ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 5.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.54.1
वीक्षमाणस्ततो लङ्कां कपिः कृतमनोरथः।
वर्धमानसमुत्साहः कार्यशेषमचिन्तयत् ॥ ५.५४.१ ॥
ਫਿਰ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੇ ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।
5.54.2
किं नु खल्ववशिष्टं मे कर्तव्यमिह साम्प्रतम्।
यदेषां रक्षसां भूयः संतापजननं भवेत् ॥ ५.५४.२ ॥
ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਕਰਤੱਵ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੰਤਾਪ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ?
5.54.3
वनं तावत्प्रमथितं प्रकृष्टा राक्षसा हताः।
बलैकदेशः क्षपितः शेषं दुर्गविनाशनम् ॥ ५.५४.३ ॥
ਬਾਗ਼ ਤਾਂ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਖਸ਼ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਬਾਕੀ ਹੈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਸ਼।
5.54.4
दुर्गे विनाशिते कर्म भवेत् सुखपरिश्रमम्।
अल्पयत्नेन कार्येऽस्मिन् मम स्यात् सफलः श्रमः ॥ ५.५४.४ ॥
ਕਿਲ੍ਹਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਸੁਖਦਾਈ ਮਿਹਨਤ ਬਣੇਗਾ; ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗੀ।
5.54.5
यो ह्ययं मम लाङ्गूले दीप्यते हव्यवाहनः।
अस्य संतर्पणं न्याय्यं कर्तुमेभिर्गृहोत्तमैः ॥ ५.५४.५ ॥
ਮੇਰੀ ਪੂਛ ਉੱਤੇ ਜੋ ਇਹ ਅੱਗ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਹੈ।
5.54.6
ततः प्रदीप्तलाङ्गूलः सविद्युदिव तोयदः।
भवनाग्रेषु लङ्काया विचचार महाकपिः ॥ ५.५४.६ ॥
ਫਿਰ ਬਲਦੀ ਪੂਛ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਕਪੀ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੰਕਾ ਦੇ ਭਵਨਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ।
5.54.7
गृहाद् गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः।
वीक्षमाणो ह्यसंत्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः ॥ ५.५४.७ ॥
ਵਾਨਰ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁੰਮਿਆ।
5.54.8
अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्।
अग्निं तत्र विनिक्षिप्य श्वसनेन समो बली ॥ ५.५४.८ ॥
ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।
5.54.9
ततोऽन्यत् पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान्।
मुमोच हनुमानग्निं कालानलशिखोपमम् ॥ ५.५४.९ ॥
ਫਿਰ ਵੀਰਜਵਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਲਾਗਨੀ ਦੀ ਲਾਟ ਵਰਗੀ ਅੱਗ ਛੱਡੀ।
5.54.10
वज्रदंष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः।
शुकस्य च महातेजाः सारणस्य च धीमतः ॥ ५.५४.१० ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ ਵਜ੍ਰਦੰਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜ ਸ਼ੁਕ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਾਰਣ ਦੇ ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਾਲ ਮਾਰੀ।
5.54.11
तथा चेन्द्रजितो वेश्म ददाह हरियूथपः।
जम्बुमालेः सुमालेश्च ददाह भवनं ततः ॥ ५.५४.११ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਦਾ ਭਵਨ ਸਾੜਿਆ; ਫਿਰ ਜੰਬੂਮਾਲੀ ਤੇ ਸੁਮਾਲੀ ਦੇ ਭਵਨ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ।
5.54.12
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।
ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः ॥ ५.५४.१२ ॥
ਰਸ਼ਮੀਕੇਤੂ ਦਾ ਭਵਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਿਆਸ਼ਤਰੂ ਦਾ, ਅਤੇ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਰਣ, ਦੰਸ਼ਟ੍ਰ ਤੇ ਰੋਮਸ਼ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਭਵਨ ਵੀ।
5.54.13
युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।
विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च ॥ ५.५४.१३ ॥
ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਨਮੱਤ, ਮੱਤ, ਧ੍ਵਜਗ੍ਰੀਵ ਨਾਮਕ ਰਾਕਸ਼ ਦਾ; ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵ ਨਾਮਕ ਭਿਆਨਕ ਦਾ; ਅਤੇ ਹਸ੍ਤਿਮੁਖ ਦਾ (ਭਵਨ ਵੀ)।
