વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.56.1
ततस्तु शिंशपामूले जानकीं पर्यवस्थिताम्।
अभिवाद्याब्रवीद् दिष्ट्या पश्यामि त्वामिहाक्षताम् ॥ ५.५६.१ ॥
ત્યારે શિંશપાના મૂળમાં બેઠેલી જાનકીને પ્રણામ કરીને તેમણે કહ્યું, 'સદભાગ્યે હું તમને અહીં અક્ષત જોઉં છું.'
5.56.2
ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः।
भर्तुः स्नेहान्विता वाक्यं हनूमन्तमभाषत ॥ ५.५६.२ ॥
ત્યારે જવા તૈયાર થયેલા તેમને વારંવાર જોતાં, પતિના સ્નેહથી ભરેલી સીતાએ હનુમાનને આ વાત કહી.
5.56.3
यदि त्वं मन्यसे तात वसैकाहमिहानघ।
क्वचित् सुसंवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि ॥ ५.५६.३ ॥
હે તાત, હે નિર્દોષ, જો તમને યોગ્ય લાગે તો અહીં એક દિવસ રહો; ક્યાંક સારી રીતે છુપાયેલી જગ્યાએ વિશ્રામ લઈને કાલે જજો.
5.56.4
मम चैवाल्पभाग्यायाः सांनिध्यात् तव वानर।
शोकस्यास्याप्रमेयस्य मुहूर्तं स्यादपि क्षयः ॥ ५.५६.४ ॥
હે વાનર, અલ્પભાગ્યા એવી મને તમારી સમીપતાથી આ અપાર શોક ક્ષણભર પણ ઓછો થઈ શકે.
5.56.5
गते हि हरिशार्दूल पुनः सम्प्राप्तये त्वयि।
प्राणेष्वपि न विश्वासो मम वानरपुङ्गव ॥ ५.५६.५ ॥
હે હરિશાર્દૂલ, તમે ગયા પછી ફરી તમને મળવાનો મને વિશ્વાસ નથી; હે વાનરપુંગવ, મારા પ્રાણ પર પણ મને વિશ્વાસ નથી.
5.56.6
अदर्शनं च ते वीर भूयो मां दारयिष्यति।
दुःखाद् दुःखतरं प्राप्तां दुर्मनःशोककर्शिताम् ॥ ५.५६.६ ॥
હે વીર, તમારું અદર્શન મને ફરી ચીરી નાખશે — દુઃખથી વધુ દુઃખ પામેલી, વિષાદિત મન અને શોકથી ક્ષીણ થયેલી મને.
5.56.7
अयं च वीर संदेहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः।
सुमहत्सु सहायेषु हर्यृक्षेषु महाबलः ॥ ५.५६.७ ॥
હે વીર, મારી સામે આ સંદેહ જાણે ઊભો છે — આ મહાન સહાયક વાનરો અને રીંછોમાં તે મહાબલી.
5.56.8
कथं नु खलु दुष्पारं संतरिष्यति सागरम्।
तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ ॥ ५.५६.८ ॥
તે દુષ્પાર સાગરને તે કેવી રીતે પાર કરશે — તે વાનર-રીંછોની સેનાઓ, કે તે બે નરશ્રેષ્ઠના પુત્રો?
5.56.9
त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यापि लङ्घने।
शक्तिः स्याद् वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा ॥ ५.५६.९ ॥
ત્રણેય લોકના પ્રાણીઓમાં સાગર ઓળંગવાની શક્તિ કેવળ વૈનતેય (ગરુડ), અથવા તારી, અથવા મારુતની હશે.
5.56.10
तदत्र कार्यनिर्बन्धे समुत्पन्ने दुरासदे।
किं पश्यसि समाधानं त्वं हि कार्यविशारदः ॥ ५.५६.१० ॥
તો આ કાર્યબંધન ઉત્પન્ન થતાં, દુર્જય આ સ્થિતિમાં તું કયો ઉકેલ જુએ છે? તું તો કાર્યકુશળ છે.
5.56.11
काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने।
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते फलोदयः ॥ ५.५६.११ ॥
આ કાર્ય સાધવામાં તું એકલો જ પૂરતો છે, હે શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર; તારા માટે યશ આપનારું ફળ ઉદય પામશે.
