વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.57.1
आप्लुत्य च महावेगः पक्षवानिव पर्वतः।
भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम् ॥ ५.५७.१ ॥
મહાવેગથી કૂદકો મારીને, પાંખોવાળા પર્વતની જેમ, નાગ, યક્ષ અને ગંધર્વોએ જગાડેલાં કમળ અને નીલકમળો પર તે ઊડ્યો.
5.57.2
स चन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्।
तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवलशाद्वलम् ॥ ५.५७.२ ॥
ચંદ્ર અને કુમુદથી રમણીય, સૂર્ય અને કારણ્ડવ પક્ષીઓથી શુભ, તિષ્ય અને શ્રવણ નક્ષત્રો તથા કાદંબ પક્ષીઓવાળા, મેઘરૂપી શેવાળ અને ઘાસવાળા આકાશમાં તે ચાલ્યો.
5.57.3
पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्।
ऐरावतमहाद्वीपं स्वातीहंसविलासितम् ॥ ५.५७.३ ॥
પુનર્વસુનો મહામીન, લોહિતાંગ (મંગળ) મહાગ્રહ, ઐરાવત મહાદ્વીપ અને સ્વાતિ-હંસોની ક્રીડાવાળા આકાશમાં.
5.57.4
वातसंघातजालोर्मिचन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्।
हनूमानपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ॥ ५.५७.४ ॥
વાયુના સમૂહોની જાળ જેવાં મોજાં અને ચંદ્રકિરણોથી શીતળ જળવાળા ગગનસાગરને હનુમાન થાક્યા વિના પાર કરી ગયા.
5.57.5
ग्रसमान इवाकाशं ताराधिपमिवोल्लिखन्।
हरन्निव सनक्षत्रं गगनं सार्कमण्डलम् ॥ ५.५७.५ ॥
આકાશને ગળી જતા હોય તેમ, તારાધિપતિ ચંદ્રને સ્પર્શતા હોય તેમ, નક્ષત્રો અને સૂર્યમંડળ સાથે ગગનને હરી લેતા હોય તેમ.
5.57.6
अपारमपरिश्रान्तश्चाम्बुधिं समगाहत।
हनूमान् मेघजालानि विकर्षन्निव गच्छति ॥ ५.५७.६ ॥
અપાર એવા સાગરમાં અથાક હનુમાન પ્રવેશીને પાર થયા; મેઘજાળો ખેંચીને હટાવતા હોય તેમ તે ગયા.
5.57.7
पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च।
हरितारुणवर्णानि महाभ्राणि चकाशिरे ॥ ५.५७.७ ॥
સફેદ-લાલ, વાદળી-માંજિષ્ઠ અને લીલા-લાલ રંગનાં મોટાં વાદળો ચમકી ઊઠ્યાં.
5.57.8
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्क्रमंश्च पुनः पुनः।
प्रकाशश्चाप्रकाशश्च चन्द्रमा इव दृश्यते ॥ ५.५७.८ ॥
વાદળોના સમૂહમાં પ્રવેશતા અને વારંવાર બહાર નીકળતા, ક્યારેક દેખાતા ક્યારેક છુપાતા, તેઓ ચંદ્રમા જેવા દેખાયા.
5.57.9
विविधाभ्रघनापन्नगोचरो धवलाम्बरः।
दृश्यादृश्यतनुर्वीरस्तथा चन्द्रायतेऽम्बरे ॥ ५.५७.९ ॥
વિવિધ ઘેરાં વાદળો વચ્ચે વિચરતા, શ્વેત વસ્ત્રધારી તે વીર, દેખાતા અને અદૃશ્ય થતા શરીરે, આકાશમાં ચંદ્રની જેમ ચમક્યા.
5.57.10
तार्क्ष््यायमाणो गगने स बभौ वायुनन्दनः।
दारयन् मेघवृन्दानि निष्पतंश्च पुनः पुनः ॥ ५.५७.१० ॥
ગરુડની જેમ આકાશમાં વાયુપુત્ર શોભ્યા; વાદળોના સમૂહોને ચીરતા અને વારંવાર તેમાંથી કૂદીને નીકળતા.
5.57.11
नदन् नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः।
प्रवरान् राक्षसान् हत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः ॥ ५.५७.११ ॥
મેઘગર્જના જેવા મહાનાદથી ગર્જતા, શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોનો વધ કરીને અને પોતાનું નામ જાહેર કરીને.
