వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.57.1
आप्लुत्य च महावेगः पक्षवानिव पर्वतः।
भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम् ॥ ५.५७.१ ॥
మహావేగంతో దూకి, రెక్కలున్న పర్వతంలా, నాగులు, యక్షులు, గంధర్వులచే మేల్కొల్పబడిన కమలాలు, కలువలు ఉన్న చోట ఆయన ఎగిరాడు.
5.57.2
स चन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्।
तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवलशाद्वलम् ॥ ५.५७.२ ॥
చంద్రుడు, కుముదాలతో రమ్యమైన, సూర్యుడు, కారండవ పక్షులతో శుభమైన, తిష్య శ్రవణ నక్షత్రాలు, కాదంబ పక్షులు కలిగిన, మేఘ పాచి, గడ్డి మైదానాలు గల ఆకాశంలో ఆయన వెళ్లాడు.
5.57.3
पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्।
ऐरावतमहाद्वीपं स्वातीहंसविलासितम् ॥ ५.५७.३ ॥
పునర్వసు మహామీనం, లోహితాంగ మహాగ్రహం, ఐరావత మహాద్వీపం, స్వాతి హంసాలతో విలసిల్లే ఆకాశంలో.
5.57.4
वातसंघातजालोर्मिचन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्।
हनूमानपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ॥ ५.५७.४ ॥
గాలి సమూహాల వల వంటి అలలు, చంద్రకిరణాలచే చల్లనైన నీరు గల ఆకాశ సముద్రాన్ని హనుమాన్ అలసట లేకుండా దాటాడు.
5.57.5
ग्रसमान इवाकाशं ताराधिपमिवोल्लिखन्।
हरन्निव सनक्षत्रं गगनं सार्कमण्डलम् ॥ ५.५७.५ ॥
ఆకాశాన్ని మింగుతున్నట్లు, తారాధిపతి చంద్రుడిని తాకుతున్నట్లు, నక్షత్రాలతో, సూర్యమండలంతో ఆకాశాన్ని హరిస్తున్నట్లు.
5.57.6
अपारमपरिश्रान्तश्चाम्बुधिं समगाहत।
हनूमान् मेघजालानि विकर्षन्निव गच्छति ॥ ५.५७.६ ॥
అపారమైన ఆ సముద్రంలో అలసట లేకుండా హనుమాన్ మునిగి దాటాడు; మేఘజాలాలను లాగి తొలగిస్తున్నట్లు ఆయన వెళ్తున్నాడు.
5.57.7
पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च।
हरितारुणवर्णानि महाभ्राणि चकाशिरे ॥ ५.५७.७ ॥
తెలుపు-ఎరుపు రంగులవి, నీలం-మంజిష్ఠ రంగులవి, పచ్చ-ఎరుపు రంగులవి అయిన గొప్ప మేఘాలు ప్రకాశించాయి.
5.57.8
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्क्रमंश्च पुनः पुनः।
प्रकाशश्चाप्रकाशश्च चन्द्रमा इव दृश्यते ॥ ५.५७.८ ॥
మేఘసమూహాలలో ప్రవేశిస్తూ మళ్ళీ మళ్ళీ బయటకు వస్తూ, కొన్నిసార్లు కనిపిస్తూ కొన్నిసార్లు కనుమరుగవుతూ, చంద్రుడిలా అతడు కనిపించాడు.
5.57.9
विविधाभ्रघनापन्नगोचरो धवलाम्बरः।
दृश्यादृश्यतनुर्वीरस्तथा चन्द्रायतेऽम्बरे ॥ ५.५७.९ ॥
వివిధ దట్టమైన మేఘ సమూహాల మధ్య సంచరిస్తూ, తెల్లని వస్త్రాలు ధరించిన ఆ వీరుడు, కనిపిస్తూ కనుమరుగవుతున్న శరీరంతో, ఆకాశంలో చంద్రునిలా ప్రకాశించాడు.
