વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.54.1
वीक्षमाणस्ततो लङ्कां कपिः कृतमनोरथः।
वर्धमानसमुत्साहः कार्यशेषमचिन्तयत् ॥ ५.५४.१ ॥
પછી લંકાને જોતાં, જેનો મનોરથ પૂર્ણ થયો હતો અને જેનો ઉત્સાહ વધતો હતો, તે વાનરે બાકી રહેલા કાર્યનો વિચાર કર્યો.
5.54.2
किं नु खल्ववशिष्टं मे कर्तव्यमिह साम्प्रतम्।
यदेषां रक्षसां भूयः संतापजननं भवेत् ॥ ५.५४.२ ॥
હવે અહીં મારું બાકી કર્તવ્ય શું છે, જે આ રાક્ષસોને ફરી સંતાપ આપનારું થાય?
5.54.3
वनं तावत्प्रमथितं प्रकृष्टा राक्षसा हताः।
बलैकदेशः क्षपितः शेषं दुर्गविनाशनम् ॥ ५.५४.३ ॥
વન તો ઉજ્જડ કરાયું, મુખ્ય રાક્ષસો માર્યા ગયા, સેનાનો એક ભાગ નાશ પામ્યો; બાકી છે કિલ્લાનો વિનાશ.
5.54.4
दुर्गे विनाशिते कर्म भवेत् सुखपरिश्रमम्।
अल्पयत्नेन कार्येऽस्मिन् मम स्यात् सफलः श्रमः ॥ ५.५४.४ ॥
કિલ્લો નાશ પામે તો આ કર્મ સુખદ પરિશ્રમ બનશે; આ કાર્યમાં થોડા પ્રયત્નથી જ મારો શ્રમ સફળ થશે.
5.54.5
यो ह्ययं मम लाङ्गूले दीप्यते हव्यवाहनः।
अस्य संतर्पणं न्याय्यं कर्तुमेभिर्गृहोत्तमैः ॥ ५.५४.५ ॥
મારી પૂંછડી પર જે આ અગ્નિ બળે છે, તેને આ ઉત્તમ ઘરો વડે તૃપ્ત કરવો યોગ્ય છે.
5.54.6
ततः प्रदीप्तलाङ्गूलः सविद्युदिव तोयदः।
भवनाग्रेषु लङ्काया विचचार महाकपिः ॥ ५.५४.६ ॥
પછી જેની પૂંછડી સળગતી હતી તે મહાકપિ, વીજળી સહિતના મેઘની જેમ લંકાના ભવનોના શિખરો પર વિચરવા લાગ્યો.
5.54.7
गृहाद् गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः।
वीक्षमाणो ह्यसंत्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः ॥ ५.५४.७ ॥
વાનર ઘરેઘર જઈને અને રાક્ષસોના ઉદ્યાનો જોતાં, નિર્ભય થઈને મહેલોમાં પણ વિચર્યો.
5.54.8
अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्।
अग्निं तत्र विनिक्षिप्य श्वसनेन समो बली ॥ ५.५४.८ ॥
મહાવેગવાળો એ બળવાન વાનર પ્રહસ્તના નિવાસમાં કૂદી પડ્યો અને પવન જેવા વેગે ત્યાં આગ મૂકી.
5.54.9
ततोऽन्यत् पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान्।
मुमोच हनुमानग्निं कालानलशिखोपमम् ॥ ५.५४.९ ॥
પછી વીર્યવાન હનુમાને મહાપાર્શ્વના બીજા ભવનમાં કૂદીને કાળાગ્નિની જ્વાળા સમાન અગ્નિ છોડ્યો.
5.54.10
वज्रदंष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः।
शुकस्य च महातेजाः सारणस्य च धीमतः ॥ ५.५४.१० ॥
એ જ રીતે એ મહાકપિ વજ્રદંષ્ટ્રના ભવનમાં, મહાતેજસ્વી શુકના અને બુદ્ધિમાન સારણના ભવનમાં પણ કૂદી પડ્યો.
