వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.54.1
वीक्षमाणस्ततो लङ्कां कपिः कृतमनोरथः।
वर्धमानसमुत्साहः कार्यशेषमचिन्तयत् ॥ ५.५४.१ ॥
అప్పుడు లంకను చూస్తూ, కోరిక నెరవేరిన ఆ వానరుడు, పెరుగుతున్న ఉత్సాహంతో మిగిలిన కార్యం గురించి ఆలోచించాడు.
5.54.2
किं नु खल्ववशिष्टं मे कर्तव्यमिह साम्प्रतम्।
यदेषां रक्षसां भूयः संतापजननं भवेत् ॥ ५.५४.२ ॥
ఇప్పుడు ఇక్కడ నాకు ఇంకా చేయవలసినది ఏముంది, ఈ రాక్షసులకు మళ్ళీ బాధ కలిగించేది?
5.54.3
वनं तावत्प्रमथितं प्रकृष्टा राक्षसा हताः।
बलैकदेशः क्षपितः शेषं दुर्गविनाशनम् ॥ ५.५४.३ ॥
వనం ఇప్పటికే ధ్వంసమైంది, ప్రముఖ రాక్షసులు హతమయ్యారు, సేనలో ఒక భాగం నశించింది; మిగిలింది కోటను నాశనం చేయడం.
5.54.4
दुर्गे विनाशिते कर्म भवेत् सुखपरिश्रमम्।
अल्पयत्नेन कार्येऽस्मिन् मम स्यात् सफलः श्रमः ॥ ५.५४.४ ॥
కోట నాశనమైతే ఈ కార్యం సుఖంగా చేయగల శ్రమ అవుతుంది; ఈ పనిలో కొద్ది ప్రయత్నంతోనే నా శ్రమ ఫలిస్తుంది.
5.54.5
यो ह्ययं मम लाङ्गूले दीप्यते हव्यवाहनः।
अस्य संतर्पणं न्याय्यं कर्तुमेभिर्गृहोत्तमैः ॥ ५.५४.५ ॥
నా తోకపై మండుతున్న ఈ అగ్నిని, ఈ ఉత్తమ భవనాలతో తృప్తిపరచడం న్యాయమైనది.
5.54.6
ततः प्रदीप्तलाङ्गूलः सविद्युदिव तोयदः।
भवनाग्रेषु लङ्काया विचचार महाकपिः ॥ ५.५४.६ ॥
అప్పుడు మండుతున్న తోకతో ఆ మహాకపి, మెరుపుతో కూడిన మేఘంలా లంక భవనాగ్రాలపై సంచరించాడు.
5.54.7
गृहाद् गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः।
वीक्षमाणो ह्यसंत्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः ॥ ५.५४.७ ॥
వానరుడు ఇంటింటికీ, రాక్షసుల ఉద్యానవనాలను చూస్తూ, భయం లేకుండా మేడలలో కూడా సంచరించాడు.
5.54.8
अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्।
अग्निं तत्र विनिक्षिप्य श्वसनेन समो बली ॥ ५.५४.८ ॥
మహావేగుడైన ఆ బలవంతుడు ప్రహస్తుని నివాసంలో దూకి, గాలితో సమానమైన వేగంతో అక్కడ అగ్ని ఉంచాడు.
5.54.9
ततोऽन्यत् पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान्।
मुमोच हनुमानग्निं कालानलशिखोपमम् ॥ ५.५४.९ ॥
అనంతరం వీర్యవంతుడైన హనుమంతుడు మహాపార్శ్వుని మరొక నివాసంపైకి దూకి, కాలాగ్ని జ్వాలలాంటి అగ్నిని విడిచాడు.
5.54.10
वज्रदंष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः।
शुकस्य च महातेजाः सारणस्य च धीमतः ॥ ५.५४.१० ॥
అలాగే ఆ మహాకపి వజ్రదంష్ట్రుని నివాసంపైకి, మహాతేజస్వి శుకుని, బుద్ధిమంతుడైన సారణుని నివాసాలపైకి కూడా దూకాడు.