5.57.10
तार्क्ष््यायमाणो गगने स बभौ वायुनन्दनः।
दारयन् मेघवृन्दानि निष्पतंश्च पुनः पुनः ॥ ५.५७.१० ॥
గరుత్మంతునిలా ఆకాశంలో వాయుపుత్రుడు ప్రకాశించాడు; మేఘసమూహాలను చీల్చుతూ, మళ్ళీ మళ్ళీ వాటి నుండి దూకుతూ.
5.57.11
नदन् नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः।
प्रवरान् राक्षसान् हत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः ॥ ५.५७.११ ॥
మేఘగర్జనతో సమానమైన మహాధ్వనితో గర్జిస్తూ, శ్రేష్ఠులైన రాక్షసులను వధించి, తన పేరును ప్రకటించి.
5.57.12
आकुलां नगरीं कृत्वा व्यथयित्वा च रावणम्।
अर्दयित्वा महावीरान् वैदेहीमभिवाद्य च ॥ ५.५७.१२ ॥
నగరాన్ని కలవరపరచి, రావణుని భయపెట్టి, మహావీరులను పీడించి, వైదేహిని వందించి.
5.57.13
आजगाम महातेजाः पुनर्मध्येन सागरम्।
पर्वतेन्द्रं सुनाभं च समुपस्पृश्य वीर्यवान् ॥ ५.५७.१३ ॥
మహాతేజస్వి, వీర్యవంతుడైన ఆయన మళ్లీ సముద్రం మధ్య మార్గంలో వచ్చి, పర్వతరాజు సునాభుణ్ణి తాకి ముందుకు సాగాడు.
5.57.14
ज्यामुक्त इव नाराचो महावेगोऽभ्युपागमत्।
स किंचिदारात् सम्प्राप्तः समालोक्य महागिरिम् ॥ ५.५७.१४ ॥
విల్లు నుండి విడిచిన బాణంలా మహావేగంతో ఆయన సమీపించాడు; దూరం నుండి ఆ మహాపర్వతాన్ని చూసి అక్కడికి చేరాడు.
5.57.15
महेन्द्रं मेघसंकाशं ननाद स महाकपिः।
स पूरयामास कपिर्दिशो दश समन्ततः ॥ ५.५७.१५ ॥
మేఘంలా ఉన్న ఆ మహేంద్ర పర్వతంపై ఆ మహాకపి గర్జించాడు; ఆ వానరుడు పది దిక్కులనూ అన్ని వైపులా నింపాడు.
5.57.16
नदन् नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः।
स तं देशमनुप्राप्तः सुहृद्दर्शनलालसः ॥ ५.५७.१६ ॥
మేఘగర్జనలా మహాధ్వనితో గర్జిస్తూ, మిత్రులను చూడాలన్న ఆసక్తితో ఆయన ఆ ప్రదేశానికి చేరాడు.
5.57.17
ननाद सुमहानादं लाङ्गूलं चाप्यकम्पयत्।
तस्य नानद्यमानस्य सुपर्णाचरिते पथि ॥ ५.५७.१७ ॥
ఆయన అత్యంత మహాధ్వని చేసి, తోకను కూడా కదిలించాడు; గరుత్మంతులు సంచరించే ఆ మార్గంలో ఆయన గర్జిస్తుండగా,
5.57.18
फलतीवास्य घोषेण गगनं सार्कमण्डलम्।
ये तु तत्रोत्तरे कूले समुद्रस्य महाबलाः ॥ ५.५७.१८ ॥
ఆయన ఆ గర్జనతో సూర్యమండలంతో కూడిన ఆకాశమే పగిలిపోతున్నట్లు ఉంది. అక్కడ సముద్రపు ఉత్తర తీరంలో ఉన్న మహాబలులు—
5.57.19
पूर्वं संविष्ठिताः शूरा वायुपुत्रदिदृक्षवः।
महतो वायुनुन्नस्य तोयदस्येव निःस्वनम्।
शुश्रुवुस्ते तदा घोषमूरुवेगं हनूमतः ॥ ५.५७.१९ ॥
ముందే కూర్చుని ఉన్న వీర వానరులు, వాయుపుత్రుడిని చూడాలనే కోరికతో, గాలిచే నెట్టబడిన మహామేఘం గర్జనలా ఉన్న ఆ ధ్వనిని అప్పుడు విన్నారు — హనుమంతుని తొడల వేగంతో పుట్టిన ఆ ఘోషను.
