ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 5.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.63.1
ततो मूर्ध्ना निपतितं वानरं वानरर्षभः।
दृष्ट्वैवोद्विग्नहृदयो वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ५.६३.१ ॥
ତା'ପରେ ମୁଣ୍ଡ ଭରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ବାନରକୁ ଦେଖି ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ (ସୁଗ୍ରୀବ) ବ୍ୟାକୁଳ ହୃଦୟରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
5.63.2
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कस्मात् त्वं पादयोः पतितो मम।
अभयं ते प्रदास्यामि सत्यमेवाभिधीयताम् ॥ ५.६३.२ ॥
ଉଠ, ଉଠ! ତୁମେ ମୋ ପାଦରେ କାହିଁକି ପଡ଼ିଛ? ତୁମକୁ ଅଭୟ ଦେବି; ସତ୍ୟ କହ।
5.63.3
किं सम्भ्रमाद्धितं कृत्स्नं ब्रूहि यद् वक्तुमर्हसि।
कच्चिन्मधुवने स्वस्ति श्रोतुमिच्छामि वानर ॥ ५.६३.३ ॥
ଉଦ୍ବେଗରେ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ କ'ଣ? ଯାହା କହିବାକୁ ଅଛି ସବୁ କୁହ। ହେ ବାନର, ମଧୁବନରେ କୁଶଳ ତ? ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
5.63.4
स समाश्वासितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना।
उत्थाय स महाप्राज्ञो वाक्यं दधिमुखोऽब्रवीत् ॥ ५.६३.४ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦଧିମୁଖ ଉଠି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
5.63.5
नैवर्क्षरजसा राजन् न त्वया न च वालिना।
वनं निसृष्टपूर्वं ते नाशितं तत्तु वानरैः ॥ ५.६३.५ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ମଧୁବନ ଋକ୍ଷମାନେ ନଷ୍ଟ କରିନାହାନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ କରିନ; ବାଲୀ ମଧ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି; ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସେହି ବନ ବାନରମାନେ ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।
5.63.6
न्यवारयमहं सर्वान् सहैभिर्वनचारिभिः।
अचिन्तयित्वा मां हृष्टा भक्षयन्ति पिबन्ति च ॥ ५.६३.६ ॥
ଏହି ବନଚାରୀ ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ନିବାରଣ କରିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଗ୍ରାହ୍ୟ ନ କରି ସେମାନେ ହର୍ଷରେ ଖାଉଥିଲେ ଓ ପାନ କରୁଥିଲେ।
5.63.7
एभिः प्रधर्षणायां च वारितं वनपालकैः।
मामप्यचिन्तयन् देव भक्षयन्ति वनौकसः ॥ ५.६३.७ ॥
ହେ ଦେବ, ପ୍ରଧର୍ଷଣରେ ବନପାଳକମାନେ ବାରଣ କଲେ ସୁଦ୍ଧା, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାହ୍ୟ ନ କରି ବନବାସୀମାନେ ଖାଉଥିଲେ।
5.63.8
शिष्टमत्रापविध्यन्ति भक्षयन्ति तथापरे।
निवार्यमाणास्ते सर्वे भ्रुकुटिं दर्शयन्ति हि ॥ ५.६३.८ ॥
କେହି ଏଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଫିଙ୍ଗନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଆନ୍ତି; ବାରଣ କଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୁରୁ ଟେକି ଦେଖାନ୍ତି।
5.63.9
इमे हि संरब्धतरास्तदा तैः सम्प्रधर्षिताः।
निवार्यन्ते वनात् तस्मात् क्रुद्धैर्वानरपुङ्गवैः ॥ ५.६३.९ ॥
ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଏମାନେ ଆହୁରି କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ; ତେଣୁ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଏମାନଙ୍କୁ ବନରୁ ବାରଣ କରୁଛନ୍ତି।
5.63.10
ततस्तैर्बहुभिर्वीरैर्वानरैर्वानरर्षभाः।
संरक्तनयनैः क्रोधाद्धरयः सम्प्रधर्षिताः ॥ ५.६३.१० ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ଅନେକ ବୀର ବାନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବାନର-ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କ୍ରୋଧରେ ହରିମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
5.63.11
पाणिभिर्निहताः केचित् केचिज्जानुभिराहताः।
प्रकृष्टाश्च तदा कामं देवमार्गं च दर्शिताः ॥ ५.६३.११ ॥
କେତେକ ହାତରେ ନିହତ ହେଲେ, କେତେକ ଆଣ୍ଠୁରେ ଆହତ ହେଲେ; ତା'ପରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଟାଣି ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବମାର୍ଗ ଦେଖାଯାଇଲା।
5.63.12
एवमेते हताः शूरास्त्वयि तिष्ठति भर्तरि।
कृत्स्नं मधुवनं चैव प्रकामं तैश्च भक्ष्यते ॥ ५.६३.१२ ॥
ଏହିପରି ଏ ଶୂରମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ଆପଣ ପ୍ରଭୁ ଥିଲାବେଳେ ମଧ୍ୟ; ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ମଧୁବନ ଇଚ୍ଛାମତେ ଖିଆଯାଉଛି।
5.63.13
एवं विज्ञाप्यमानं तं सुग्रीवं वानरर्षभम्।
अपृच्छत् तं महाप्राज्ञो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ५.६३.१३ ॥
ଏହିପରି ସୂଚିତ ହେଉଥିବା ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଶତ୍ରୁବୀରହନ୍ତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଚାରିଲେ ।
5.63.14
किमयं वानरो राजन् वनपः प्रत्युपस्थितः।
किं चार्थमभिनिर्दिश्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.६३.१४ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଏହି ବନପାଳ ବାନର ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସି କି କାରଣରୁ ଓ କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସୂଚାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲା?