5.54.11
तथा चेन्द्रजितो वेश्म ददाह हरियूथपः।
जम्बुमालेः सुमालेश्च ददाह भवनं ततः ॥ ५.५४.११ ॥
అలాగే ఆ వానర యూథపతి ఇంద్రజిత్తు నివాసాన్ని దహించాడు; తరువాత జంబుమాలి, సుమాలి నివాసాలను కూడా దహించాడు.
5.54.12
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।
ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः ॥ ५.५४.१२ ॥
రశ్మికేతువు నివాసాన్ని, అలాగే సూర్యశత్రువు నివాసాన్ని, హ్రస్వకర్ణుడు, దంష్ట్రుడు, రోమశుడు అనే రాక్షసుల నివాసాలను కూడా.
5.54.13
युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।
विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च ॥ ५.५४.१३ ॥
యుద్ధోన్మత్తుడు, మత్తుడు, ధ్వజగ్రీవుడు అనే రాక్షసుని; విద్యుజ్జిహ్వుడు అనే ఘోరుని; హస్తిముఖుని (భవనమూ) కూడా.
5.54.14
करालस्य विशालस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।
कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि ॥ ५.५४.१४ ॥
కరాళుడు, విశాలుడు, శోణితాక్షుని (భవనమూ); కుంభకర్ణుని భవనం; మకరాక్షుని (భవనమూ) కూడా.
5.54.15
नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।
यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च ॥ ५.५४.१५ ॥
నరాంతకుడు, కుంభుడు, దురాత్ముడు నికుంభుడు (భవనాలు); యజ్ఞశత్రువు (భవనం); బ్రహ్మశత్రువు (భవనం) కూడా అలాగే.
5.54.16
वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।
क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः ॥ ५.५४.१६ ॥
మహాతేజస్వి అయిన హరిశ్రేష్ఠుడు విభీషణ గృహాన్ని విడిచి, క్రమంగా ముందుకు సాగుతూ (మిగిలినవాటిని) దహించెను.
5.54.17
तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः।
गृहेष्वृद्धिमतामृद्धिं ददाह कपिकुञ्जरः ॥ ५.५४.१७ ॥
ఆ యా మహార్హమైన భవనాలలో, మహాయశస్వి కపికుంజరుడు సమృద్ధిమంతుల గృహాల సంపదను దహించెను.
5.54.18
सर्वेषां समतिक्रम्य राक्षसेन्द्रस्य वीर्यवान्।
आससादाथ लक्ष्मीवान् रावणस्य निवेशनम् ॥ ५.५४.१८ ॥
అందరినీ అతిక్రమించి, వీర్యవంతుడు, లక్ష్మీవంతుడు అయిన (హనుమంతుడు) రాక్షసేంద్రుడైన రావణుని నివాసానికి చేరెను.
5.54.19
ततस्तस्मिन् गृहे मुख्ये नानारत्नविभूषिते।
मेरुमन्दरसंकाशे नानामङ्गलशोभिते ॥ ५.५४.१९ ॥
అప్పుడు అనేక రత్నాలతో అలంకరించబడిన, మేరు మరియు మందర పర్వతాలను పోలిన, అనేక మంగళ వస్తువులతో శోభించే ఆ ప్రధాన గృహంలో—
5.54.20
प्रदीप्तमग्निमुत्सृज्य लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितम्।
ननाद हनुमान् वीरो युगान्तजलदो यथा ॥ ५.५४.२० ॥
తోక చివర ఉన్న మండుతున్న అగ్నిని విడిచి, వీరుడైన హనుమంతుడు యుగాంత మేఘంలా గర్జించాడు.
5.54.21
श्वसनेन च संयोगादतिवेगो महाबलः।
कालाग्निरिव जज्वाल प्रावर्धत हुताशनः ॥ ५.५४.२१ ॥
గాలి కలయికతో అత్యంత వేగమూ మహాబలమూ కలిగిన ఆ అగ్ని కాలాగ్ని వలె మండి మరింత పెరిగింది.