5.57.20
ते दीनमनसः सर्वे शुश्रुवुः काननौकसः।
वानरेन्द्रस्य निर्घोषं पर्जन्यनिनदोपमम् ॥ ५.५७.२० ॥
దుఃఖిత మనసుతో ఉన్న ఆ అడవి వానరులంతా, మేఘగర్జనతో సమానమైన వానరేంద్రుని ఆ ధ్వనిని విన్నారు.
5.57.21
निशम्य नदतो नादं वानरास्ते समन्ततः।
बभूवुरुत्सुकाः सर्वे सुहृद्दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ ५.५७.२१ ॥
గర్జిస్తున్న అతని ధ్వనిని విని ఆ వానరులంతా నలుదిక్కుల నుండి ఉత్సుకతతో నిండిపోయారు; తమ మిత్రులను చూడాలని కోరుకున్నారు.
5.57.22
जाम्बवान् स हरिश्रेष्ठः प्रीतिसंहृष्टमानसः।
उपामन्त्र्य हरीन् सर्वानिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.५७.२२ ॥
వానరశ్రేష్ఠుడైన జాంబవంతుడు, ప్రేమతో ఆనందంతో మనసు ఉప్పొంగి, వానరులందరినీ పిలిచి ఈ మాటలు పలికాడు.
5.57.23
सर्वथा कृतकार्योऽसौ हनूमान् नात्र संशयः।
न ह्यस्याकृतकार्यस्य नाद एवंविधो भवेत् ॥ ५.५७.२३ ॥
హనుమంతుడు అన్ని విధాలుగా కార్యాన్ని నెరవేర్చాడు; ఇందులో సందేహం లేదు. కార్యం నెరవేరని వాడికి ఇలాంటి ధ్వని ఉండదు.
5.57.24
तस्य बाहूरुवेगं च निनादं च महात्मनः।
निशम्य हरयो हृष्टाः समुत्पेतुर्यतस्ततः ॥ ५.५७.२४ ॥
ఆ మహాత్ముని బాహువులు, తొడల వేగాన్ని, అతని ధ్వనిని విని, ఆనందించిన వానరులు ఇటూ అటూ ఎగిరి దూకారు.
5.57.25
ते नगाग्रान्नगाग्राणि शिखराच्छिखराणि च।
प्रहृष्टाः समपद्यन्त हनूमन्तं दिदृक्षवः ॥ ५.५७.२५ ॥
వారు సంతోషంతో, హనుమంతుని చూడాలనే కోరికతో, ఒక పర్వత శిఖరం నుండి మరొక పర్వత శిఖరానికి, ఒక శిఖరం నుండి మరొక శిఖరానికి వెళ్ళారు.
5.57.26
ते प्रीताः पादपाग्रेषु गृह्य शाखामवस्थिताः।
वासांसि च प्रकाशानि समाविध्यन्त वानराः ॥ ५.५७.२६ ॥
సంతోషించిన వానరులు చెట్ల కొనల మీద కొమ్మలను పట్టుకుని నిలబడి, ప్రకాశవంతమైన వస్త్రాలను ఊపారు.
5.57.27
गिरिगह्वरसंलीनो यथा गर्जति मारुतः।
एवं जगर्ज बलवान् हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ५.५७.२७ ॥
పర్వత గుహలో దాగిన గాలి గర్జించినట్లు, బలవంతుడైన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు గర్జించాడు.