5.54.11
तथा चेन्द्रजितो वेश्म ददाह हरियूथपः।
जम्बुमालेः सुमालेश्च ददाह भवनं ततः ॥ ५.५४.११ ॥
એ જ રીતે વાનરયૂથપતિએ ઇન્દ્રજિતનું ભવન બાળ્યું; પછી જંબુમાલી અને સુમાલીના ભવનો પણ બાળ્યાં.
5.54.12
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।
ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः ॥ ५.५४.१२ ॥
રશ્મિકેતુનું ભવન, એ જ રીતે સૂર્યશત્રુનું, અને હ્રસ્વકર્ણ, દંષ્ટ્ર તથા રોમશ રાક્ષસોનાં ભવનો પણ.
5.54.13
युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।
विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च ॥ ५.५४.१३ ॥
યુદ્ધોન્મત્ત, મત્ત, ધ્વજગ્રીવ નામના રાક્ષસનું; વિદ્યુજ્જિહ્વ નામના ઘોરનું; તથા હસ્તિમુખનું (ભવન પણ).
5.54.14
करालस्य विशालस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।
कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि ॥ ५.५४.१४ ॥
કરાલ, વિશાલ અને શોણિતાક્ષનું (ભવન); કુંભકર્ણનું ભવન; તથા મકરાક્ષનું (ભવન પણ).
5.54.15
नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।
यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च ॥ ५.५४.१५ ॥
નરાંતક, કુંભ અને દુરાત્મા નિકુંભનું (ભવન); યજ્ઞશત્રુનું ભવન; તથા બ્રહ્મશત્રુનું ભવન પણ તેમ જ.
5.54.16
वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।
क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः ॥ ५.५४.१६ ॥
મહાતેજસ્વી વાનરશ્રેષ્ઠે વિભીષણનું ઘર છોડીને, ક્રમશઃ આગળ વધતા (બીજા ભવનો) બાળ્યાં.
5.54.17
तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः।
गृहेष्वृद्धिमतामृद्धिं ददाह कपिकुञ्जरः ॥ ५.५४.१७ ॥
તે તે મહામૂલ્યવાન ભવનોમાં, મહાયશસ્વી કપિકુંજરે સમૃદ્ધોના ગૃહોની સમૃદ્ધિ બાળી નાખી.
5.54.18
सर्वेषां समतिक्रम्य राक्षसेन्द्रस्य वीर्यवान्।
आससादाथ लक्ष्मीवान् रावणस्य निवेशनम् ॥ ५.५४.१८ ॥
સૌને વટાવીને, વીર્યવાન અને લક્ષ્મીવાન (હનુમાન) રાક્ષસેન્દ્ર રાવણના નિવાસે પહોંચ્યા.
5.54.19
ततस्तस्मिन् गृहे मुख्ये नानारत्नविभूषिते।
मेरुमन्दरसंकाशे नानामङ्गलशोभिते ॥ ५.५४.१९ ॥
ત્યારબાદ તે મુખ્ય ભવનમાં, જે અનેક રત્નોથી શણગારેલું, મેરુ અને મંદર પર્વત સમાન અને અનેક મંગળ વસ્તુઓથી શોભતું હતું—
5.54.20
प्रदीप्तमग्निमुत्सृज्य लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितम्।
ननाद हनुमान् वीरो युगान्तजलदो यथा ॥ ५.५४.२० ॥
પૂંછડીના છેડે રહેલા પ્રજ્વલિત અગ્નિને છોડીને વીર હનુમાન યુગાંત મેઘ જેવા ગર્જ્યા.
5.54.21
श्वसनेन च संयोगादतिवेगो महाबलः।
कालाग्निरिव जज्वाल प्रावर्धत हुताशनः ॥ ५.५४.२१ ॥
પવનના સંયોગથી અતિવેગવાન અને મહાબળવાન તે અગ્નિ કાળાગ્નિ સમાન પ્રજ્વલિત થઈ વધુ વધ્યો.