5.54.14
करालस्य विशालस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।
कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि ॥ ५.५४.१४ ॥
ਕਰਾਲ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੋਣਿਤਾਕ੍ਸ਼ ਦਾ (ਭਵਨ); ਕੁੰਭਕਰਣ ਦਾ ਭਵਨ; ਅਤੇ ਮਕਰਾਕ੍ਸ਼ ਦਾ (ਭਵਨ ਵੀ)।
5.54.15
नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।
यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च ॥ ५.५४.१५ ॥
ਨਰਾਂਤਕ, ਕੁੰਭ ਅਤੇ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨਿਕੁੰਭ ਦਾ (ਭਵਨ); ਯਗ੍ਯਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦਾ ਭਵਨ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦਾ ਭਵਨ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ।
5.54.16
वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।
क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः ॥ ५.५४.१६ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸ਼ੀ ਹਰੀਪੁੰਗਵ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ (ਬਾਕੀ ਸਭ) ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ।
5.54.17
तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः।
गृहेष्वृद्धिमतामृद्धिं ददाह कपिकुञ्जरः ॥ ५.५४.१७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਮੁੱਲੇ ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਕਪਿਕੁੰਜਰ ਨੇ ਧਨਵਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ।
5.54.18
सर्वेषां समतिक्रम्य राक्षसेन्द्रस्य वीर्यवान्।
आससादाथ लक्ष्मीवान् रावणस्य निवेशनम् ॥ ५.५४.१८ ॥
ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਵੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ (ਹਨੂਮਾਨ) ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।
5.54.19
ततस्तस्मिन् गृहे मुख्ये नानारत्नविभूषिते।
मेरुमन्दरसंकाशे नानामङ्गलशोभिते ॥ ५.५४.१९ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਮੰਗਲ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ—
5.54.20
प्रदीप्तमग्निमुत्सृज्य लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितम्।
ननाद हनुमान् वीरो युगान्तजलदो यथा ॥ ५.५४.२० ॥
ਪੂਛ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀਰ ਹਨੂਮਾਨ ਯੁਗਾਂਤ ਦੇ ਮੇਘ ਵਾਂਗ ਗਰਜੇ।
5.54.21
श्वसनेन च संयोगादतिवेगो महाबलः।
कालाग्निरिव जज्वाल प्रावर्धत हुताशनः ॥ ५.५४.२१ ॥
ਹਵਾ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਅਤਿ ਵੇਗਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਉਹ ਅੱਗ ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਾਂਗ ਭੜਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ।
5.54.22
प्रदीप्तमग्निं पवनस्तेषु वेश्मसु चारयन्।
तानि काञ्चनजालानि मुक्तामणिमयानि च ॥ ५.५४.२२ ॥
ਹਵਾ ਉਸ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ; ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ-ਮਣਿਆਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਸੀ।
5.54.23
भवनानि व्यशीर्यन्त रत्नवन्ति महान्ति च।
तानि भग्नविमानानि निपेतुर्वसुधातले ॥ ५.५४.२३ ॥
ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਮਹਿਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੇ; ਟੁੱਟੇ ਵਿਮਾਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
5.54.24
भवनानीव सिद्धानामम्बरात् पुण्यसंक्षये।
संजज्ञे तुमुलः शब्दो राक्षसानां प्रधावताम् ॥ ५.५४.२४ ॥
ਪੁੰਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੌੜਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਰੌਲਾ ਉੱਠਿਆ।
5.54.25
स्वे स्वे गृहपरित्राणे भग्नोत्साहोज्झितश्रियाम्।
नूनमेषोऽग्निरायातः कपिरूपेण हा इति ॥ ५.५४.२५ ॥
ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਟੁੱਟ ਕੇ, ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਆਏ ਹੋਏ (ਆਖਣ ਲੱਗੇ): "ਹਾਏ! ਯਕੀਨਨ ਇਹ ਅਗਨੀ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ!"