5.57.28
तमभ्रघनसंकाशमापतन्तं महाकपिम्।
दृष्ट्वा ते वानराः सर्वे तस्थुः प्राञ्जलयस्तदा ॥ ५.५७.२८ ॥
దట్టమైన మేఘంలా దిగివస్తున్న ఆ మహాకపిని చూసి, వానరులందరూ అప్పుడు చేతులు జోడించి నిలిచారు.
5.57.29
ततस्तु वेगवान् वीरो गिरेर्गिरिनिभः कपिः।
निपपात गिरेस्तस्य शिखरे पादपाकुले ॥ ५.५७.२९ ॥
అప్పుడు వేగవంతుడైన వీరుడు, పర్వతంలా విశాలుడైన ఆ కపి, చెట్లతో నిండిన ఆ పర్వత శిఖరంపై దిగాడు.
5.57.30
हर्षेणापूर्यमाणोऽसौ रम्ये पर्वतनिर्झरे।
छिन्नपक्ष इवाकाशात् पपात धरणीधरः ॥ ५.५७.३० ॥
ఆనందంతో నిండిన అతడు, రమ్యమైన పర్వత జలపాతం వద్ద, రెక్కలు తెగిన పర్వతంలా ఆకాశం నుండి పడ్డాడు.
5.57.31
ततस्ते प्रीतमनसः सर्वे वानरपुङ्गवाः।
हनूमन्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे ॥ ५.५७.३१ ॥
అప్పుడు ఆనందించిన మనస్సుతో వానరశ్రేష్ఠులందరూ మహాత్ముడైన హనుమంతుని చుట్టుముట్టి అతని దగ్గర నిలిచారు.
5.57.32
परिवार्य च ते सर्वे परां प्रीतिमुपागताः।
प्रहृष्टवदनाः सर्वे तमागतमुपागमन् ॥ ५.५७.३२ ॥
వారందరూ చుట్టుముట్టి అత్యధిక ఆనందాన్ని పొందారు; సంతోషవదనులై తిరిగి వచ్చిన అతని దగ్గరకు వారంతా చేరుకున్నారు.
5.57.33
उपायनानि चादाय मूलानि च फलानि च।
प्रत्यर्चयन् हरिश्रेष्ठं हरयो मारुतात्मजम् ॥ ५.५७.३३ ॥
దుంపలు, పండ్లు వంటి కానుకలను తీసుకుని వానరశ్రేష్ఠుడు, వాయుపుత్రుడైన హనుమంతునికి వానరులు గౌరవం చూపారు.
5.57.34
विनेदुर्मुदिताः केचित् केचित् किलकिलां तथा।
हृष्टाः पादपशाखाश्च आनिन्युर्वानरर्षभाः ॥ ५.५७.३४ ॥
కొందరు ఆనందంతో గర్జించారు, కొందరు కిలకిలారావాలు చేశారు; సంతోషించిన వానరశ్రేష్ఠులు చెట్ల కొమ్మలను తెచ్చారు.
5.57.35
हनूमांस्तु गुरून् वृद्धाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्तदा।
कुमारमङ्गदं चैव सोऽवन्दत महाकपिः ॥ ५.५७.३५ ॥
అప్పుడు మహాకపి హనుమంతుడు జాంబవంతుడు మొదలైన వృద్ధ గురువులకు, కుమారుడైన అంగదునికి నమస్కరించాడు.
5.57.36
स ताभ्यां पूजितः पूज्यः कपिभिश्च प्रसादितः।
दृष्टा देवीति विक्रान्तः संक्षेपेण न्यवेदयत् ॥ ५.५७.३६ ॥
వారిద్దరిచే గౌరవించబడి, వానరులచే సంతోషపెట్టబడిన పూజ్యుడు, పరాక్రమశాలి హనుమంతుడు 'దేవిని చూశాను' అని సంక్షేపంగా నివేదించాడు.