5.54.22
प्रदीप्तमग्निं पवनस्तेषु वेश्मसु चारयन्।
तानि काञ्चनजालानि मुक्तामणिमयानि च ॥ ५.५४.२२ ॥
પવન તે પ્રજ્વલિત અગ્નિને તે ભવનોમાં ફેલાવતો રહ્યો; ત્યાં સોનાની જાળીઓ અને મોતી-મણિની સજાવટ હતી.
5.54.23
भवनानि व्यशीर्यन्त रत्नवन्ति महान्ति च।
तानि भग्नविमानानि निपेतुर्वसुधातले ॥ ५.५४.२३ ॥
રત્નોથી ભરેલાં તે મોટાં ભવનો તૂટીને પડવા લાગ્યાં; તૂટેલાં વિમાનો ધરતી પર પડ્યાં.
5.54.24
भवनानीव सिद्धानामम्बरात् पुण्यसंक्षये।
संजज्ञे तुमुलः शब्दो राक्षसानां प्रधावताम् ॥ ५.५४.२४ ॥
પુણ્ય ક્ષીણ થતાં સિદ્ધોના ભવનો આકાશમાંથી પડે તેમ, દોડતા રાક્ષસોનો ભયંકર કોલાહલ ઊઠ્યો.
5.54.25
स्वे स्वे गृहपरित्राणे भग्नोत्साहोज्झितश्रियाम्।
नूनमेषोऽग्निरायातः कपिरूपेण हा इति ॥ ५.५४.२५ ॥
પોતપોતાના ઘરના રક્ષણમાં ઉત્સાહ ભાંગી, શોભા ગુમાવનારા (બોલ્યા): "અરેરે! ખરેખર આ અગ્નિ વાનરના રૂપમાં આવ્યો છે!"
5.54.26
क्रन्दन्त्यः सहसा पेतुः स्तनंधयधराः स्त्रियः।
काश्चिदग्निपरीताङ्ग्यो हर्म्येभ्यो मुक्तमूर्धजाः ॥ ५.५४.२६ ॥
રડતી, સ્તનપાન કરાવતા બાળકોને તેડેલી સ્ત્રીઓ અચાનક પડી; કેટલીક, જેમનાં અંગો અગ્નિથી ઘેરાયેલાં હતાં, મહેલોમાંથી વાળ ખુલ્લા મૂકીને પડી.
5.54.27
पतन्त्योरेजिरेऽभ्रेभ्यः सौदामन्य इवाम्बरात्।
वज्रविद्रुमवैदूर्यमुक्तारजतसंहतान् ॥ ५.५४.२७ ॥
પડતા તે વાદળોમાંથી આકાશમાં પડતી વીજળી જેવા ઝળક્યા — હીરા, પરવાળાં, વૈડૂર્ય, મોતી અને ચાંદીના ઢગલા.
5.54.28
विचित्रान् भवनाद्धातून् स्यन्दमानान् ददर्श सः।
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां तृणानां च यथा तथा ॥ ५.५४.२८ ॥
તેમણે મહેલોમાંથી ઓગળીને વહેતી વિચિત્ર ધાતુઓ જોઈ; જેમ અગ્નિ લાકડાં અને ઘાસથી તૃપ્ત થતો નથી, તેમ તે પણ તૃપ્ત થતો ન હતો.
5.54.29
हनूमान् राक्षसेन्द्राणां वधे किंचिन्न तृप्यति।
न हनूमद्विशस्तानां राक्षसानां वसुन्धरा ॥ ५.५४.२९ ॥
હનુમાન રાક્ષસરાજોના વધમાં જરાય તૃપ્ત થતા નથી; હનુમાન દ્વારા હણાયેલા રાક્ષસોથી પૃથ્વી પણ તૃપ્ત થતી નથી.
5.54.30
हनूमता वेगवता वानरेण महात्मना।
लङ्कापुरं प्रदग्धं तद् रुद्रेण त्रिपुरं यथा ॥ ५.५४.३० ॥
વેગવાન વાનર મહાત્મા હનુમાન વડે લંકાપુરી બળી ગઈ — જેમ રુદ્રે ત્રિપુરને બાળ્યું હતું તેમ.
