीमपराक्रमोऽग्निः।
प्रसार्य चूडावलयं प्रदीप्तो
हनूमता वेगवतोपसृष्टः ॥ ५.५४.३१ ॥
Entonces aquel fuego de terrible valor, lanzado por el veloz Hanumān, se alzó sobre la cima del monte de la ciudad de Laṅkā, desplegó su corona de llamas y ardió.
5.54.32
युगान्तकालानलतुल्यरूपः
समारुतोऽग्निर्ववृधे दिवस्पृक्।
विधूमरश्मिर्भवनेषु सक्तो
रक्षःशरीराज्यसमर्पितार्चिः ॥ ५.५४.३२ ॥
Aquel fuego, de forma semejante a la llama de fin de era, crecía junto con el viento, tocando el cielo; con sus rayos sin humo se aferraba a las casas, y su llama era alimentada con el ghee de los cuerpos de los rākṣasas.
5.54.33
आदित्यकोटीसदृशः सुतेजा
लङ्कां समस्तां परिवार्य तिष्ठन्।
शब्दैरनेकैरशनिप्ररूढै-
र्भिन्दन्निवाण्डं प्रबभौ महाग्निः ॥ ५.५४.३३ ॥
Semejante a diez millones de soles, de gran esplendor, el gran fuego permanecía rodeando toda Laṅkā; con muchos estruendos terribles como rayos desatados resplandeció, como si partiera el huevo del universo.
5.54.34
तत्राम्बरादग्निरतिप्रवृद्धो
रूक्षप्रभः किंशुकपुष्पचूडः।
निर्वाणधूमाकुलराजयश्च
नीलोत्पलाभाः प्रचकाशिरेऽभ्राः ॥ ५.५४.३४ ॥
Allí, desde el cielo, el fuego crecido en exceso, de luz áspera y con corona de flores de kiṃśuka, y las nubes, azules como lotos, cubiertas de hileras de humo del fuego agonizante, resplandecieron.
5.54.35
वज्री महेन्द्रस्त्रिदशेश्वरो वा
साक्षाद् यमो वा वरुणोऽनिलो वा।
रौद्रोऽग्निरर्को धनदश्च सोमो
न वानरोऽयं स्वयमेव कालः ॥ ५.५४.३५ ॥
¿Es este Mahendra, portador del rayo, señor de los dioses? ¿O es en verdad Yama, Varuṇa o Vāyu? ¿O el feroz Rudra, Agni, el sol, Kubera o la luna? Este no es un mono: es el mismo Tiempo.
5.54.36
किं ब्रह्मणः सर्वपितामहस्य
लोकस्य धातुश्चतुराननस्य।
इहागतो वानररूपधारी
रक्षोपसंहारकरः प्रकोपः ॥ ५.५४.३६ ॥
¿Acaso es Brahmā, el abuelo de todos, el creador del mundo de cuatro rostros, que ha venido aquí con forma de mono y muestra la ira que aniquila a los rākṣasas?
5.54.37
किं वैष्णवं वा कपिरूपमेत्य
रक्षोविनाशाय परं सुतेजः।
अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तमेकं
स्वमायया साम्प्रतमागतं वा ॥ ५.५४.३७ ॥
¿O acaso es Viṣṇu mismo, de suprema majestad, que ha venido en forma de mono para destruir a los rākṣasas? Aquel que es inconcebible, no manifiesto, infinito y uno, ha llegado ahora por su propio poder ilusorio.
5.54.38
इत्येवमूचुर्बहवो विशिष्टा
रक्षोगणास्तत्र समेत्य सर्वे।
सप्राणिसङ्घां सगृहां सवृक्षां
दग्धां पुरीं तां सहसा समीक्ष्य ॥ ५.५४.३८ ॥
Así hablaron los muchos y distinguidos grupos de rākṣasas, todos reunidos allí, cuando de pronto contemplaron aquella ciudad quemada, junto con sus multitudes de seres vivos, sus casas y sus árboles.
5.54.39
ततस्तु लङ्का सहसा प्रदग्धा
सराक्षसा साश्वरथा सनागा।
सपक्षिसङ्घा समृगा सवृक्षा
रुरोद दीना तुमुलं सशब्दम् ॥ ५.५४.३९ ॥
Entonces Laṅkā, súbitamente y del todo quemada, junto con los rākṣasas, sus caballos y carros, sus elefantes, las bandadas de aves, los ciervos y los árboles, lloró lastimosamente con un estruendo tumultuoso.
5.54.40
हा तात हा पुत्रक कान्त मित्र
हा जीवितेशाङ्ग हतं सुपुण्यम्।
रक्षोभिरेवं बहुधा ब्रुवद्भिः
शब्दः कृतो घोरतरः सुभीमः ॥ ५.५४.४० ॥
"¡Ay, padre! ¡Ay, hijo! ¡Ay, amado! ¡Ay, amigo! ¡Ay, señor de mi vida! ¡Ay, la muy meritoria (ciudad) ha sido destruida!" Así, lamentándose de muchas maneras, los rākṣasas produjeron un sonido espantosísimo y terrible.