5.57.37
निषसाद च हस्तेन गृहीत्वा वालिनः सुतम्।
रमणीये वनोद्देशे महेन्द्रस्य गिरेस्तदा ॥ ५.५७.३७ ॥
అప్పుడు వాలి కుమారుని చేయి పట్టుకుని, మహేంద్ర పర్వతంలోని రమణీయమైన వనప్రదేశంలో అతడు కూర్చున్నాడు.
5.57.38
हनूमानब्रवीत् पृष्टस्तदा तान् वानरर्षभान्।
अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा जनकात्मजा ॥ ५.५७.३८ ॥
అడిగినప్పుడు హనుమంతుడు ఆ వానర ప్రముఖులతో చెప్పాడు: అశోకవనంలో ఉన్న జనకుని కుమార్తె కనబడింది.
5.57.39
रक्ष्यमाणा सुघोराभी राक्षसीभिरनिन्दिता।
एकवेणीधरा बाला रामदर्शनलालसा ॥ ५.५७.३९ ॥
నిర్దోషురాలు అయిన ఆమెను అత్యంత భయంకరమైన రాక్షసీమణులు కాపాడుతున్నారు; ఆమె ఒకే జడ ధరించి, రాముని దర్శించాలనే ఆతురతతో ఉంది.
5.57.40
उपवासपरिश्रान्ता मलिना जटिला कृशा।
ततो दृष्टेति वचनं महार्थममृतोपमम् ॥ ५.५७.४० ॥
ఉపవాసంతో అలసి, మలినమై, జటలు కట్టి, కృశించి ఉంది; 'కనబడింది' అనే ఈ మహార్థమూ అమృతమూ అయిన మాట—
5.57.41
निशम्य मारुतेः सर्वे मुदिता वानराभवन्।
क्ष्वेडन्त्यन्ये नदन्त्यन्ये गर्जन्त्यन्ये महाबलाः ॥ ५.५७.४१ ॥
మారుతి మాటలు విని వానరులందరూ ఆనందించారు; కొందరు గర్జించారు, కొందరు అరిచారు, మరికొందరు మహాబలంతో గర్జించారు.
5.57.42
चक्रुः किलकिलामन्ये प्रतिगर्जन्ति चापरे।
केचिदुच्छ्रितलाङ्गूलाः प्रहृष्टाः कपिकुञ्जराः ॥ ५.५७.४२ ॥
కొందరు 'కిలకిల' ధ్వని చేశారు, మరికొందరు ప్రతిగర్జించారు; కొందరు కపికుంజరులు తోకలు ఎత్తి ఆనందించారు.
5.57.43
आयताञ्चितदीर्घाणि लाङ्गूलानि प्रविव्यधुः।
अपरे तु हनूमन्तं श्रीमन्तं वानरोत्तमम् ॥ ५.५७.४३ ॥
కొందరు పొడవుగా, వంపుగా విస్తరించిన తమ తోకలను వేగంగా ఊపారు; మరికొందరు తేజోవంతుడైన శ్రేష్ఠ వానరుడు హనుమంతుని వైపు చూశారు.
5.57.44
आप्लुत्य गिरिशृङ्गेषु संस्पृशन्ति स्म हर्षिताः।
उक्तवाक्यं हनूमन्तमङ्गदस्तु तदाब्रवीत् ॥ ५.५७.४४ ॥
ఆనందంతో పర్వత శిఖరాలపైకి దూకి వారు హనుమంతుని తాకారు; అప్పుడు ముందు మాట్లాడిన అంగదుడు హనుమంతునితో ఇలా అన్నాడు.
5.57.45
सर्वेषां हरिवीराणां मध्ये वाचमनुत्तमाम्।
सत्त्वे वीर्ये न ते कश्चित् समो वानर विद्यते ॥ ५.५७.४५ ॥
వీర వానరులందరిలో నీ మాట అసమానమైనది; ఓ వానరా, ధైర్యంలో, పరాక్రమంలో నీతో సమానుడు ఎవరూ లేరు.