5.54.22
प्रदीप्तमग्निं पवनस्तेषु वेश्मसु चारयन्।
तानि काञ्चनजालानि मुक्तामणिमयानि च ॥ ५.५४.२२ ॥
గాలి ఆ మండుతున్న అగ్నిని ఆ భవనాలలో వ్యాపింపజేసింది; అక్కడ బంగారు జాలీలు, ముత్యాలు-మణులతో చేసిన అలంకరణలు ఉన్నాయి.
5.54.23
भवनानि व्यशीर्यन्त रत्नवन्ति महान्ति च।
तानि भग्नविमानानि निपेतुर्वसुधातले ॥ ५.५४.२३ ॥
రత్నాలతో నిండిన ఆ గొప్ప భవనాలు విరిగి పడిపోయాయి; విరిగిన విమానాలు భూమిపై కూలిపోయాయి.
5.54.24
भवनानीव सिद्धानामम्बरात् पुण्यसंक्षये।
संजज्ञे तुमुलः शब्दो राक्षसानां प्रधावताम् ॥ ५.५४.२४ ॥
పుణ్యం క్షీణించినప్పుడు సిద్ధుల భవనాలు ఆకాశం నుండి పడినట్లుగా, పరుగెత్తే రాక్షసుల భయంకర కోలాహలం చెలరేగింది.
5.54.25
स्वे स्वे गृहपरित्राणे भग्नोत्साहोज्झितश्रियाम्।
नूनमेषोऽग्निरायातः कपिरूपेण हा इति ॥ ५.५४.२५ ॥
తమ తమ ఇళ్ల రక్షణలో ఉత్సాహం సన్నగిల్లి, కాంతి కోల్పోయినవారు (అన్నారు): "అయ్యో! నిజంగా ఈ అగ్ని వానర రూపంలో వచ్చింది!"
5.54.26
क्रन्दन्त्यः सहसा पेतुः स्तनंधयधराः स्त्रियः।
काश्चिदग्निपरीताङ्ग्यो हर्म्येभ्यो मुक्तमूर्धजाः ॥ ५.५४.२६ ॥
ఏడుస్తూ, స్తనాలపై శిశువులను ధరించిన స్త్రీలు అకస్మాత్తుగా పడిపోయారు; కొందరు అగ్నితో చుట్టుముట్టబడిన అంగాలతో, మేడల నుండి జుట్టు విరబోసుకుని పడ్డారు.
5.54.27
पतन्त्योरेजिरेऽभ्रेभ्यः सौदामन्य इवाम्बरात्।
वज्रविद्रुमवैदूर्यमुक्तारजतसंहतान् ॥ ५.५४.२७ ॥
పడుతున్నవి మేఘాల నుండి ఆకాశంలో పడే మెరుపుల వలె మెరిశాయి — వజ్రం, పగడం, వైడూర్యం, ముత్యం, వెండి రాశులు.
5.54.28
विचित्रान् भवनाद्धातून् स्यन्दमानान् ददर्श सः।
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां तृणानां च यथा तथा ॥ ५.५४.२८ ॥
ఆయన భవనాల నుండి కరిగి ప్రవహిస్తున్న విచిత్ర ధాతువులను చూశాడు; అగ్ని కట్టెలతో, గడ్డితో తృప్తి చెందనట్లు, అది కూడా తృప్తి చెందలేదు.
5.54.29
हनूमान् राक्षसेन्द्राणां वधे किंचिन्न तृप्यति।
न हनूमद्विशस्तानां राक्षसानां वसुन्धरा ॥ ५.५४.२९ ॥
హనుమంతుడు రాక్షసేంద్రులను చంపడంలో ఏమాత్రం తృప్తి చెందడు; హనుమంతునిచే చంపబడిన రాక్షసులతో భూమి కూడా తృప్తి చెందలేదు.
5.54.30
हनूमता वेगवता वानरेण महात्मना।
लङ्कापुरं प्रदग्धं तद् रुद्रेण त्रिपुरं यथा ॥ ५.५४.३० ॥
వేగవంతుడైన వానరుడు, మహాత్ముడైన హనుమంతునిచే లంకానగరం, రుద్రుడు త్రిపురాలను దహించినట్లు, దహించబడింది.