5.56.12
बलैस्तु संकुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः।
मां नयेद् यदि काकुत्स्थस्तत् तस्य सदृशं भवेत् ॥ ५.५६.१२ ॥
શત્રુસેનાને પીડનારો કાકુત્સ્થ (રામ) સેનાઓથી લંકાને ભરીને મને લઈ જાય, તો તે તેને યોગ્ય થશે.
5.56.13
तद् यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः।
भवत्याहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय ॥ ५.५६.१३ ॥
તે મહાત્માના, યુદ્ધમાં શૂર એવાના, પરાક્રમને અનુરૂપ જે હોય, તે જ રીતે તું તે સિદ્ધ કર.
5.56.14
तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम्।
निशम्य हनुमान् वीरो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.५६.१४ ॥
તે અર્થયુક્ત, વિનમ્ર, હેતુઓ સહિતનાં વચન સાંભળીને વીર હનુમાને ઉત્તરમાં આ વાત કહી.
5.56.15
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः।
सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः ॥ ५.५६.१५ ॥
હે દેવી, વાનર અને ઋક્ષ સેનાઓનો સ્વામી, કૂદનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ, સત્ત્વસંપન્ન સુગ્રીવે તારા કાર્ય માટે દૃઢ નિશ્ચય કર્યો છે.
5.56.16
स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः।
क्षिप्रमेष्यति वैदेहि सुग्रीवः प्लवगाधिपः ॥ ५.५६.१६ ॥
હજારો વાનરોના કરોડોથી ઘેરાયેલો તે, હે વૈદેહી, ઝડપથી આવશે — વાનરાધિપતિ સુગ્રીવ.
5.56.17
तौ च वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ।
आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः ॥ ५.५६.१७ ॥
તે બે વીરો, નરશ્રેષ્ઠ રામ અને લક્ષ્મણ, સાથે આવીને લંકા નગરીને બાણોથી નષ્ટ કરશે.
5.56.18
सगणं राक्षसं हत्वा नचिराद् रघुनन्दनः।
त्वामादाय वरारोहे स्वां पुरीं प्रति यास्यति ॥ ५.५६.१८ ॥
હે સુંદર કમરવાળી, રઘુનંદન રામ ટૂંક સમયમાં સેના સહિત રાક્ષસને મારીને તને લઈને પોતાની નગરી તરફ જશે.
5.56.19
समाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी।
क्षिप्रं द्रक्ष्यसि रामेण निहतं रावणं रणे ॥ ५.५६.१९ ॥
ધીરજ રાખ, તારું કલ્યાણ થાય. સમયની પ્રતીક્ષા કર; ટૂંક સમયમાં યુદ્ધમાં રામ દ્વારા હણાયેલા રાવણને તું જોઈશ.
5.56.20
निहते राक्षसेन्द्रे च सपुत्रामात्यबान्धवे।
त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥ ५.५६.२० ॥
રાક્ષસરાજ પુત્રો, મંત્રીઓ અને સ્વજનો સહિત હણાયા પછી, ચંદ્ર સાથે રોહિણી મળે તેમ તું રામને મળીશ.
5.56.21
क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर्युतः।
यस्ते युधि विजित्यारीञ्छोकं व्यपनयिष्यति ॥ ५.५६.२१ ॥
ટૂંક સમયમાં કાકુત્સ્થ રામ વાનર-ઋક્ષ શ્રેષ્ઠ વીરો સાથે આવશે; યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતીને તારો શોક દૂર કરશે.
5.56.22
एवमाश्वास्य वैदेहीं हनूमान् मारुतात्मजः।
गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीमभ्यवादयत् ॥ ५.५६.२२ ॥
આ રીતે વૈદેહીને આશ્વાસન આપીને, વાયુપુત્ર હનુમાને જવાનો નિશ્ચય કરીને વૈદેહીને પ્રણામ કર્યા.
5.56.23
राक्षसान् प्रवरान् हत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः।
समाश्वास्य च वैदेहीं दर्शयित्वा परं बलम् ॥ ५.५६.२३ ॥
શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને હણીને, મારું નામ જાહેર કરીને, વૈદેહીને આશ્વાસન આપીને અને મારું પરમ બળ બતાવીને (હું જઈશ).