5.54.31
ततः स लङ्कापुरपर्वताग्रे
समुत्थितो भीमपराक्रमोऽग्निः।
प्रसार्य चूडावलयं प्रदीप्तो
हनूमता वेगवतोपसृष्टः ॥ ५.५४.३१ ॥
ત્યારે વેગવાન હનુમાને પ્રક્ષેપેલો ભયંકર પરાક્રમી તે અગ્નિ લંકાપુરીના પર્વતશિખર પર ઊઠ્યો અને પોતાનું જ્વાળામય ચક્ર ફેલાવીને પ્રજ્વલિત થયો.
5.54.32
युगान्तकालानलतुल्यरूपः
समारुतोऽग्निर्ववृधे दिवस्पृक्।
विधूमरश्मिर्भवनेषु सक्तो
रक्षःशरीराज्यसमर्पितार्चिः ॥ ५.५४.३२ ॥
યુગાંતના કાલાગ્નિ સમાન રૂપવાળો તે અગ્નિ પવન સાથે વધ્યો અને આકાશને સ્પર્શ્યો; ધૂમ્રરહિત કિરણો સાથે ભવનોને વળગી રહ્યો; રાક્ષસોના દેહરૂપી ઘીથી તેની જ્વાળા પોષાઈ.
5.54.33
आदित्यकोटीसदृशः सुतेजा
लङ्कां समस्तां परिवार्य तिष्ठन्।
शब्दैरनेकैरशनिप्ररूढै-
र्भिन्दन्निवाण्डं प्रबभौ महाग्निः ॥ ५.५४.३३ ॥
કરોડ સૂર્ય સમાન અતિ તેજસ્વી તે મહાઅગ્નિ સમગ્ર લંકાને ઘેરી ઊભો રહ્યો; વીજળી જેવી અનેક ભયંકર ગર્જનાઓથી જાણે બ્રહ્માંડ-અંડ ભેદતો હોય તેમ તે પ્રકાશ્યો.
5.54.34
तत्राम्बरादग्निरतिप्रवृद्धो
रूक्षप्रभः किंशुकपुष्पचूडः।
निर्वाणधूमाकुलराजयश्च
नीलोत्पलाभाः प्रचकाशिरेऽभ्राः ॥ ५.५४.३४ ॥
ત્યાં આકાશમાંથી અતિ વધેલો તે અગ્નિ રૂક્ષ પ્રભાવાળો, કિંશુક પુષ્પ જેવા શિખરવાળો હતો; બુઝાતા અગ્નિના ધુમાડાની હારોથી ભરેલા નીલકમળ જેવા રંગના મેઘ ચમક્યા.
5.54.35
वज्री महेन्द्रस्त्रिदशेश्वरो वा
साक्षाद् यमो वा वरुणोऽनिलो वा।
रौद्रोऽग्निरर्को धनदश्च सोमो
न वानरोऽयं स्वयमेव कालः ॥ ५.५४.३५ ॥
આ વજ્રધારી મહેન્દ્ર છે કે દેવોના સ્વામી? અથવા સાક્ષાત યમ, વરુણ કે વાયુ છે? અથવા ભયંકર રુદ્ર, અગ્નિ, સૂર્ય, કુબેર કે ચંદ્ર છે? આ વાનર નથી; આ તો સ્વયં કાળ છે.
5.54.36
किं ब्रह्मणः सर्वपितामहस्य
लोकस्य धातुश्चतुराननस्य।
इहागतो वानररूपधारी
रक्षोपसंहारकरः प्रकोपः ॥ ५.५४.३६ ॥
સર્વના પિતામહ, લોકના સર્જક ચતુર્મુખ બ્રહ્મા શું વાનરનું રૂપ ધારણ કરીને અહીં આવ્યા છે, રાક્ષસોના સંહાર માટે ક્રોધ પ્રગટ કરી રહ્યા છે?