5.54.31
ततः स लङ्कापुरपर्वताग्रे
समुत्थितो भीमपराक्रमोऽग्निः।
प्रसार्य चूडावलयं प्रदीप्तो
हनूमता वेगवतोपसृष्टः ॥ ५.५४.३१ ॥
అప్పుడు వేగవంతుడైన హనుమంతుడు విడిచిన భయంకర పరాక్రమ అగ్ని లంకా నగర పర్వత శిఖరంపై లేచి, తన జ్వాలా వలయాన్ని విస్తరించి ప్రజ్వలించింది.
5.54.32
युगान्तकालानलतुल्यरूपः
समारुतोऽग्निर्ववृधे दिवस्पृक्।
विधूमरश्मिर्भवनेषु सक्तो
रक्षःशरीराज्यसमर्पितार्चिः ॥ ५.५४.३२ ॥
యుగాంత కాలాగ్నితో సమానమైన రూపం గల ఆ అగ్ని గాలితో కలిసి పెరిగి ఆకాశాన్ని తాకింది; పొగలేని కిరణాలతో భవనాలను చుట్టుకుంది; రాక్షసుల శరీరాలనే నెయ్యితో దాని జ్వాల పోషింపబడింది.
5.54.33
आदित्यकोटीसदृशः सुतेजा
लङ्कां समस्तां परिवार्य तिष्ठन्।
शब्दैरनेकैरशनिप्ररूढै-
र्भिन्दन्निवाण्डं प्रबभौ महाग्निः ॥ ५.५४.३३ ॥
కోటి సూర్యులతో సమానమైన, అతి తేజస్వి ఆ మహాగ్ని లంక మొత్తాన్ని చుట్టుముట్టి నిలిచింది; పిడుగుల వంటి అనేక భీకర ధ్వనులతో బ్రహ్మాండాన్ని పగలగొడుతున్నట్లుగా అది ప్రకాశించింది.
5.54.34
तत्राम्बरादग्निरतिप्रवृद्धो
रूक्षप्रभः किंशुकपुष्पचूडः।
निर्वाणधूमाकुलराजयश्च
नीलोत्पलाभाः प्रचकाशिरेऽभ्राः ॥ ५.५४.३४ ॥
అక్కడ ఆకాశం నుండి మరింత పెరిగిన ఆ అగ్ని కఠిన కాంతి కలది, కింశుక పుష్పాల వంటి శిఖా కలది; ఆరిపోతున్న అగ్ని పొగ పంక్తులతో నిండిన, నీలకమలాల రంగు మేఘాలు ప్రకాశించాయి.
5.54.35
वज्री महेन्द्रस्त्रिदशेश्वरो वा
साक्षाद् यमो वा वरुणोऽनिलो वा।
रौद्रोऽग्निरर्को धनदश्च सोमो
न वानरोऽयं स्वयमेव कालः ॥ ५.५४.३५ ॥
ఇతడు వజ్రాయుధధారి మహేంద్రుడా, దేవతల ప్రభువా? లేక ప్రత్యక్షంగా యముడా, వరుణుడా, వాయువా? లేక భయంకర రుద్రుడా, అగ్నియా, సూర్యుడా, కుబేరుడా, చంద్రుడా? ఇతడు వానరుడు కాదు; ఇతడే స్వయంగా కాలుడు.
5.54.36
किं ब्रह्मणः सर्वपितामहस्य
लोकस्य धातुश्चतुराननस्य।
इहागतो वानररूपधारी
रक्षोपसंहारकरः प्रकोपः ॥ ५.५४.३६ ॥
సర్వులకు పితామహుడు, లోకాన్ని సృష్టించే చతుర్ముఖుడు బ్రహ్మయా, వానర రూపం ధరించి ఇక్కడికి వచ్చి రాక్షసులను సంహరించే కోపాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నవాడు?