5.57.12
आकुलां नगरीं कृत्वा व्यथयित्वा च रावणम्।
अर्दयित्वा महावीरान् वैदेहीमभिवाद्य च ॥ ५.५७.१२ ॥
નગરીને વ્યાકુળ કરીને, રાવણને ભયભીત કરીને, મહાવીરોને પીડીને અને વૈદેહીને વંદન કરીને.
5.57.13
आजगाम महातेजाः पुनर्मध्येन सागरम्।
पर्वतेन्द्रं सुनाभं च समुपस्पृश्य वीर्यवान् ॥ ५.५७.१३ ॥
મહાતેજસ્વી અને વીર્યવાન તેઓ ફરી સમુદ્રના મધ્યભાગથી આવ્યા અને પર્વતરાજ સુનાભને સ્પર્શીને આગળ વધ્યા.
5.57.14
ज्यामुक्त इव नाराचो महावेगोऽभ्युपागमत्।
स किंचिदारात् सम्प्राप्तः समालोक्य महागिरिम् ॥ ५.५७.१४ ॥
ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણની જેમ મહાવેગે તેઓ આગળ વધ્યા; દૂરથી તે મહાપર્વતને જોઈને ત્યાં પહોંચ્યા.
5.57.15
महेन्द्रं मेघसंकाशं ननाद स महाकपिः।
स पूरयामास कपिर्दिशो दश समन्ततः ॥ ५.५७.१५ ॥
મેઘ જેવા તે મહેન્દ્ર પર્વત પર તે મહાકપિએ ગર્જના કરી; તે વાનરે દશે દિશાઓને ચારે બાજુથી ભરી દીધી.
5.57.16
नदन् नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः।
स तं देशमनुप्राप्तः सुहृद्दर्शनलालसः ॥ ५.५७.१६ ॥
મેઘગર્જના જેવા મહાનાદથી ગર્જના કરતા, મિત્રોને જોવાની ઉત્કંઠાથી તેઓ તે સ્થળે પહોંચ્યા.
5.57.17
ननाद सुमहानादं लाङ्गूलं चाप्यकम्पयत्।
तस्य नानद्यमानस्य सुपर्णाचरिते पथि ॥ ५.५७.१७ ॥
તેમણે અતિ મહાન ગર્જના કરી અને પૂંછડી પણ હલાવી; ગરુડો જે માર્ગે વિચરે છે તે માર્ગ પર ગર્જના કરતા,
5.57.18
फलतीवास्य घोषेण गगनं सार्कमण्डलम्।
ये तु तत्रोत्तरे कूले समुद्रस्य महाबलाः ॥ ५.५७.१८ ॥
તેમના તે ગર્જનથી સૂર્યમંડળ સહિત આકાશ જાણે ફાટી રહ્યું હતું. અને સમુદ્રના ઉત્તર કિનારે જે મહાબળવાન હતા—
5.57.19
पूर्वं संविष्ठिताः शूरा वायुपुत्रदिदृक्षवः।
महतो वायुनुन्नस्य तोयदस्येव निःस्वनम्।
शुश्रुवुस्ते तदा घोषमूरुवेगं हनूमतः ॥ ५.५७.१९ ॥
પહેલેથી બેઠેલા શૂર વાનરો, વાયુપુત્રને જોવાની ઇચ્છાથી, પવનથી ધકેલાયેલા મહામેઘના ગર્જન જેવો તે અવાજ ત્યારે સાંભળતા હતા — હનુમાનના સાથળોના વેગથી ઊઠેલો તે ઘોષ.
5.57.20
ते दीनमनसः सर्वे शुश्रुवुः काननौकसः।
वानरेन्द्रस्य निर्घोषं पर्जन्यनिनदोपमम् ॥ ५.५७.२० ॥
ઉદાસ મનવાળા તે બધા વનવાસી વાનરો વાનરેન્દ્રનો મેઘગર્જન સમાન તે નિર્ઘોષ સાંભળતા હતા.
5.57.21
निशम्य नदतो नादं वानरास्ते समन्ततः।
बभूवुरुत्सुकाः सर्वे सुहृद्दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ ५.५७.२१ ॥
ગર્જતા તેના એ નાદને સાંભળી તે બધા વાનરો ચારે તરફથી ઉત્સુક થયા; મિત્રોને જોવાની ઇચ્છાથી ભરાઈ ગયા.
5.57.22
जाम्बवान् स हरिश्रेष्ठः प्रीतिसंहृष्टमानसः।
उपामन्त्र्य हरीन् सर्वानिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.५७.२२ ॥
વાનરશ્રેષ્ઠ જાંબવાન, પ્રેમ અને હર્ષથી મન ભરાઈ જઈને, સર્વ વાનરોને સંબોધીને આ વચન બોલ્યો.