5.54.37
किं वैष्णवं वा कपिरूपमेत्य
रक्षोविनाशाय परं सुतेजः।
अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तमेकं
स्वमायया साम्प्रतमागतं वा ॥ ५.५४.३७ ॥
અથવા શું આ વૈષ્ણવ તેજવાળા, રાક્ષસોના વિનાશ માટે વાનરનું રૂપ લઈને આવેલા પરમ તેજસ્વી વિષ્ણુ છે? અચિંત્ય, અવ્યક્ત, અનંત અને એક એવા તેઓ પોતાની માયાથી હમણાં અહીં આવ્યા છે?
5.54.38
इत्येवमूचुर्बहवो विशिष्टा
रक्षोगणास्तत्र समेत्य सर्वे।
सप्राणिसङ्घां सगृहां सवृक्षां
दग्धां पुरीं तां सहसा समीक्ष्य ॥ ५.५४.३८ ॥
આ રીતે ત્યાં એકઠા થયેલા અનેક શ્રેષ્ઠ રાક્ષસગણોએ બધા કહ્યું; પ્રાણીઓના સમૂહો, ઘરો અને વૃક્ષો સહિત બળી ગયેલી તે નગરીને તેમણે અચાનક જોઈ ત્યારે.
5.54.39
ततस्तु लङ्का सहसा प्रदग्धा
सराक्षसा साश्वरथा सनागा।
सपक्षिसङ्घा समृगा सवृक्षा
रुरोद दीना तुमुलं सशब्दम् ॥ ५.५४.३९ ॥
ત્યારે અચાનક સંપૂર્ણ બળી ગયેલી લંકા, રાક્ષસો, ઘોડા, રથ, હાથી, પક્ષીઓના ટોળાં, મૃગો અને વૃક્ષો સહિત દીન બનીને તુમુલ શબ્દે રડવા લાગી.
5.54.40
हा तात हा पुत्रक कान्त मित्र
हा जीवितेशाङ्ग हतं सुपुण्यम्।
रक्षोभिरेवं बहुधा ब्रुवद्भिः
शब्दः कृतो घोरतरः सुभीमः ॥ ५.५४.४० ॥
"અરે પિતા! અરે પુત્ર! અરે પ્રિય! અરે મિત્ર! અરે મારા જીવનના સ્વામી! અરે, સુપુણ્ય (નગરી) નાશ પામી!" એમ અનેક રીતે વિલાપ કરતા રાક્ષસોએ અત્યંત ઘોર અને ભયંકર શબ્દ કર્યો.
5.54.41
हुताशनज्वालसमावृता सा
हतप्रवीरा परिवृत्तयोधा।
हनूमतः क्रोधबलाभिभूता
बभूव शापोपहतेव लङ्का ॥ ५.५४.४१ ॥
અગ્નિની જ્વાળાઓથી ઘેરાયેલી તે લંકા, તેના વીરો હણાયા અને યોદ્ધાઓ પીઠ ફેરવી ભાગ્યા; હનુમાનના ક્રોધ અને બળથી અભિભૂત થઈ જાણે શાપથી આહત થઈ હોય તેમ થઈ ગઈ.
5.54.42
ससम्भ्रमं त्रस्तविषण्णराक्षसां
समुज्ज्वलज्ज्वालहुताशनाङ्किताम्।
ददर्श लङ्कां हनुमान् महामनाः
स्वयंभुरोषोपहतामिवावनिम् ॥ ५.५४.४२ ॥
ભયભીત અને ખિન્ન રાક્ષસોથી ભરેલી, પ્રજ્વલિત જ્વાળાઓથી ચિહ્નિત લંકાને મહામનસ્વી હનુમાને જોઈ; સ્વયંભૂના ક્રોધથી આહત પૃથ્વી જેવી તે હતી.
5.54.43
भङ्क्त्वा वनं पादपरत्नसंकुलं
हत्वा तु रक्षांसि महान्ति संयुगे।
दग्ध्वा पुरीं तां गृहरत्नमालिनीं
तस्थौ हनूमान् पवनात्मजः कपिः ॥ ५.५४.४३ ॥
રત્ન સમાન વૃક્ષોથી ભરેલું વન તોડીને, યુદ્ધમાં મહાન રાક્ષસોને હણીને, રત્નમય ગૃહમાળા જેવી તે નગરીને બાળીને, પવનપુત્ર વાનર હનુમાન ઊભા રહ્યા.