5.56.24
नगरीमाकुलां कृत्वा वञ्चयित्वा च रावणम्।
दर्शयित्वा बलं घोरं वैदेहीमभिवाद्य च ॥ ५.५६.२४ ॥
નગરીને વ્યાકુળ કરીને, રાવણને છેતરીને, ભયંકર બળ બતાવીને અને વૈદેહીને પ્રણામ કરીને (હું જઈશ).
5.56.25
प्रतिगन्तुं मनश्चक्रे पुनर्मध्येन सागरम्।
ततः स कपिशार्दूलः स्वामिसंदर्शनोत्सुकः ॥ ५.५६.२५ ॥
તેણે ફરી સમુદ્રના મધ્યમાર્ગે પાછા જવાનું મન બનાવ્યું. ત્યારે તે કપિશ્રેષ્ઠ પોતાના સ્વામીને ફરી જોવા ઉત્સુક થયો.
5.56.26
आरुरोह गिरिश्रेष्ठमरिष्टमरिमर्दनः।
तुङ्गपद्मकजुष्टाभिर्नीलाभिर्वनराजिभिः ॥ ५.५६.२६ ॥
શત્રુમર્દન તે ઊંચા કમળ જેવા વૃક્ષોથી ભરેલા, નીલ વનપંક્તિઓવાળા પર્વતશ્રેષ્ઠ અરિષ્ટ પર ચડ્યો.
5.56.27
सोत्तरीयमिवाम्भोदैः शृङ्गान्तरविलम्बिभिः।
बोध्यमानमिव प्रीत्या दिवाकरकरैः शुभैः ॥ ५.५६.२७ ॥
શિખરોની વચ્ચે લટકતા મેઘોથી જાણે ઉત્તરીય ધારણ કરેલું, અને સૂર્યનાં શુભ કિરણોથી જાણે પ્રેમથી જગાડાતું.
5.56.28
उन्मिषन्तमिवोद्धूतैर्लोचनैरिव धातुभिः।
तोयौघनिःस्वनैर्मन्द्रैः प्राधीतमिव पर्वतम् ॥ ५.५६.२८ ॥
ઉછળતી ધાતુ-રેખાઓથી જાણે આંખો ઉઘાડતો, અને જળધારાઓના ગંભીર ઘોષથી જાણે વેદપાઠ કરતો એ પર્વત.
5.56.29
प्रगीतमिव विस्पष्टं नानाप्रस्रवणस्वनैः।
देवदारुभिरुद्धूतैरूर्ध्वबाहुमिव स्थितम् ॥ ५.५६.२९ ॥
અનેક ઝરણાંના નાદથી જાણે સ્પષ્ટ ગાન કરતો, અને ડોલતા દેવદારુ વૃક્ષોથી જાણે ઊંચા બાહુ કરીને ઊભો રહેલો.
5.56.30
प्रपातजलनिर्घोषैः प्राक्रुष्टमिव सर्वतः।
वेपमानमिव श्यामैः कम्पमानैः शरद्वनैः ॥ ५.५६.३० ॥
પડતા જળના ઘોષથી ચારેય તરફ જાણે ચીસ પાડતો, અને કંપતા શ્યામ શરદ-વનોથી જાણે કાંપતો.
5.56.31
वेणुभिर्मारुतोद्धूतैः कूजन्तमिव कीचकैः।
निःश्वसन्तमिवामर्षाद् घोरैराशीविषोत्तमैः ॥ ५.५६.३१ ॥
પવનથી હલતા વાંસ અને પોલા વાંસથી જાણે ગુંજતો, ક્રોધથી જાણે નિસાસા નાખતો, ભયંકર શ્રેષ્ઠ સર્પોથી ભરેલો હતો.
5.56.32
नीहारकृतगम्भीरैर्ध्यायन्तमिव गह्वरैः।
मेघपादनिभैः पादैः प्रक्रान्तमिव सर्वतः ॥ ५.५६.३२ ॥
ધુમ્મસથી ઊંડી ગુફાઓથી જાણે ધ્યાન કરતો, મેઘના તળ જેવા ઢોળાવોથી ચારેબાજુ વિસ્તરેલો હતો.