5.57.23
सर्वथा कृतकार्योऽसौ हनूमान् नात्र संशयः।
न ह्यस्याकृतकार्यस्य नाद एवंविधो भवेत् ॥ ५.५७.२३ ॥
હનુમાને સર્વ રીતે કાર્ય સિદ્ધ કર્યું છે, એમાં સંશય નથી; જેનું કાર્ય સિદ્ધ ન થયું હોય તેનો નાદ આવો ન હોય.
5.57.24
तस्य बाहूरुवेगं च निनादं च महात्मनः।
निशम्य हरयो हृष्टाः समुत्पेतुर्यतस्ततः ॥ ५.५७.२४ ॥
તે મહાત્માના બાહુ અને સાથળોનો વેગ તથા તેનો નાદ સાંભળીને હર્ષિત થયેલા વાનરો ત્યાંથી ત્યાં કૂદી ઊઠ્યા.
5.57.25
ते नगाग्रान्नगाग्राणि शिखराच्छिखराणि च।
प्रहृष्टाः समपद्यन्त हनूमन्तं दिदृक्षवः ॥ ५.५७.२५ ॥
તેઓ આનંદિત થઈને હનુમાનને જોવાની ઇચ્છાથી એક પર્વતશિખરથી બીજા પર્વતશિખર પર, એક ટોચથી બીજી ટોચ પર ગયા.
5.57.26
ते प्रीताः पादपाग्रेषु गृह्य शाखामवस्थिताः।
वासांसि च प्रकाशानि समाविध्यन्त वानराः ॥ ५.५७.२६ ॥
પ્રસન્ન વાનરો વૃક્ષોના અગ્રભાગે ડાળી પકડીને ઊભા રહ્યા અને તેજસ્વી વસ્ત્રો હલાવ્યાં.
5.57.27
गिरिगह्वरसंलीनो यथा गर्जति मारुतः।
एवं जगर्ज बलवान् हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ५.५७.२७ ॥
પર્વતની ગુફામાં છુપાયેલો પવન જેમ ગર્જે છે, તેમ બળવાન વાયુપુત્ર હનુમાને ગર્જના કરી.
5.57.28
तमभ्रघनसंकाशमापतन्तं महाकपिम्।
दृष्ट्वा ते वानराः सर्वे तस्थुः प्राञ्जलयस्तदा ॥ ५.५७.२८ ॥
ઘન વાદળ જેવા ઊતરી આવતા તે મહાકપિને જોઈને બધા વાનરો ત્યારે હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા.
5.57.29
ततस्तु वेगवान् वीरो गिरेर्गिरिनिभः कपिः।
निपपात गिरेस्तस्य शिखरे पादपाकुले ॥ ५.५७.२९ ॥
પછી વેગવાન વીર કપિ, પર્વત સમાન તે, વૃક્ષોથી ભરેલા તે પર્વતના શિખર પર પડ્યો.
5.57.30
हर्षेणापूर्यमाणोऽसौ रम्ये पर्वतनिर्झरे।
छिन्नपक्ष इवाकाशात् पपात धरणीधरः ॥ ५.५७.३० ॥
હર્ષથી ભરાયેલો તે, સુંદર પર્વતઝરણા પાસે, પાંખ કપાયેલા પર્વતની જેમ આકાશમાંથી પડ્યો.
5.57.31
ततस्ते प्रीतमनसः सर्वे वानरपुङ्गवाः।
हनूमन्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे ॥ ५.५७.३१ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન મનવાળા સર્વ શ્રેષ્ઠ વાનરો મહાત્મા હનુમાનને ઘેરીને તેમની પાસે ઊભા રહ્યા.
5.57.32
परिवार्य च ते सर्वे परां प्रीतिमुपागताः।
प्रहृष्टवदनाः सर्वे तमागतमुपागमन् ॥ ५.५७.३२ ॥
તે સૌએ ઘેરીને પરમ આનંદ પ્રાપ્ત કર્યો; હર્ષિત મુખવાળા તેઓ સૌ પાછા આવેલા તેમની પાસે પહોંચ્યા.
5.57.33
उपायनानि चादाय मूलानि च फलानि च।
प्रत्यर्चयन् हरिश्रेष्ठं हरयो मारुतात्मजम् ॥ ५.५७.३३ ॥
મૂળ અને ફળોની ભેટ લઈને વાનરોએ વાનરશ્રેષ્ઠ, પવનપુત્ર હનુમાનનો સત્કાર કર્યો.
