वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.6.1
स निकामं विमानेषु विचरन् कामरूपधृक्।
विचचार कपिर्लङ्कां लाघवेन समन्वितः ॥ ५.६.१ ॥
इच्छेनुसार रूप धारण करून, विमानांमध्ये मुक्तपणे फिरत असलेला तो कपी चपळाईने लंकेत संचार करू लागला.
5.6.2
आससाद च लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम्।
प्राकारेणार्कवर्णेन भास्वरेणाभिसंवृतम् ॥ ५.६.२ ॥
तेजस्वी तो राक्षसराजाच्या निवासस्थानी पोहोचला; ते सूर्यासारख्या रंगाच्या तेजस्वी प्राकाराने वेढलेले होते.
5.6.3
रक्षितं राक्षसैर्भीमैः सिंहैरिव महद् वनम्।
समीक्षमाणो भवनं चकाशे कपिकुञ्जरः ॥ ५.६.३ ॥
भयंकर राक्षसांनी रक्षिलेले ते भवन सिंहांनी राखलेल्या महान अरण्यासारखे होते; ते न्याहाळत कपिकुंजर झळकला.
5.6.4
रूप्यकोपहितैश्चित्रैस्तोरणैर्हेमभूषणैः।
विचित्राभिश्च कक्ष्याभिर्द्वारैश्च रुचिरैर्वृतम् ॥ ५.६.४ ॥
चांदीच्या अलंकारांनी जडलेल्या, विचित्र तोरणांनी, सोन्याच्या भूषणांनी, विविध अंगणांनी आणि सुंदर दारांनी ते वेढलेले होते.
5.6.5
गजास्थितैर्महामात्रैः शूरैश्च विगतश्रमैः।
उपस्थितमसंहार्यैर्हयैः स्यन्दनयायिभिः ॥ ५.६.५ ॥
हत्तींवर बसलेले महामात्र, शूर आणि न थकलेले सैनिक, तसेच रथ ओढणारे अजेय घोडे यांनी ते सज्ज होते.
5.6.6
सिंहव्याघ्रतनुत्राणैर्दान्तकाञ्चनराजतीः।
घोषवद्भिर्विचित्रैश्च सदा विचरितं रथैः ॥ ५.६.६ ॥
सिंह व वाघाच्या आकाराचे चिलखत, दात, सोने व चांदीचे अलंकार असलेले, गर्जणारे विचित्र रथ सदैव तेथे फिरत असत.
5.6.7
बहुरत्नसमाकीर्णं परार्घ्यासनभूषितम्।
महारथसमावापं महारथमहासनम् ॥ ५.६.७ ॥
अनेक रत्नांनी भरलेले, अत्यंत मौल्यवान आसनांनी सुशोभित, महारथांच्या रथांनी भरलेले आणि महारथांसाठी भव्य आसने असलेले ते भवन होते.
5.6.8
दृश्यैश्च परमोदारैस्तैस्तैश्च मृगपक्षिभिः।
विविधैर्बहुसाहस्रैः परिपूर्णं समन्ततः ॥ ५.६.८ ॥
सर्व बाजूंनी विविध प्रकारच्या, हजारो अत्यंत सुंदर दृश्यांनी आणि हरणे व पक्ष्यांनी ते परिपूर्ण होते.
5.6.9
विनीतैरन्तपालैश्च रक्षोभिश्च सुरक्षितम्।
मुख्याभिश्च वरस्त्रीभिः परिपूर्णं समन्ततः ॥ ५.६.९ ॥
विनीत सीमारक्षक व राक्षसांनी उत्तम रीतीने संरक्षित होते आणि सर्व बाजूंनी प्रमुख श्रेष्ठ स्त्रियांनी भरलेले होते.
5.6.10
मुदितप्रमदारत्नं राक्षसेन्द्रनिवेशनम्।
वराभरणसंह्रादैः समुद्रस्वननिःस्वनम् ॥ ५.६.१० ॥
ते राक्षसराजाचे निवासस्थान होते; आनंदी स्त्रियांमध्ये रत्नासारख्या स्त्रिया होत्या; उत्तम अलंकारांचा ध्वनी समुद्रगर्जनेसारखा निनादत होता.