5.54.26
क्रन्दन्त्यः सहसा पेतुः स्तनंधयधराः स्त्रियः।
काश्चिदग्निपरीताङ्ग्यो हर्म्येभ्यो मुक्तमूर्धजाः ॥ ५.५४.२६ ॥
ਰੋਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਚੁੱਕੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ; ਕੁਝ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਮਹਲਾਂ ਤੋਂ ਵਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡ ਕੇ ਡਿੱਗੀਆਂ।
5.54.27
पतन्त्योरेजिरेऽभ्रेभ्यः सौदामन्य इवाम्बरात्।
वज्रविद्रुमवैदूर्यमुक्तारजतसंहतान् ॥ ५.५४.२७ ॥
ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ — ਹੀਰੇ, ਮੂੰਗੇ, ਵੈਦੂਰਜ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਢੇਰ।
5.54.28
विचित्रान् भवनाद्धातून् स्यन्दमानान् ददर्श सः।
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां तृणानां च यथा तथा ॥ ५.५४.२८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਮਹਲਾਂ ਤੋਂ ਪਿਘਲ ਕੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਅਨੋਖੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਵੇਖੀਆਂ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਕੜਾਂ ਤੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਰੱਜਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
5.54.29
हनूमान् राक्षसेन्द्राणां वधे किंचिन्न तृप्यति।
न हनूमद्विशस्तानां राक्षसानां वसुन्धरा ॥ ५.५४.२९ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ; ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵੀ ਰੱਜਦੀ ਨਹੀਂ।
5.54.30
हनूमता वेगवता वानरेण महात्मना।
लङ्कापुरं प्रदग्धं तद् रुद्रेण त्रिपुरं यथा ॥ ५.५४.३० ॥
ਤੇਜ਼ ਵਾਨਰ ਮਹਾਤਮਾ ਹਨੂਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਲੰਕਾਪੁਰੀ ਸੜ ਗਈ — ਜਿਵੇਂ ਰੁਦਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਸੀ।
5.54.31
ततः स लङ्कापुरपर्वताग्रे
समुत्थितो भीमपराक्रमोऽग्निः।
प्रसार्य चूडावलयं प्रदीप्तो
हनूमता वेगवतोपसृष्टः ॥ ५.५४.३१ ॥
ਤਦ ਵੇਗਵਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੀ ਉਹ ਅਗਨੀ ਲੰਕਾਪੁਰੀ ਦੇ ਪਰਬਤ-ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਲਾਟਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਬਲ ਉੱਠੀ।
5.54.32
युगान्तकालानलतुल्यरूपः
समारुतोऽग्निर्ववृधे दिवस्पृक्।
विधूमरश्मिर्भवनेषु सक्तो
रक्षःशरीराज्यसमर्पितार्चिः ॥ ५.५४.३२ ॥
ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਉਹ ਅਗਨੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲੱਗੀ; ਧੂੰਏਂ ਰਹਿਤ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਗਈ; ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪੀ ਘਿਉ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਲਾਟ ਪਾਲੀ ਗਈ।
5.54.33
आदित्यकोटीसदृशः सुतेजा
लङ्कां समस्तां परिवार्य तिष्ठन्।
शब्दैरनेकैरशनिप्ररूढै-
र्भिन्दन्निवाण्डं प्रबभौ महाग्निः ॥ ५.५४.३३ ॥
ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਉਹ ਮਹਾਅਗਨੀ ਸਾਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ; ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕ ਭਿਆਨਕ ਗੜਗੜਾਹਟਾਂ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦਾ ਅੰਡਾ ਤੋੜਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਚਮਕ ਉੱਠੀ।
5.54.34
तत्राम्बरादग्निरतिप्रवृद्धो
रूक्षप्रभः किंशुकपुष्पचूडः।