5.57.34
विनेदुर्मुदिताः केचित् केचित् किलकिलां तथा।
हृष्टाः पादपशाखाश्च आनिन्युर्वानरर्षभाः ॥ ५.५७.३४ ॥
કેટલાક આનંદથી ગર્જ્યા, કેટલાકે કિલકિલાટ કર્યો; હર્ષિત શ્રેષ્ઠ વાનરો વૃક્ષની ડાળીઓ લાવ્યા.
5.57.35
हनूमांस्तु गुरून् वृद्धाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्तदा।
कुमारमङ्गदं चैव सोऽवन्दत महाकपिः ॥ ५.५७.३५ ॥
ત્યારે મહાકપિ હનુમાને જાંબવાન વગેરે વૃદ્ધ વડીલોને અને કુમાર અંગદને વંદન કર્યાં.
5.57.36
स ताभ्यां पूजितः पूज्यः कपिभिश्च प्रसादितः।
दृष्टा देवीति विक्रान्तः संक्षेपेण न्यवेदयत् ॥ ५.५७.३६ ॥
તે બંને દ્વારા સન્માનિત અને વાનરો દ્વારા પ્રસન્ન કરાયેલા પૂજ્ય, પરાક્રમી હનુમાને 'દેવીને જોયાં' એમ સંક્ષેપમાં જણાવ્યું.
5.57.37
निषसाद च हस्तेन गृहीत्वा वालिनः सुतम्।
रमणीये वनोद्देशे महेन्द्रस्य गिरेस्तदा ॥ ५.५७.३७ ॥
ત્યારે વાલીના પુત્રનો હાથ પકડીને તેઓ મહેન્દ્ર પર્વતના રમણીય વનપ્રદેશમાં બેઠા.
5.57.38
हनूमानब्रवीत् पृष्टस्तदा तान् वानरर्षभान्।
अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा जनकात्मजा ॥ ५.५७.३८ ॥
પૂછાતાં હનુમાને તે વાનરશ્રેષ્ઠોને કહ્યું: અશોકવનિકામાં રહેલી જનકની પુત્રી જોવામાં આવી.
5.57.39
रक्ष्यमाणा सुघोराभी राक्षसीभिरनिन्दिता।
एकवेणीधरा बाला रामदर्शनलालसा ॥ ५.५७.३९ ॥
નિર્દોષ તે અતિ ભયંકર રાક્ષસીઓ વડે રક્ષાયેલી છે; એક ચોટલી ધારણ કરીને, રામદર્શનની લાલસામાં છે.
5.57.40
उपवासपरिश्रान्ता मलिना जटिला कृशा।
ततो दृष्टेति वचनं महार्थममृतोपमम् ॥ ५.५७.४० ॥
ઉપવાસથી થાકેલી, મલિન, જટાધારી, કૃશ છે; 'જોવામાં આવી' એ મહાઅર્થવાળું, અમૃત સમાન વચન—
5.57.41
निशम्य मारुतेः सर्वे मुदिता वानराभवन्।
क्ष्वेडन्त्यन्ये नदन्त्यन्ये गर्जन्त्यन्ये महाबलाः ॥ ५.५७.४१ ॥
મારુતિનું વચન સાંભળીને સર્વ વાનરો હર્ષિત થયા; કોઈ ગર્જ્યા, કોઈ ચીસ પાડી, મહાબળવાન કોઈ ગરજ્યા.
5.57.42
चक्रुः किलकिलामन्ये प्रतिगर्जन्ति चापरे।
केचिदुच्छ्रितलाङ्गूलाः प्रहृष्टाः कपिकुञ्जराः ॥ ५.५७.४२ ॥
કોઈએ કિલકિલાટ કર્યો, બીજાઓએ પ્રતિગર્જના કરી; કેટલાક કપિકુંજરો પૂંછડી ઊંચી કરીને હર્ષિત થયા.
5.57.43
आयताञ्चितदीर्घाणि लाङ्गूलानि प्रविव्यधुः।
अपरे तु हनूमन्तं श्रीमन्तं वानरोत्तमम् ॥ ५.५७.४३ ॥
કેટલાકે લાંબી, વળેલી અને ફેલાયેલી પૂંછડીઓ જોરથી હલાવી; બીજાઓએ તેજસ્વી વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાન તરફ જોયું.