5.6.11
तद् राजगुणसम्पन्नं मुख्यैश्च वरचन्दनैः।
महाजनसमाकीर्णं सिंहैरिव महद् वनम् ॥ ५.६.११ ॥
ते राजोचित गुणांनी युक्त, उत्तम चंदनाने सुगंधित, मोठ्या जनसमुदायांनी भरलेले, सिंहांनी भरलेल्या महावनासारखे होते.
5.6.12
भेरीमृदङ्गाभिरुतं शङ्खघोषविनादितम्।
नित्यार्चितं पर्वसुतं पूजितं राक्षसैः सदा ॥ ५.६.१२ ॥
ते भेरी व मृदंगाच्या ध्वनींनी निनादत होते, शंखनादाने दुमदुमत होते, नित्य पूजित, पर्वदिनी विशेष सन्मानित आणि राक्षसांकडून सदैव पूजित होते.
5.6.13
समुद्रमिव गम्भीरं समुद्रसमनिःस्वनम्।
महात्मनो महद् वेश्म महारत्नपरिच्छदम् ॥ ५.६.१३ ॥
समुद्रासारखे गंभीर, समुद्राच्या गर्जनेसमान नादाचे, महात्म्याचे विशाल निवासस्थान, महारत्नांनी सजवलेले होते.
5.6.14
महारत्नसमाकीर्णं ददर्श स महाकपिः।
विराजमानं वपुषा गजाश्वरथसंकुलम् ॥ ५.६.१४ ॥
महारत्नांनी भरलेले, आपल्या तेजाने झळकणारे, हत्ती, घोडे आणि रथांनी गजबजलेले ते निवासस्थान महाकपी (हनुमान) याने पाहिले.
5.6.15
लंकाभरणमित्येव सोऽमन्यत महाकपिः।
चचार हनुमांस्तत्र रावणस्य समीपतः ॥ ५.६.१५ ॥
महाकपीने त्याला लंकेचा अलंकारच मानले. तेथे हनुमान रावणाच्या समीप संचार करू लागले.
5.6.16
गृहाद् गृहं राक्षसानामुद्यानानि च सर्वशः।
वीक्षमाणोऽप्यसंत्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः ॥ ५.६.१६ ॥
राक्षसांच्या एका घरातून दुसऱ्या घरात, सर्वत्रची उद्याने पाहत, निर्भयपणे ते राजवाड्यांमध्येही संचार करू लागले.
5.6.17
अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्।
ततोऽन्यत् पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान् ॥ ५.६.१७ ॥
महावेगवान त्यांनी प्रहस्ताच्या निवासस्थानात उडी घेतली; मग पराक्रमी हनुमानांनी महापार्श्वाच्या दुसऱ्या वाड्यात उडी घेतली.
5.6.18
अथ मेघप्रतीकाशं कुम्भकर्णनिवेशनम्।
विभीषणस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः ॥ ५.६.१८ ॥
मग मेघासारख्या कुंभकर्णाच्या निवासस्थानात, आणि तसेच विभीषणाच्या निवासस्थानातही त्या महाकपीने उडी घेतली.
5.6.19
महोदरस्य च तथा विरूपाक्षस्य चैव हि।
विद्युज्जिह्वस्य भवनं विद्युन्मालेस्तथैव च ॥ ५.६.१९ ॥
महोदर, विरूपाक्ष, विद्युज्जिह्व आणि विद्युन्माली यांची भवनेही (त्याने पाहिली).
5.6.20
वज्रदंष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः।
शुकस्य च महावेगः सारणस्य च धीमतः ॥ ५.६.२० ॥
वज्रदंष्ट्राच्या भवनावरही तो महाकपी उडी मारून गेला; महावेगवान हनुमान शुक आणि बुद्धिमान सारण यांच्या भवनांवरही गेला.
5.6.21
तथा चेन्द्रजितो वेश्म जगाम हरियूथपः।
जम्बुमालेः सुमालेश्च जगाम हरिसत्तमः ॥ ५.६.२१ ॥
मग वानरयूथपती इंद्रजिताच्या भवनात गेला; वानरश्रेष्ठ हनुमान जंबुमाली आणि सुमाली यांच्या भवनांकडेही गेला.
5.6.22
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।
वज्रकायस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः ॥ ५.६.२२ ॥
रश्मिकेतूच्या भवनावर, सूर्यशत्रूच्या भवनावर आणि वज्रकायाच्या भवनावरही तो महाकपी उडी मारून गेला.