5.56.33
जृम्भमाणमिवाकाशे शिखरैरभ्रमालिभिः।
कूटैश्च बहुधा कीर्णं शोभितं बहुकन्दरैः ॥ ५.५६.३३ ॥
આકાશમાં બગાસું ખાતો હોય તેવો, મેઘમાળાવાળા શિખરોથી, અનેક પ્રકારના કૂટોથી વિખરાયેલો અને અનેક ગુફાઓથી શોભતો.
5.56.34
सालतालैश्च कर्णैश्च वंशैश्च बहुभिर्वृतम्।
लतावितानैर्विततैः पुष्पवद्भिरलंकृतम् ॥ ५.५६.३४ ॥
સાલ, તાડ, કર્ણ વૃક્ષો અને અનેક વાંસોથી ઘેરાયેલો, ફૂલવાળી વિસ્તરેલી વેલાઓના મંડપોથી શણગારેલો.
5.56.35
नानामृगगणैः कीर्णं धातुनिष्यन्दभूषितम्।
बहुप्रस्रवणोपेतं शिलासंचयसंकटम् ॥ ५.५६.३५ ॥
વિવિધ પ્રકારના મૃગોના ટોળાંથી ભરેલો, ધાતુના પ્રવાહોથી શોભતો, અનેક ઝરણાંઓથી યુક્ત, શિલાઓના ઢગલાથી દુર્ગમ.
5.56.36
महर्षियक्षगन्धर्वकिंनरोरगसेवितम्।
लतापादपसम्बाधं सिंहाधिष्ठितकन्दरम् ॥ ५.५६.३६ ॥
મહર્ષિઓ, યક્ષો, ગંધર્વો, કિન્નરો અને નાગોથી સેવિત, વેલાઓ અને વૃક્ષોથી ભરેલો, જેની ગુફાઓમાં સિંહો રહે છે તેવો.
5.56.37
व्याघ्रादिभिः समाकीर्णं स्वादुमूलफलद्रुमम्।
आरुरोहानिलसुतः पर्वतं प्लवगोत्तमः ॥ ५.५६.३७ ॥
વાઘ વગેરેથી ભરેલા, મીઠાં મૂળ અને ફળવાળાં વૃક્ષોથી યુક્ત એ પર્વત પર પવનપુત્ર, વાનરશ્રેષ્ઠ ચડ્યા.
5.56.38
रामदर्शनशीघ्रेण प्रहर्षेणाभिचोदितः।
तेन पादतलक्रान्ता रम्येषु गिरिसानुषु ॥ ५.५६.३८ ॥
રામના દર્શનની ઉતાવળ અને હર્ષથી પ્રેરાઈને તેણે પગના તળિયાથી રમણીય પર્વતશિખરો પર પગ મૂક્યા.
5.56.39
सघोषाः समशीर्यन्त शिलाश्चूर्णीकृतास्ततः।
स तमारुह्य शैलेन्द्रं व्यवर्धत महाकपिः ॥ ५.५६.३९ ॥
ગર્જના સાથે ખડકો ચૂરો થઈને પડ્યા. પછી તે પર્વતરાજ પર ચડીને મહાકપિ વધ્યો.
5.56.40
दक्षिणादुत्तरं पारं प्रार्थयँल्लवणाम्भसः।
अधिरुह्य ततो वीरः पर्वतं पवनात्मजः ॥ ५.५६.४० ॥
ખારા સમુદ્રને દક્ષિણથી ઉત્તર કાંઠે પાર કરવાની ઇચ્છાથી તે વીર પવનપુત્ર પર્વત પર ચડ્યો.
5.56.41
ददर्श सागरं भीमं भीमोरगनिषेवितम्।
स मारुत इवाकाशं मारुतस्यात्मसम्भवः ॥ ५.५६.४१ ॥
ભયંકર સમુદ્ર જોયો; તે ભીષણ સાપોથી ભરેલો હતો. વાયુના સ્વરૂપમાંથી જન્મેલો તે પવનપુત્ર, વાયુ આકાશમાં ચાલે તેમ (જવા તૈયાર થયો).
5.56.42
प्रपेदे हरिशार्दूलो दक्षिणादुत्तरां दिशम्।
स तदा पीडितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः ॥ ५.५६.४२ ॥
વાનરોમાં સિંહ સમાન તે હરિ દક્ષિણથી ઉત્તર દિશા તરફ નીકળ્યો. ત્યારે તે વાનર વડે પીડાયેલો તે શ્રેષ્ઠ પર્વત...