5.57.44
आप्लुत्य गिरिशृङ्गेषु संस्पृशन्ति स्म हर्षिताः।
उक्तवाक्यं हनूमन्तमङ्गदस्तु तदाब्रवीत् ॥ ५.५७.४४ ॥
આનંદથી પર્વતશિખરો પર કૂદીને તેઓ હનુમાનને સ્પર્શવા લાગ્યા; ત્યારે પહેલાં બોલેલા અંગદે હનુમાનને આ કહ્યું.
5.57.45
सर्वेषां हरिवीराणां मध्ये वाचमनुत्तमाम्।
सत्त्वे वीर्ये न ते कश्चित् समो वानर विद्यते ॥ ५.५७.४५ ॥
બધા વીર વાનરોમાં તારી વાણી અનુપમ છે; હે વાનર, સાહસ અને પરાક્રમમાં તારી બરાબરી કરનાર કોઈ નથી.
5.57.46
यदवप्लुत्य विस्तीर्णं सागरं पुनरागतः।
जीवितस्य प्रदाता नस्त्वमेको वानरोत्तम ॥ ५.५७.४६ ॥
વિશાળ સમુદ્ર કૂદીને તું પાછો ફર્યો છે; હે વાનરશ્રેષ્ઠ, અમને જીવનદાન આપનાર એકલો તું જ છે.
5.57.47
त्वत्प्रसादात् समेष्यामः सिद्धार्था राघवेण ह।
अहो स्वामिनि ते भक्तिरहो वीर्यमहो धृतिः ॥ ५.५७.४७ ॥
તારી કૃપાથી અમે કાર્ય સિદ્ધ કરીને રાઘવને મળીશું. અહો, સ્વામી પ્રત્યે તારી ભક્તિ! અહો, તારું પરાક્રમ! અહો, તારી ધીરજ!
5.57.48
दिष्ट्या दृष्टा त्वया देवी रामपत्नी यशस्विनी।
दिष्ट्या त्यक्ष्यति काकुत्स्थः शोकं सीतावियोगजम् ॥ ५.५७.४८ ॥
સદ્ભાગ્યે તેં રામપત્ની, યશસ્વિની દેવીને જોયાં; સદ્ભાગ્યે કાકુત્સ્થ સીતાવિયોગથી ઉત્પન્ન શોક છોડશે.
5.57.49
ततोऽङ्गदं हनूमन्तं जाम्बवन्तं च वानराः।
परिवार्य प्रमुदिता भेजिरे विपुलाः शिलाः ॥ ५.५७.४९ ॥
ત્યારે અંગદ, હનુમાન અને જાંબવાનને ઘેરીને આનંદિત વાનરો વિશાળ શિલાઓનો આશ્રય લેતા થયા.
5.57.50
उपविष्टा गिरेस्तस्य शिलासु विपुलासु ते।
श्रोतुकामाः समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः ॥ ५.५७.५० ॥
તે પર્વતની વિશાળ શિલાઓ પર બેઠેલા એ શ્રેષ્ઠ વાનરો સમુદ્રલંઘનની વાત સાંભળવા ઇચ્છતા હતા.
5.57.51
दर्शनं चापि लङ्कायाः सीताया रावणस्य च।
तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे हनूमद्वदनोन्मुखाः ॥ ५.५७.५१ ॥
લંકા, સીતા અને રાવણના દર્શનની વાત સાંભળવા બધા વાનરો હાથ જોડીને હનુમાનના મુખ તરફ જોતા ઊભા રહ્યા.
5.57.52
तस्थौ तत्राङ्गदः श्रीमान् वानरैर्बहुभिर्वृतः।
उपास्यमानो विबुधैर्दिवि देवपतिर्यथा ॥ ५.५७.५२ ॥
ત્યાં ઘણા વાનરોથી ઘેરાયેલો શ્રીમાન અંગદ ઊભો હતો; સ્વર્ગમાં દેવતાઓથી સેવાતા દેવેન્દ્રની જેમ.
5.57.53
हनूमता कीर्तिमता यशस्विना
तथाङ्गदेनाङ्गदनद्धबाहुना।
मुदा तदाध्यासितमुन्नतं मह-
न्महीधराग्रं ज्वलितं श्रियाभवत् ॥ ५.५७.५३ ॥
કીર્તિમાન યશસ્વી હનુમાન અને બાજુબંધ બાંધેલા બાહુવાળા અંગદ વડે આનંદપૂર્વક અધિષ્ઠિત તે ઊંચું મહાપર્વતશિખર તેજથી ઝળહળી ઊઠ્યું.