5.6.23
धूम्राक्षस्याथ सम्पातेर्भवनं मारुतात्मजः।
विद्युद्रूपस्य भीमस्य घनस्य विघनस्य च ॥ ५.६.२३ ॥
मग मारुतीपुत्र हनुमान धूम्राक्ष आणि संपाती यांच्या भवनांकडे गेला; विद्युद्रूप, भीम, घन आणि विघन यांच्या भवनांकडेही गेला.
5.6.24
शुकनाभस्य चक्रस्य शठस्य कपटस्य च।
ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य लोमशस्य च रक्षसः ॥ ५.६.२४ ॥
शुकनाभ, चक्र, शठ, कपट, ह्रस्वकर्ण, दंष्ट्र आणि लोमश या राक्षसांची भवने (त्याने शोधली).
5.6.25
युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य सादिनः।
विद्युज्जिह्वद्विजिह्वानां तथा हस्तिमुखस्य च ॥ ५.६.२५ ॥
युद्धोन्मत्त, मत्त, ध्वजग्रीव, सादी, विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व आणि हस्तिमुख यांची घरेही.
5.6.26
करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।
प्लवमानः क्रमेणैव हनुमान् मारुतात्मजः ॥ ५.६.२६ ॥
कराल, पिशाच आणि शोणिताक्ष यांच्या घरांतही; असे क्रमाने उड्या मारणारा मारुतीपुत्र हनुमान.
5.6.27
तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः।
तेषामृद्धिमतामृद्धिं ददर्श स महाकपिः ॥ ५.६.२७ ॥
त्या त्या बहुमोल घरांत महायशस्वी त्या महाकपीने त्या समृद्धांचे वैभव पाहिले.
5.6.28
सर्वेषां समतिक्रम्य भवनानि समन्ततः।
आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम् ॥ ५.६.२८ ॥
सर्वांची घरे सर्व बाजूंनी ओलांडून तेजस्वी हनुमान राक्षसराजाच्या निवासस्थानी पोहोचला.
5.6.29
रावणस्योपशायिन्यो ददर्श हरिसत्तमः।
विचरन् हरिशार्दूलो राक्षसीर्विकृतेक्षणाः ॥ ५.६.२९ ॥
रावणाजवळ झोपलेल्या विकृत नेत्रांच्या राक्षसींना वानरश्रेष्ठ, वानरवाघ हनुमानाने फिरताना पाहिले.
5.6.30
शूलमुद्गरहस्तांश्च शक्तितोमरधारिणः।
ददर्श विविधान्गुल्मांस्तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ ५.६.३० ॥
हातात शूळ आणि मुद्गर घेतलेले, शक्ती व तोमर धारण करणारे विविध सैन्यदल त्या राक्षसपतीच्या घरी त्याने पाहिले.
5.6.31
राक्षसांश्च महाकायान् नानाप्रहरणोद्यतान्।
रक्तान् श्वेतान् सितांश्चापि हरींश्चापि महाजवान् ॥ ५.६.३१ ॥
महाकाय राक्षसांना, नाना शस्त्रे उगारलेल्यांना, लाल, पांढऱ्या व काळ्या रंगाच्यांना, आणि महावेगवान वानरांनाही त्याने पाहिले.
5.6.32
कुलीनान् रूपसम्पन्नान् गजान् परगजारुजान्।
शिक्षितान् गजशिक्षायामैरावतसमान् युधि ॥ ५.६.३२ ॥
कुलीन, रूपसंपन्न, शत्रूच्या हत्तींना पीडा देणारे, गजशिक्षणात प्रशिक्षित, युद्धात ऐरावतासमान हत्तीही त्याने पाहिले.
5.6.33
निहन्तॄन् परसैन्यानां गृहे तस्मिन् ददर्श सः।
क्षरतश्च यथा मेघान् स्रवतश्च यथा गिरीन् ॥ ५.६.३३ ॥
त्या गृहात शत्रुसैन्याचा संहार करणारे त्याने पाहिले; ते वर्षणाऱ्या मेघांसारखे आणि वाहणाऱ्या पर्वतांसारखे होते.