5.63.15
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना।
लक्ष्मणं प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.६३.१५ ॥
ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏପରି କହିବାରୁ ବାକ୍ୟବିଶାରଦ ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
5.63.16
आर्य लक्ष्मण सम्प्राह वीरो दधिमुखः कपिः।
अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्भक्षितं मधु वानरैः ॥ ५.६३.१६ ॥
ଆର୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ବୀର ଦଧିମୁଖ ବାନର କହିଲେ—ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରମୁଖ ବୀର ବାନରମାନେ ମଧୁ ଭକ୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି।
5.63.17
नैषामकृतकार्याणामीदृशः स्याद् व्यतिक्रमः।
वनं यदभिपन्नास्ते साधितं कर्म तद् ध्रुवम् ॥ ५.६३.१७ ॥
ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରି ନାହାଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଏଭଳି ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେମାନେ ବନରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିଛନ୍ତି।
5.63.18
वारयन्तो भृशं प्राप्ताः पाला जानुभिराहताः।
तथा न गणितश्चायं कपिर्दधिमुखो बली ॥ ५.६३.१८ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇବାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବନପାଳମାନେ ଆସିଲେ ଏବଂ ହାଣ୍ଟୁ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହେଲେ। ଏହି ବଳବାନ ବାନର ଦଧିମୁଖଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଗଣନା କଲେ ନାହିଁ।
5.63.19
पतिर्मम वनस्यायमस्माभिः स्थापितः स्वयम्।
दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता ॥ ५.६३.१९ ॥
ଏହି ବନର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଆମେ ନିଜେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲୁ। ଦେବୀଙ୍କୁ ହନୁମାନ ହିଁ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
5.63.20
न ह्यन्यः साधने हेतुः कर्मणोऽस्य हनूमतः।
कार्यसिद्धिर्हनुमति मतिश्च हरिपुङ्गवे ॥ ५.६३.२० ॥
ଏହି କର୍ମସାଧନର ଅନ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ। କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ହନୁମାନଙ୍କଠାରେ ଅଛି, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିର୍ଭର କରେ।
5.63.21
व्यवसायश्च वीर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम्।
जाम्बवान् यत्र नेता स्यादङ्गदश्च महाबलः ॥ ५.६३.२१ ॥
ଜାମ୍ବବାନ୍ ନେତା ଓ ମହାବଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ଯେଉଁଠି ଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ସଂକଳ୍ପ, ବୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ରୁହନ୍ତି।
5.63.22
हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तत्र गतिरन्यथा।
अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्हतं मधुवनं किल ॥ ५.६३.२२ ॥
ସେଠାରେ ହନୁମାନ୍ ହିଁ ଅଧିଷ୍ଠାତା; ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ। ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରମୁଖ ବୀରମାନେ ମଧୁବନ ପ୍ରକୃତରେ ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।
5.63.23
विचित्य दक्षिणामाशामागतैर्हरिपुङ्गवैः।
आगतैश्चाप्रधृष्यं तद्धतं मधुवनं हि तैः ॥ ५.६३.२३ ॥
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଖୋଜି ଫେରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ସେହି ଅଜେୟ ମଧୁବନ ନଷ୍ଟ କଲେ।
5.63.24
धर्षितं च वनं कृत्स्नमुपयुक्तं तु वानरैः।
पातिता वनपालास्ते तदा जानुभिराहताः ॥ ५.६३.२४ ॥
ବାନରମାନେ ସମଗ୍ର ବନ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାକୁ ଉପଭୋଗ କଲେ; ସେତେବେଳେ ବନପାଳମାନେ ଆଣ୍ଠୁରେ ଆଘାତ ପାଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