5.54.37
किं वैष्णवं वा कपिरूपमेत्य
रक्षोविनाशाय परं सुतेजः।
अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तमेकं
स्वमायया साम्प्रतमागतं वा ॥ ५.५४.३७ ॥
లేదా ఇది వైష్ణవ తేజస్సుతో, రాక్షసుల వినాశనం కోసం కోతి రూపంలో వచ్చిన మహాతేజస్వి విష్ణువా? అచింత్యుడు, అవ్యక్తుడు, అనంతుడు, ఏకుడు అయిన ఆయన తన మాయతో ఇప్పుడు వచ్చాడా?
5.54.38
इत्येवमूचुर्बहवो विशिष्टा
रक्षोगणास्तत्र समेत्य सर्वे।
सप्राणिसङ्घां सगृहां सवृक्षां
दग्धां पुरीं तां सहसा समीक्ष्य ॥ ५.५४.३८ ॥
ఇలా అక్కడ గుమిగూడిన అనేక విశిష్ట రాక్షస సమూహాలన్నీ అన్నాయి, ప్రాణుల సమూహాలతో, ఇళ్లతో, వృక్షాలతో కాలిపోయిన ఆ నగరాన్ని వారు అకస్మాత్తుగా చూసినప్పుడు.
5.54.39
ततस्तु लङ्का सहसा प्रदग्धा
सराक्षसा साश्वरथा सनागा।
सपक्षिसङ्घा समृगा सवृक्षा
रुरोद दीना तुमुलं सशब्दम् ॥ ५.५४.३९ ॥
అప్పుడు అకస్మాత్తుగా పూర్తిగా కాలిపోయిన లంక, రాక్షసులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు, పక్షి సమూహాలు, మృగాలు, వృక్షాలతో దీనంగా గొప్ప ధ్వనితో ఏడ్చింది.
5.54.40
हा तात हा पुत्रक कान्त मित्र
हा जीवितेशाङ्ग हतं सुपुण्यम्।
रक्षोभिरेवं बहुधा ब्रुवद्भिः
शब्दः कृतो घोरतरः सुभीमः ॥ ५.५४.४० ॥
"అయ్యో తండ్రీ! అయ్యో కుమారా! అయ్యో ప్రియుడా! అయ్యో మిత్రుడా! అయ్యో నా ప్రాణనాథా! అయ్యో, మహాపుణ్యమైన (నగరం) నాశనమైంది!" అని అనేక విధాలుగా పలుకుతూ రాక్షసులు అత్యంత ఘోరమైన, భయంకరమైన శబ్దం చేశారు.
5.54.41
हुताशनज्वालसमावृता सा
हतप्रवीरा परिवृत्तयोधा।
हनूमतः क्रोधबलाभिभूता
बभूव शापोपहतेव लङ्का ॥ ५.५४.४१ ॥
అగ్ని జ్వాలలతో చుట్టుముట్టబడిన ఆ లంక, వీరులు హతమై యోధులు వెనుదిరిగి పారిపోగా, హనుమంతుని క్రోధబలంతో అభిభూతమై శాపంతో హతమైనట్లు అయింది.
5.54.42
ससम्भ्रमं त्रस्तविषण्णराक्षसां
समुज्ज्वलज्ज्वालहुताशनाङ्किताम्।
ददर्श लङ्कां हनुमान् महामनाः
स्वयंभुरोषोपहतामिवावनिम् ॥ ५.५४.४२ ॥
భయకంపితులై నిరాశచెందిన రాక్షసులతో, ప్రకాశించే అగ్నిజ్వాలలతో గుర్తించబడిన లంకను మహామనస్కుడైన హనుమంతుడు చూశాడు; స్వయంభువు కోపంతో హతమైన భూమిలా ఉంది.
5.54.43
भङ्क्त्वा वनं पादपरत्नसंकुलं
हत्वा तु रक्षांसि महान्ति संयुगे।
दग्ध्वा पुरीं तां गृहरत्नमालिनीं
तस्थौ हनूमान् पवनात्मजः कपिः ॥ ५.५४.४३ ॥
చెట్లతో నిండిన వనాన్ని ధ్వంసం చేసి, యుద్ధంలో గొప్ప రాక్షసులను చంపి, రత్నభవనాల మాలలా ఉన్న ఆ నగరాన్ని దహించి, వాయుపుత్రుడైన వానరుడు హనుమంతుడు నిలిచాడు.