5.54.44
स राक्षसांस्तान् सुबहूंश्च हत्वा
वनं च भङ्क्त्वा बहुपादपं तत्।
विसृज्य रक्षोभवनेषु चाग्निं
जगाम रामं मनसा महात्मा ॥ ५.५४.४४ ॥
તે ઘણા રાક્ષસોને હણીને, ઘણા વૃક્ષોવાળું તે વન તોડીને, રાક્ષસોનાં ભવનોમાં અગ્નિ મૂકીને, મહાત્મા હનુમાન મનથી રામ પાસે ગયા.
5.54.45
ततस्तु तं वानरवीरमुख्यं
महाबलं मारुततुल्यवेगम्।
महामतिं वायुसुतं वरिष्ठं
प्रतुष्टुवुर्देवगणाश्च सर्वे ॥ ५.५४.४५ ॥
ત્યારે વાનરવીરોમાં મુખ્ય, મહાબળવાન, પવન સમાન વેગવાળા, મહામતિ, પવનપુત્ર શ્રેષ્ઠ એવા તે હનુમાનની સર્વ દેવગણોએ સ્તુતિ કરી.
5.54.46
देवाश्च सर्वे मुनिपुङ्गवाश्च
गन्धर्वविद्याधरपन्नगाश्च।
भूतानि सर्वाणि महान्ति तत्र
जग्मुः परां प्रीतिमतुल्यरूपाम् ॥ ५.५४.४६ ॥
ત્યાં બધા દેવો, શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, ગંધર્વો, વિદ્યાધરો, નાગો અને બધાં મહાન પ્રાણીઓ અતુલ્ય પરમ આનંદ પામ્યા.
5.54.47
भङ्क्त्वा वनं महातेजा हत्वा रक्षांसि संयुगे।
दग्ध्वा लङ्कापुरीं भीमां रराज स महाकपिः ॥ ५.५४.४७ ॥
વનને ભાંગીને, યુદ્ધમાં રાક્ષસોનો વધ કરીને, ભયંકર લંકાપુરીને બાળીને તે મહાતેજસ્વી મહાકપિ શોભ્યા.
5.54.48
गृहाग्र्यशृङ्गाग्रतले विचित्रे
प्रतिष्ठितो वानरराजसिंहः।
प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली
व्यराजतादित्य इवार्चिमाली ॥ ५.५४.४८ ॥
વિચિત્ર ઊંચા ઘરના શિખરના અગ્રભાગ પર ઊભેલો તે વાનરરાજ-સિંહ, સળગતી પૂંછડીથી અગ્નિમાળા ધારણ કરીને સૂર્યની જેમ શોભ્યો.
5.54.49
लङ्कां समस्तां सम्पीड्य लाङ्गूलाग्निं महाकपिः।
निर्वापयामास तदा समुद्रे हरिपुङ्गवः ॥ ५.५४.४९ ॥
સમગ્ર લંકાને તપાવી દીધા પછી તે મહાકપિ, શ્રેષ્ઠ વાનરે, પોતાની પૂંછડીનો અગ્નિ સમુદ્રમાં ઓલવી નાખ્યો.
5.54.50
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
दृष्ट्वा लङ्कां प्रदग्धां तां विस्मयं परमं गताः ॥ ५.५४.५० ॥
ત્યારે દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને પરમ ઋષિઓ બળી ગયેલી તે લંકા જોઈને અત્યંત વિસ્મય પામ્યા.
5.54.51
तं दृष्ट्वा वानरश्रेष्ठं हनूमन्तं महाकपिम्।
कालाग्निरिति संचिन्त्य सर्वभूतानि तत्रसुः ॥ ५.५४.५१ ॥
તે શ્રેષ્ઠ વાનર, મહાકપિ હનુમાનને જોઈને, "આ કાલાગ્નિ છે" એમ વિચારીને સર્વ પ્રાણીઓ ત્યાં ભયભીત થયા.