वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.61.1
ततो जाम्बवतो वाक्यमगृह्णन्त वनौकसः।
अङ्गदप्रमुखा वीरा हनूमांश्च महाकपिः ॥ ५.६१.१ ॥
तेव्हा जांबवंताचे वचन वनवासी वानरांनी स्वीकारले — अंगदप्रमुख वीर आणि महाकपी हनुमानही.
5.61.2
प्रीतिमन्तस्ततः सर्वे वायुपुत्रपुरःसराः।
महेन्द्राग्रात् समुत्पत्य पुप्लुवुः प्लवगर्षभाः ॥ ५.६१.२ ॥
मग आनंदित होऊन सर्वजण, वायुपुत्राला पुढे करून, महेंद्र पर्वताच्या शिखरावरून उसळी घेऊन, श्रेष्ठ वानर उड्या मारू लागले.
5.61.3
मेरुमन्दरसंकाशा मत्ता इव महागजाः।
छादयन्त इवाकाशं महाकाया महाबलाः ॥ ५.६१.३ ॥
मेरु व मंदर पर्वतांसारखे, मत्त महागजांप्रमाणे, विशाल शरीराचे व महाबलवान ते आकाश झाकत असल्यासारखे दिसले.
5.61.4
सभाज्यमानं भूतैस्तमात्मवन्तं महाबलम्।
हनूमन्तं महावेगं वहन्त इव दृष्टिभिः ॥ ५.६१.४ ॥
सर्व प्राण्यांनी सन्मानित, आत्मसंयमी, महाबलवान व महावेगवान हनुमानाला ते जणू आपल्या नजरेने वाहून नेत होते.
5.61.5
राघवे चार्थनिर्वृत्तिं कर्तुं च परमं यशः।
समाधाय समृद्धार्थाः कर्मसिद्धिभिरुन्नताः ॥ ५.६१.५ ॥
राघवाचे कार्य पूर्ण करण्याचा व परम यश मिळवण्याचा निश्चय करून, कार्यसिद्धीने प्रयोजन सफल झालेले ते उत्साहित झाले.
5.61.6
प्रियाख्यानोन्मुखाः सर्वे सर्वे युद्धाभिनन्दिनः।
सर्वे रामप्रतीकारे निश्चितार्था मनस्विनः ॥ ५.६१.६ ॥
प्रिय वार्ता आणण्यास उत्सुक, युद्धात आनंद मानणारे, सर्वजण रामासाठी प्रतीकारात निश्चयी असे मनस्वी वानर होते.
5.61.7
प्लवमानाः खमाप्लुत्य ततस्ते काननौकसः।
नन्दनोपममासेदुर्वनं द्रुमशतायुतम् ॥ ५.६१.७ ॥
आकाशात उड्डाण करत ते वनवासी वानर नंदनवनासारख्या, शेकडो हजारो वृक्षांनी भरलेल्या वनात पोहोचले.
5.61.8
यत् तन्मधुवनं नाम सुग्रीवस्याभिरक्षितम्।
अधृष्यं सर्वभूतानां सर्वभूतमनोहरम् ॥ ५.६१.८ ॥
सुग्रीवाने उत्तम रक्षण केलेले, मधुवन नावाचे, सर्व प्राण्यांना अजेय आणि सर्व प्राण्यांचे मन हरण करणारे ते वन.
5.61.9
यद् रक्षति महावीरः सदा दधिमुखः कपिः।
मातुलः कपिमुख्यस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ॥ ५.६१.९ ॥
महावीर दधिमुख नावाचा वानर सदैव ज्याचे रक्षण करतो; तो महात्मा वानरश्रेष्ठ सुग्रीवाचा मामा होता.
5.61.10
ते तद् वनमुपागम्य बभूवुः परमोत्कटाः।
वानरा वानरेन्द्रस्य मनःकान्तं महावनम् ॥ ५.६१.१० ॥
त्या वनात पोहोचून ते वानर अत्यंत उत्साहित झाले; ते वानरराजाच्या मनाला आवडणारे महावन होते.
5.61.11
ततस्ते वानरा हृष्टा दृष्ट्वा मधुवनं महत्।
कुमारमभ्ययाचन्त मधूनि मधुपिङ्गलाः ॥ ५.६१.११ ॥
मग आनंदित झालेल्या त्या वानरांनी त्या विशाल मधुवनाला पाहून, मधासारख्या पिंगट रंगाच्या ते कुमाराकडे (अंगदाकडे) मध मागितले.
5.61.12
ततः कुमारस्तान् वृद्धाञ्जाम्बवत्प्रमुखान् कपीन्।
अनुमान्य ददौ तेषां निसर्गं मधुभक्षणे ॥ ५.६१.१२ ॥
मग कुमाराने (अंगदाने) जांबवानादी ज्येष्ठ वानरांना मान देऊन त्यांना मध सेवन करण्याची परवानगी दिली.
5.61.13
ते निसृष्टाः कुमारेण धीमता वालिसूनुना।
हरयः समपद्यन्त द्रुमान् मधुकराकुलान् ॥ ५.६१.१३ ॥
वालीचा बुद्धिमान पुत्र कुमार याने सोडलेले ते वानर मधमाश्यांनी भरलेल्या वृक्षांकडे गेले.
5.61.14
भक्षयन्तः सुगन्धीनि मूलानि च फलानि च।
जग्मुः प्रहर्षं ते सर्वे बभूवुश्च मदोत्कटाः ॥ ५.६१.१४ ॥
सुगंधी मुळे आणि फळे खात ते सर्व आनंदित झाले आणि मदाने उन्मत्त बनले.