5.6.34
मेघस्तनितनिर्घोषान् दुर्धर्षान् समरे परैः।
सहस्रं वाहिनीस्तत्र जाम्बूनदपरिष्कृताः ॥ ५.६.३४ ॥
मेघगर्जनेसारखा घोष असलेले, युद्धात शत्रूंना अजिंक्य, जांबूनद सुवर्णाने सजवलेले हजारो सैन्यविभाग तेथे होते.
5.6.35
हेमजालैरविच्छिन्नास्तरुणादित्यसंनिभाः।
ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने ॥ ५.६.३५ ॥
सोनेरी जाळ्यांनी युक्त, अखंड, उगवत्या सूर्यासारखे तेजस्वी सैन्य राक्षसराज रावणाच्या निवासस्थानी त्याने पाहिले.
5.6.36
शिबिका विविधाकाराः स कपिर्मारुतात्मजः।
लतागृहाणि चित्राणि चित्रशालागृहाणि च ॥ ५.६.३६ ॥
विविध आकारांच्या पालख्या, आणि तो वानर वायुपुत्र (हनुमान) पाहिला; लतागृहे, विचित्र चित्रशाला व चित्रगृहेही त्याने पाहिली.
5.6.37
क्रीडागृहाणि चान्यानि दारुपर्वतकानि च।
कामस्य गृहकं रम्यं दिवागृहकमेव च ॥ ५.६.३७ ॥
तेथे क्रीडागृहे आणि लाकडाने बांधलेली पर्वतासारखी इतर भवने होती; कामदेवाचे सुंदर गृह आणि दिवसा विश्रांतीचे गृहही होते.
5.6.38
ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने।
स मन्दरसमप्रख्यं मयूरस्थानसंकुलम् ॥ ५.६.३८ ॥
राक्षसराज रावणाच्या निवासस्थानी त्याने पाहिले; ते मंदर पर्वतासारखे होते आणि मोरांच्या बसण्याच्या जागांनी भरलेले होते.
5.6.39
ध्वजयष्टिभिराकीर्णं ददर्श भवनोत्तमम्।
अनन्तरत्ननिचयं निधिजालं समन्ततः।
धीरनिष्ठितकर्माङ्गं गृहं भूतपतेरिव ॥ ५.६.३९ ॥
ध्वजदंडांनी भरलेले ते उत्तम भवन त्याने पाहिले; सर्वत्र अगणित रत्नांचे ढीग आणि खजिन्यांचे जाळे होते; त्याचे भाग धैर्याने व कौशल्याने बांधलेले होते — भूतपती कुबेराच्या गृहासारखे.
5.6.40
अर्चिर्भिश्चापि रत्नानां तेजसा रावणस्य च।
विरराज च तद् वेश्म रश्मिवानिव रश्मिभिः ॥ ५.६.४० ॥
रत्नांच्या तेजाने आणि रावणाच्या वैभवाने ते गृह झळकत होते; जसा सूर्य आपल्या किरणांनी चमकतो.
5.6.41
जाम्बूनदमयान्येव शयनान्यासनानि च।
भाजनानि च शुभ्राणि ददर्श हरियूथपः ॥ ५.६.४१ ॥
वानरयूथपतीने जांबूनद सोन्याची शय्या व आसने आणि चमकणारी भांडी पाहिली.
5.6.42
मध्वासवकृतक्लेदं मणिभाजनसंकुलम्।
मनोरममसम्बाधं कुबेरभवनं यथा ॥ ५.६.४२ ॥
मध आणि आसवांनी ओलसर, मणिपात्रांनी भरलेले, मनोरम आणि प्रशस्त — कुबेराच्या भवनासारखे.
5.6.43
नूपुराणां च घोषेण काञ्चीनां निःस्वनेन च।
मृदङ्गतलनिर्घोषैर्घोषवद्भिर्विनादितम् ॥ ५.६.४३ ॥
नूपुरांच्या झंकाराने, कांचीच्या किणकिणाटाने आणि मृदंगाच्या तालध्वनींनी ते भवन निनादत होते.
5.6.44
प्रासादसंघातयुतं स्त्रीरत्नशतसंकुलम्।
सुव्यूढकक्ष्यं हनुमान् प्रविवेश महागृहम् ॥ ५.६.४४ ॥
प्रासादसमूहांनी युक्त, शेकडो स्त्रीरत्नांनी भरलेल्या, सुव्यवस्थित अंगणांच्या त्या महान भवनात हनुमान शिरला.