5.56.43
ररास विविधैर्भूतैः प्राविशद् वसुधातलम्।
कम्पमानैश्च शिखरैः पतद्भिरपि च द्रुमैः ॥ ५.५६.४३ ॥
વિવિધ પ્રાણીઓ ચીસ પાડી ઊઠ્યાં; કંપતાં શિખરો અને પડતાં વૃક્ષો સાથે તે ધરતીના પેટાળમાં ઊતરી ગયો.
5.56.44
तस्योरुवेगोन्मथिताः पादपाः पुष्पशालिनः।
निपेतुर्भूतले भग्नाः शक्रायुधहता इव ॥ ५.५६.४४ ॥
તેના પ્રચંડ વેગથી ઉખડેલાં ફૂલોથી લહેરાતાં વૃક્ષો તૂટીને, ઇન્દ્રના વજ્રથી હણાયાં હોય તેમ ધરતી પર પડ્યાં.
5.56.45
कन्दरोदरसंस्थानां पीडितानां महौजसाम्।
सिंहानां निनदो भीमो नभो भिन्दन् हि शुश्रुवे ॥ ५.५६.४५ ॥
ગુફાઓ અને ખીણોમાં રહેતા, પીડિત મહાબળવાન સિંહોની ભયંકર ગર્જના આકાશને ચીરતી સંભળાઈ.
5.56.46
त्रस्तव्याविद्धवसना व्याकुलीकृतभूषणाः।
विद्याधर्यः समुत्पेतुः सहसा धरणीधरात् ॥ ५.५६.४६ ॥
ભયથી વસ્ત્રો વિખરાયેલાં અને આભૂષણો અસ્તવ્યસ્ત થયેલી વિદ્યાધરીઓ અચાનક તે પર્વત પરથી ઊડી ગઈ.
5.56.47
अतिप्रमाणा बलिनो दीप्तजिह्वा महाविषाः।
निपीडितशिरोग्रीवा व्यवेष्टन्त महाहयः ॥ ५.५६.४७ ॥
અતિ વિશાળ, બળવાન, પ્રજ્વલિત જીભવાળા અને મહાવિષી મોટા સર્પો, માથાં અને ગરદન કચડાયેલાં, તેને વીંટળાઈ વળ્યા.
5.56.48
किंनरोरगगन्धर्वयक्षविद्याधरास्तथा।
पीडितं तं नगवरं त्यक्त्वा गगनमास्थिताः ॥ ५.५६.४८ ॥
કિન્નરો, ઉરગો, ગંધર્વો, યક્ષો અને વિદ્યાધરો પણ તે પીડિત શ્રેષ્ઠ પર્વતને છોડીને આકાશમાં જઈ ઊભા રહ્યા.
5.56.49
स च भूमिधरः श्रीमान् बलिना तेन पीडितः।
सवृक्षशिखरोदग्रः प्रविवेश रसातलम् ॥ ५.५६.४९ ॥
તે શ્રીમાન પર્વત તે બલવાનના દબાણથી પીડિત થઈને, વૃક્ષો અને શિખરો સહિત ઊંચો હોવા છતાં, રસાતળમાં પ્રવેશ્યો.
5.56.50
दशयोजनविस्तारस्त्रिंशद्योजनमुच्छ्रितः।
धरण्यां समतां यातः स बभूव धराधरः ॥ ५.५६.५० ॥
દસ યોજન પહોળો અને ત્રીસ યોજન ઊંચો તે પર્વત પૃથ્વી સાથે સમતળ થઈ ગયો; તે ધરાધર બન્યો.
5.56.51
स लिलङ्घयिषुर्भीमं सलीलं लवणार्णवम्।
कल्लोलास्फालवेलान्तमुत्पपात नभो हरिः ॥ ५.५६.५१ ॥
ભયંકર ખારા સાગરને લીલાથી ઓળંગવાની ઇચ્છા ધરાવતા તે, મોજાં અથડાતા કિનારા સુધી પહોંચીને, વાનર હરિ આકાશમાં કૂદી પડ્યો.