5.57.46
यदवप्लुत्य विस्तीर्णं सागरं पुनरागतः।
जीवितस्य प्रदाता नस्त्वमेको वानरोत्तम ॥ ५.५७.४६ ॥
విశాలమైన సముద్రాన్ని దాటి నువ్వు తిరిగి వచ్చావు; ఓ శ్రేష్ఠ వానరా, మాకు జీవితాన్ని ప్రసాదించినవాడివి నువ్వే.
5.57.47
त्वत्प्रसादात् समेष्यामः सिद्धार्था राघवेण ह।
अहो स्वामिनि ते भक्तिरहो वीर्यमहो धृतिः ॥ ५.५७.४७ ॥
నీ దయతో మేము కార్యం సిద్ధించి రాఘవుని కలుసుకుంటాం. అహో, స్వామిపై నీ భక్తి! అహో, నీ పరాక్రమం! అహో, నీ ధైర్యం!
5.57.48
दिष्ट्या दृष्टा त्वया देवी रामपत्नी यशस्विनी।
दिष्ट्या त्यक्ष्यति काकुत्स्थः शोकं सीतावियोगजम् ॥ ५.५७.४८ ॥
అదృష్టవశాత్తు నీవు రాముని భార్య, యశస్విని అయిన దేవిని చూశావు; అదృష్టవశాత్తు కాకుత్స్థుడు సీతావియోగం వల్ల కలిగిన శోకాన్ని విడిచిపెడతాడు.
5.57.49
ततोऽङ्गदं हनूमन्तं जाम्बवन्तं च वानराः।
परिवार्य प्रमुदिता भेजिरे विपुलाः शिलाः ॥ ५.५७.४९ ॥
అప్పుడు అంగదుడు, హనుమంతుడు, జాంబవంతుడు వారిని చుట్టుముట్టి ఆనందించిన వానరులు విశాలమైన శిలలను ఆశ్రయించారు.
5.57.50
उपविष्टा गिरेस्तस्य शिलासु विपुलासु ते।
श्रोतुकामाः समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः ॥ ५.५७.५० ॥
ఆ పర్వతపు విశాల శిలలపై కూర్చున్న ఆ శ్రేష్ఠ వానరులు సముద్ర లంఘనాన్ని వినాలని కోరారు.
5.57.51
दर्शनं चापि लङ्कायाः सीताया रावणस्य च।
तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे हनूमद्वदनोन्मुखाः ॥ ५.५७.५१ ॥
లంక, సీత, రావణుల దర్శనాన్ని వినాలని అందరూ చేతులు జోడించి హనుమంతుని ముఖం వైపు చూస్తూ నిలిచారు.
5.57.52
तस्थौ तत्राङ्गदः श्रीमान् वानरैर्बहुभिर्वृतः।
उपास्यमानो विबुधैर्दिवि देवपतिर्यथा ॥ ५.५७.५२ ॥
అక్కడ అనేక వానరులు చుట్టుముట్టగా శ్రీమంతుడైన అంగదుడు నిలిచాడు; స్వర్గంలో దేవతలు సేవించే దేవేంద్రునిలా.
5.57.53
हनूमता कीर्तिमता यशस्विना
तथाङ्गदेनाङ्गदनद्धबाहुना।
मुदा तदाध्यासितमुन्नतं मह-
न्महीधराग्रं ज्वलितं श्रियाभवत् ॥ ५.५७.५३ ॥
కీర్తిమంతుడైన, యశస్వియైన హనుమంతునిచేత, భుజకీర్తులు ధరించిన బాహువులుగల అంగదునిచేత ఆనందంగా అధివసింపబడిన ఆ ఉన్నతమైన మహాపర్వత శిఖరం కాంతితో ప్రకాశించింది.