5.54.44
स राक्षसांस्तान् सुबहूंश्च हत्वा
वनं च भङ्क्त्वा बहुपादपं तत्।
विसृज्य रक्षोभवनेषु चाग्निं
जगाम रामं मनसा महात्मा ॥ ५.५४.४४ ॥
ఆ అనేకమంది రాక్షసులను చంపి, బహు వృక్షాలతో కూడిన ఆ వనాన్ని ధ్వంసం చేసి, రాక్షస గృహాలలో అగ్నిని విడిచి, మహాత్ముడైన హనుమంతుడు మనసులో రాముని వద్దకు వెళ్లాడు.
5.54.45
ततस्तु तं वानरवीरमुख्यं
महाबलं मारुततुल्यवेगम्।
महामतिं वायुसुतं वरिष्ठं
प्रतुष्टुवुर्देवगणाश्च सर्वे ॥ ५.५४.४५ ॥
అప్పుడు వానర వీరులలో ముఖ్యుడు, మహాబలుడు, వాయువుతో సమానమైన వేగం కలవాడు, మహామతి, వాయుపుత్రుడు, శ్రేష్ఠుడైన ఆ హనుమంతుని దేవగణాలన్నీ స్తుతించాయి.
5.54.46
देवाश्च सर्वे मुनिपुङ्गवाश्च
गन्धर्वविद्याधरपन्नगाश्च।
भूतानि सर्वाणि महान्ति तत्र
जग्मुः परां प्रीतिमतुल्यरूपाम् ॥ ५.५४.४६ ॥
అక్కడ దేవతలు, శ్రేష్ఠ మునులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, నాగులు, మరియు అన్ని గొప్ప ప్రాణులు సాటిలేని గొప్ప ఆనందాన్ని పొందాయి.
5.54.47
भङ्क्त्वा वनं महातेजा हत्वा रक्षांसि संयुगे।
दग्ध्वा लङ्कापुरीं भीमां रराज स महाकपिः ॥ ५.५४.४७ ॥
వనాన్ని ధ్వంసం చేసి, యుద్ధంలో రాక్షసులను సంహరించి, భయంకరమైన లంకా నగరాన్ని దహించి ఆ మహాతేజస్వి మహాకపి ప్రకాశించాడు.
5.54.48
गृहाग्र्यशृङ्गाग्रतले विचित्रे
प्रतिष्ठितो वानरराजसिंहः।
प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली
व्यराजतादित्य इवार्चिमाली ॥ ५.५४.४८ ॥
విచిత్రమైన ఉన్నతమైన భవన శిఖర అగ్రభాగంపై నిలిచిన ఆ వానరరాజ సింహం, మండుతున్న తోకతో జ్వాలామాలను ధరించి సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు.
5.54.49
लङ्कां समस्तां सम्पीड्य लाङ्गूलाग्निं महाकपिः।
निर्वापयामास तदा समुद्रे हरिपुङ्गवः ॥ ५.५४.४९ ॥
లంకనంతటినీ దహించిన ఆ మహాకపి, శ్రేష్ఠ వానరుడు, అప్పుడు తన తోకలోని అగ్నిని సముద్రంలో ఆర్పివేశాడు.
5.54.50
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
दृष्ट्वा लङ्कां प्रदग्धां तां विस्मयं परमं गताः ॥ ५.५४.५० ॥
అప్పుడు దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, పరమ ఋషులు దగ్ధమైన ఆ లంకను చూసి మహా ఆశ్చర్యం పొందారు.
5.54.51
तं दृष्ट्वा वानरश्रेष्ठं हनूमन्तं महाकपिम्।
कालाग्निरिति संचिन्त्य सर्वभूतानि तत्रसुः ॥ ५.५४.५१ ॥
ఆ వానరశ్రేష్ఠుడు, మహాకపి హనుమంతుడిని చూసి, "ఇతడు కాలాగ్ని" అని భావించి సర్వ ప్రాణులు అక్కడ భయపడ్డాయి.