निर्वाणधूमाकुलराजयश्च
नीलोत्पलाभाः प्रचकाशिरेऽभ्राः ॥ ५.५४.३४ ॥
ਉੱਥੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀ ਹੋਈ ਉਹ ਅਗਨੀ ਰੁੱਖੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਢਾਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ; ਬੁਝਦੀ ਅਗਨੀ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨੀਲ-ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਬੱਦਲ ਚਮਕ ਉੱਠੇ।
5.54.35
वज्री महेन्द्रस्त्रिदशेश्वरो वा
साक्षाद् यमो वा वरुणोऽनिलो वा।
रौद्रोऽग्निरर्को धनदश्च सोमो
न वानरोऽयं स्वयमेव कालः ॥ ५.५४.३५ ॥
ਇਹ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਮਹਿੰਦਰ ਹੈ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ? ਜਾਂ ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਯਮ, ਵਰੁਣ ਜਾਂ ਵਾਯੂ? ਜਾਂ ਭਿਆਨਕ ਰੁਦਰ, ਅਗਨੀ, ਸੂਰਜ, ਕੁਬੇਰ ਜਾਂ ਚੰਦਰਮਾ? ਇਹ ਬਾਂਦਰ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤਾਂ ਆਪ ਕਾਲ ਹੈ।
5.54.36
किं ब्रह्मणः सर्वपितामहस्य
लोकस्य धातुश्चतुराननस्य।
इहागतो वानररूपधारी
रक्षोपसंहारकरः प्रकोपः ॥ ५.५४.३६ ॥
ਕੀ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਲੋਕ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ?
5.54.37
किं वैष्णवं वा कपिरूपमेत्य
रक्षोविनाशाय परं सुतेजः।
अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तमेकं
स्वमायया साम्प्रतमागतं वा ॥ ५.५४.३७ ॥
ਜਾਂ ਕੀ ਇਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ? ਅਚਿੰਤ੍ਯ, ਅਵਿਅਕਤ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਇਕ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ?
5.54.38
इत्येवमूचुर्बहवो विशिष्टा
रक्षोगणास्तत्र समेत्य सर्वे।
सप्राणिसङ्घां सगृहां सवृक्षां
दग्धां पुरीं तां सहसा समीक्ष्य ॥ ५.५४.३८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਕਸ਼ਸ ਗਣ ਸਭ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਸੜ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
5.54.39
ततस्तु लङ्का सहसा प्रदग्धा
सराक्षसा साश्वरथा सनागा।
सपक्षिसङ्घा समृगा सवृक्षा
रुरोद दीना तुमुलं सशब्दम् ॥ ५.५४.३९ ॥
ਤਦ ਅਚਾਨਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜੀ ਹੋਈ ਲੰਕਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ, ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗੀ।
5.54.40
हा तात हा पुत्रक कान्त मित्र
हा जीवितेशाङ्ग हतं सुपुण्यम्।
रक्षोभिरेवं बहुधा ब्रुवद्भिः
शब्दः कृतो घोरतरः सुभीमः ॥ ५.५४.४० ॥
"ਹਾਏ ਪਿਤਾ! ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ! ਹਾਏ ਪਿਆਰੇ! ਹਾਏ ਮਿੱਤਰ! ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਹਾਏ, ਮਹਾਪੁਨੀਤ (ਨਗਰੀ) ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ।
5.54.41
हुताशनज्वालसमावृता सा
हतप्रवीरा परिवृत्तयोधा।
हनूमतः क्रोधबलाभिभूता
बभूव शापोपहतेव लङ्का ॥ ५.५४.४१ ॥
ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਉਹ ਲੰਕਾ, ਉਸਦੇ ਵੀਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਯੋਧੇ ਪਿੱਠ ਦਿਖਾ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ; ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹਾਰੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੋਵੇ।
5.54.42
ससम्भ्रमं त्रस्तविषण्णराक्षसां
समुज्ज्वलज्ज्वालहुताशनाङ्किताम्।