5.63.25
एतदर्थमयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवागिह।
नाम्ना दधिमुखो नाम हरिः प्रख्यातविक्रमः ॥ ५.६३.२५ ॥
ଏହି କାରଣରୁ ମଧୁରବାଣୀ ଏହି ବାନର ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହାର ନାମ ଦଧିମୁଖ, ଏ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ପରାକ୍ରମୀ ବାନର।
5.63.26
दृष्टा सीता महाबाहो सौमित्रे पश्य तत्त्वतः।
अभिगम्य यथा सर्वे पिबन्ति मधु वानराः ॥ ५.६३.२६ ॥
ହେ ମହାବାହୁ ସୌମିତ୍ରି, ପ୍ରକୃତରେ ଦେଖ, ସୀତା ଦୃଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ସବୁ ବାନର ଯେପରି ଯାଇ ମଧୁ ପାନ କରନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
5.63.27
न चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः पुरुषर्षभ।
वनं दत्तवरं दिव्यं धर्षयेयुर्वनौकसः ॥ ५.६३.२७ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ବରପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ବନବାସୀ ବାନରମାନେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ବନକୁ କେବେ ବି ନଷ୍ଟ କରନ୍ତେ ନାହିଁ।
5.63.28
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणः सहराघवः।
श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम् ॥ ५.६३.२८ ॥
ତା'ପରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଘବଙ୍କ ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଃସୃତ କାନକୁ ସୁଖଦ ବାଣୀ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।
5.63.29
प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महायशाः।
श्रुत्वा दधिमुखस्यैवं सुग्रीवस्तु प्रहृष्य च ॥ ५.६३.२९ ॥
ମହାଯଶସ୍ୱୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ଦଧିମୁଖଙ୍କର ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।
5.63.30
वनपालं पुनर्वाक्यं सुग्रीवः प्रत्यभाषत।
प्रीतोऽस्मि सोऽहं यद्भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः ॥ ५.६३.३० ॥
ସୁଗ୍ରୀବ ପୁଣି ବନପାଳଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ: "ଏହି ବନ ଭୋଗ କରିଥିବା ସେହି କର୍ମକାରୀମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।"
5.63.31
धर्षितं मर्षणीयं च चेष्टितं कृतकर्मणाम्।
गच्छ शीघ्रं मधुवनं संरक्षस्व त्वमेव हि।
शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तान् हनूमत्प्रमुखान् कपीन् ॥ ५.६३.३१ ॥
ସେମାନେ କରିଥିବା ଅପମାନ ଓ କର୍ମ କ୍ଷମା ଯୋଗ୍ୟ। ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ମଧୁବନ ରକ୍ଷା କର; ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେହି ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପଠାଅ।
5.63.32
इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान्-
शाखामृगांस्तान् मृगराजदर्पान्।
प्रष्टुं कृतार्थान् सह राघवाभ्यां
श्रोतुं च सीताधिगमे प्रयत्नम् ॥ ५.६३.३२ ॥
ହନୁମାନ ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ, ସିଂହ ପରି ଗର୍ବୀ ସେହି ଶାଖାମୃଗମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପଚାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିବା ସେମାନଙ୍କଠାରୁ, ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କ ସହ, ସୀତା ଖୋଜିବାର ଉଦ୍ୟମ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
5.63.33
प्रीतिस्फीताक्षौ सम्प्रहृष्टौ कुमारौ
दृष्ट्वा सिद्धार्थौ वानराणां च राजा।
अङ्गैः प्रहृष्टैः कार्यसिद्धिं विदित्वा
बाह्वोरासन्नामतिमात्रं ननन्द ॥ ५.६३.३३ ॥
ପ୍ରୀତିରେ ବିସ୍ଫାରିତ ନୟନ ଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଦୁଇ କୁମାରଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିଥିବା ଦେଖି, ବାନରରାଜା ହର୍ଷିତ ଅଙ୍ଗରୁ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ଜାଣି, ନିଜ ବାହୁ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।