5.54.41
हुताशनज्वालसमावृता सा
हतप्रवीरा परिवृत्तयोधा।
हनूमतः क्रोधबलाभिभूता
बभूव शापोपहतेव लङ्का ॥ ५.५४.४१ ॥
Rodeada por las llamas del fuego, aquella Laṅkā, con sus héroes muertos y sus guerreros dados la vuelta en fuga, quedó dominada por la cólera y el poder de Hanumān, como si la hubiera herido una maldición.
5.54.42
ससम्भ्रमं त्रस्तविषण्णराक्षसां
समुज्ज्वलज्ज्वालहुताशनाङ्किताम्।
ददर्श लङ्कां हनुमान् महामनाः
स्वयंभुरोषोपहतामिवावनिम् ॥ ५.५४.४२ ॥
Hanumān, de gran ánimo, vio Laṅkā, marcada por el fuego ardiente, con sus rākṣasas aterrorizados y abatidos en confusión, como la tierra herida por la cólera de Svayambhū.
5.54.43
भङ्क्त्वा वनं पादपरत्नसंकुलं
हत्वा तु रक्षांसि महान्ति संयुगे।
दग्ध्वा पुरीं तां गृहरत्नमालिनीं
तस्थौ हनूमान् पवनात्मजः कपिः ॥ ५.५४.४३ ॥
Tras destrozar el bosque repleto de los más excelentes árboles, tras matar en batalla a los grandes rākṣasas, y tras quemar aquella ciudad ceñida por una guirnalda de casas esplendorosas, el mono Hanumān, hijo del Viento, se detuvo.
5.54.44
स राक्षसांस्तान् सुबहूंश्च हत्वा
वनं च भङ्क्त्वा बहुपादपं तत्।
विसृज्य रक्षोभवनेषु चाग्निं
जगाम रामं मनसा महात्मा ॥ ५.५४.४४ ॥
Tras matar a aquellos numerosos rākṣasas, destrozar aquel bosque de muchos árboles y dejar fuego en las moradas de los rākṣasas, el magnánimo Hanumān se dirigió con la mente hacia Rāma.
5.54.45
ततस्तु तं वानरवीरमुख्यं
महाबलं मारुततुल्यवेगम्।
महामतिं वायुसुतं वरिष्ठं
प्रतुष्टुवुर्देवगणाश्च सर्वे ॥ ५.५४.४५ ॥
Entonces todas las huestes de dioses lo alabaron: el primero entre los héroes monos, de gran poder, de velocidad igual a la del viento, de gran intelecto, hijo de Vāyu, el más excelente.
5.54.46
देवाश्च सर्वे मुनिपुङ्गवाश्च
गन्धर्वविद्याधरपन्नगाश्च।
भूतानि सर्वाणि महान्ति तत्र
जग्मुः परां प्रीतिमतुल्यरूपाम् ॥ ५.५४.४६ ॥
Allí todos los dioses, los mejores de los sabios, los gandharvas, los vidyādharas y las serpientes, y todos los grandes seres alcanzaron una suprema alegría de forma incomparable.
5.54.47
भङ्क्त्वा वनं महातेजा हत्वा रक्षांसि संयुगे।
दग्ध्वा लङ्कापुरीं भीमां रराज स महाकपिः ॥ ५.५४.४७ ॥
Tras destrozar el bosque, dar muerte a los demonios en la batalla y quemar la temible ciudad de Laṅkā, aquel gran mono de gran esplendor resplandeció.
5.54.48
गृहाग्र्यशृङ्गाग्रतले विचित्रे
प्रतिष्ठितो वानरराजसिंहः।
प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली
व्यराजतादित्य इवार्चिमाली ॥ ५.५४.४८ ॥
Erguido en la cima de una casa elevada y maravillosa, aquel león entre reyes monos, con su cola ardiente formando una guirnalda de llamas, resplandeció como el sol rodeado de sus rayos.
5.54.49
लङ्कां समस्तां सम्पीड्य लाङ्गूलाग्निं महाकपिः।
निर्वापयामास तदा समुद्रे हरिपुङ्गवः ॥ ५.५४.४९ ॥
Tras abrasar toda Laṅkā, aquel gran mono, el mejor de los monos, apagó entonces el fuego de su cola en el océano.
5.54.50
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
दृष्ट्वा लङ्कां प्रदग्धां तां विस्मयं परमं गताः ॥ ५.५४.५० ॥
Entonces los dioses, junto con los gandharvas, los siddhas y los grandes sabios, al ver Laṅkā incendiada, quedaron sumidos en un profundo asombro.
5.54.51
तं दृष्ट्वा वानरश्रेष्ठं हनूमन्तं महाकपिम्।
कालाग्निरिति संचिन्त्य सर्वभूतानि तत्रसुः ॥ ५.५४.५१ ॥
Al ver a aquel mejor de los monos, el gran mono Hanumān, todos los seres se aterrorizaron, pensando: "Este es el fuego de la destrucción."