ददर्श लङ्कां हनुमान् महामनाः
स्वयंभुरोषोपहतामिवावनिम् ॥ ५.५४.४२ ॥
ਡਰੇ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਬਲਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਮਹਾਮਨਾ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਸਵੈਂਭੂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸੀ।
5.54.43
भङ्क्त्वा वनं पादपरत्नसंकुलं
हत्वा तु रक्षांसि महान्ति संयुगे।
दग्ध्वा पुरीं तां गृहरत्नमालिनीं
तस्थौ हनूमान् पवनात्मजः कपिः ॥ ५.५४.४३ ॥
ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬਨ ਤੋੜ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਰਗੀ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਵਾਨਰ ਹਨੂਮਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
5.54.44
स राक्षसांस्तान् सुबहूंश्च हत्वा
वनं च भङ्क्त्वा बहुपादपं तत्।
विसृज्य रक्षोभवनेषु चाग्निं
जगाम रामं मनसा महात्मा ॥ ५.५४.४४ ॥
ਉਹਨਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਨ ਤੋੜ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਹਨੂਮਾਨ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਏ।
5.54.45
ततस्तु तं वानरवीरमुख्यं
महाबलं मारुततुल्यवेगम्।
महामतिं वायुसुतं वरिष्ठं
प्रतुष्टुवुर्देवगणाश्च सर्वे ॥ ५.५४.४५ ॥
ਤਦ ਵਾਨਰ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ, ਮਹਾਬਲੀ, ਪੌਣ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਮਤੀ, ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਉਸਤਤਿ ਕੀਤੀ।
5.54.46
देवाश्च सर्वे मुनिपुङ्गवाश्च
गन्धर्वविद्याधरपन्नगाश्च।
भूतानि सर्वाणि महान्ति तत्र
जग्मुः परां प्रीतिमतुल्यरूपाम् ॥ ५.५४.४६ ॥
ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
5.54.47
भङ्क्त्वा वनं महातेजा हत्वा रक्षांसि संयुगे।
दग्ध्वा लङ्कापुरीं भीमां रराज स महाकपिः ॥ ५.५४.४७ ॥
ਬਾਗ਼ ਤੋੜ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾਕਪੀ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
5.54.48
गृहाग्र्यशृङ्गाग्रतले विचित्रे
प्रतिष्ठितो वानरराजसिंहः।
प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली
व्यराजतादित्य इवार्चिमाली ॥ ५.५४.४८ ॥
ਅਨੋਖੇ ਉੱਚੇ ਘਰ ਦੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਉਹ ਵਾਨਰਰਾਜ-ਸਿੰਘ, ਬਲਦੀ ਪੂਛ ਨਾਲ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੋਹਿਆ।
5.54.49
लङ्कां समस्तां सम्पीड्य लाङ्गूलाग्निं महाकपिः।
निर्वापयामास तदा समुद्रे हरिपुङ्गवः ॥ ५.५४.४९ ॥
ਸਮੁੱਚੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਕਪੀ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਛ ਦੀ ਅੱਗ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ।
5.54.50
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
दृष्ट्वा लङ्कां प्रदग्धां तां विस्मयं परमं गताः ॥ ५.५४.५० ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੜੀ ਹੋਈ ਉਸ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ।
5.54.51
तं दृष्ट्वा वानरश्रेष्ठं हनूमन्तं महाकपिम्।
कालाग्निरिति संचिन्त्य सर्वभूतानि तत्रसुः ॥ ५.५४.५१ ॥
ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ, ਮਹਾਕਪੀ ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, "ਇਹ ਕਾਲਾਗਨੀ ਹੈ" ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉੱਥੇ ਡਰ ਗਏ।