5.61.15
ततश्चानुमताः सर्वे सुसंहृष्टा वनौकसः।
मुदिताश्च ततस्ते च प्रनृत्यन्ति ततस्ततः ॥ ५.६१.१५ ॥
मग अनुमती मिळालेले ते सर्व वनवासी वानर अत्यंत आनंदित होऊन इकडे-तिकडे नाचू लागले.
5.61.16
गायन्ति केचित् प्रहसन्ति केचि-
न्नृत्यन्ति केचित् प्रणमन्ति केचित्।
पतन्ति केचित् प्रचरन्ति केचित्
प्लवन्ति केचित् प्रलपन्ति केचित् ॥ ५.६१.१६ ॥
कोणी गातात, कोणी हसतात, कोणी नाचतात, कोणी नमस्कार करतात, कोणी पडतात, कोणी फिरतात, कोणी उड्या मारतात, तर कोणी बडबडतात.
5.61.17
परस्परं केचिदुपाश्रयन्ति
परस्परं केचिदतिब्रुवन्ति।
द्रुमाद् द्रुमं केचिदभिद्रवन्ति
क्षितौ नगाग्रान्निपतन्ति केचित् ॥ ५.६१.१७ ॥
कोणी एकमेकांना बिलगतात, कोणी एकमेकांची थट्टा करतात; कोणी एका झाडावरून दुसऱ्या झाडावर धावतात, तर कोणी डोंगरशिखरांवरून जमिनीवर कोसळतात.
5.61.18
महीतलात् केचिदुदीर्णवेगा
महाद्रुमाग्राण्यभिसम्पतन्ति।
गायन्तमन्यः प्रहसन्नुपैति
हसन्तमन्यः प्ररुदन्नुपैति ॥ ५.६१.१८ ॥
कोणी जमिनीवरून प्रचंड वेगाने उडी घेऊन मोठ्या झाडांच्या शेंड्यांवर झेपावतात; गाणाऱ्याजवळ दुसरा हसत येतो, हसणाऱ्याजवळ दुसरा रडत येतो.
5.61.19
तुदन्तमन्यः प्रणदन्नुपैति
समाकुलं तत् कपिसैन्यमासीत्।
न चात्र कश्चिन्न बभूव मत्तो
न चात्र कश्चिन्न बभूव दृप्तः ॥ ५.६१.१९ ॥
एकजण दुसऱ्याला मारत जोरात गर्जना करत पुढे आला. ती वानरसेना अत्यंत व्याकूळ झाली. तेथे असा कोणी नव्हता जो मदमत्त नव्हता, आणि असा कोणी नव्हता जो गर्विष्ठ नव्हता.
5.61.20
ततो वनं तत् परिभक्ष्यमाणं
द्रुमांश्च विध्वंसितपत्रपुष्पान्।
समीक्ष्य कोपाद् दधिवक्त्रनामा
निवारयामास कपिः कपींस्तान् ॥ ५.६१.२० ॥
तेव्हा ते वन नष्ट होत असल्याचे आणि वृक्षांची पाने व फुले नष्ट झाल्याचे पाहून, संतापलेल्या दधिवक्त्र नावाच्या वानराने त्या वानरांना रोखले.
5.61.21
स तैः प्रवृद्धैः परिभर्त्स्यमानो
वनस्य गोप्ता हरिवृद्धवीरः।
चकार भूयो मतिमुग्रतेजा
वनस्य रक्षां प्रति वानरेभ्यः ॥ ५.६१.२१ ॥
त्या बलवान वानरांनी धमकावले असताही, वनाचा रक्षक असलेला वीर वृद्ध वानर, उग्र तेजाने, त्या वानरांविरुद्ध वनाच्या रक्षणासाठी पुन्हा दृढनिश्चय करता झाला.
5.61.22
उवाच कांश्चित् परुषाण्यभीत-
मसक्तमन्यांश्च तलैर्जघान।
समेत्य कैश्चित् कलहं चकार
तथैव साम्नोपजगाम कांश्चित् ॥ ५.६१.२२ ॥
काहींना निर्भयपणे कठोर शब्द सुनावले; इतरांना निर्बंधपणे तळव्यांनी मारले. काहींशी समोरासमोर भांडण केले; आणि तसेच काहींना सामोपचाराने जवळ गेला.
5.61.23
स तैर्मदादप्रतिवार्यवेगै-
र्बलाच्च तेन प्रतिवार्यमाणैः।
प्रधर्षणे त्यक्तभयैः समेत्य
प्रकृष्यते चाप्यनवेक्ष्य दोषम् ॥ ५.६१.२३ ॥
मदाने, अनिवार्य वेगाच्या त्या वानरांकडून, आणि त्याच्याकडून बळाने अडवले जाऊन, भय सोडून हल्ल्यात एकत्र येत, दोषाचा विचार न करता तो ओढला जातो.
5.61.24
नखैस्तुदन्तो दशनैर्दशन्त-
स्तलैश्च पादैश्च समापयन्तः।
मदात् कपिं ते कपयः समन्ता-
न्महावनं निर्विषयं च चक्रुः ॥ ५.६१.२४ ॥
मदाने वानरांनी नखांनी ओरबाडत, दातांनी चावत, तळहातांनी व पायांनी प्रहार करत चारही बाजूंनी त्या कपीला (हनुमानाला) वेढले; त्या महावनाला निर्जन करून टाकले.