వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.63.1
ततो मूर्ध्ना निपतितं वानरं वानरर्षभः।
दृष्ट्वैवोद्विग्नहृदयो वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ५.६३.१ ॥
అప్పుడు తలతో నేలపై పడిన ఆ వానరుని చూసి, వానరశ్రేష్ఠుడు (సుగ్రీవుడు) కలత చెందిన హృదయంతో ఈ మాటలు పలికాడు.
5.63.2
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कस्मात् त्वं पादयोः पतितो मम।
अभयं ते प्रदास्यामि सत्यमेवाभिधीयताम् ॥ ५.६३.२ ॥
లేవు, లేవు! నీవు నా పాదాలపై ఎందుకు పడ్డావు? నీకు అభయమిస్తాను; సత్యమే చెప్పు.
5.63.3
किं सम्भ्रमाद्धितं कृत्स्नं ब्रूहि यद् वक्तुमर्हसि।
कच्चिन्मधुवने स्वस्ति श्रोतुमिच्छामि वानर ॥ ५.६३.३ ॥
ఆందోళనతో నీ క్షేమమేమిటి? చెప్పదలచినదంతా చెప్పు. వానరా, మధువనంలో క్షేమమేనా? వినాలని ఉంది.
5.63.4
स समाश्वासितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना।
उत्थाय स महाप्राज्ञो वाक्यं दधिमुखोऽब्रवीत् ॥ ५.६३.४ ॥
ఆ మహాత్ముడైన సుగ్రీవునిచే ఓదార్చబడిన ఆ మహాప్రాజ్ఞుడైన దధిముఖుడు లేచి ఈ మాటలు పలికాడు.
5.63.5
नैवर्क्षरजसा राजन् न त्वया न च वालिना।
वनं निसृष्टपूर्वं ते नाशितं तत्तु वानरैः ॥ ५.६३.५ ॥
ఓ రాజా! మధువనాన్ని ఋక్షులు నాశనం చేయలేదు, నీవు చేయలేదు, వాలి కూడా చేయలేదు; పూర్వం నీకు ఇవ్వబడిన ఆ వనాన్ని వానరులే నాశనం చేశారు.
5.63.6
न्यवारयमहं सर्वान् सहैभिर्वनचारिभिः।
अचिन्तयित्वा मां हृष्टा भक्षयन्ति पिबन्ति च ॥ ५.६३.६ ॥
ఈ వనచారులైన వానరులందరినీ నేను వారించాను; కానీ నన్ను లెక్కచేయక వారు సంతోషంగా తింటూ, తాగుతూ ఉన్నారు.
5.63.7
एभिः प्रधर्षणायां च वारितं वनपालकैः।
मामप्यचिन्तयन् देव भक्षयन्ति वनौकसः ॥ ५.६३.७ ॥
దేవా, ప్రధర్షణలో వనపాలకులు వారించినా, నన్ను కూడా లెక్కచేయక ఈ వనవాసులు తినివేస్తున్నారు.
5.63.8
शिष्टमत्रापविध्यन्ति भक्षयन्ति तथापरे।
निवार्यमाणास्ते सर्वे भ्रुकुटिं दर्शयन्ति हि ॥ ५.६३.८ ॥
కొందరు ఇక్కడ మిగిలినదాన్ని పారవేస్తున్నారు, మరికొందరు తింటున్నారు; వారిస్తే వారంతా కనుబొమ్మలు ముడిచి చూపుతున్నారు.
5.63.9
इमे हि संरब्धतरास्तदा तैः सम्प्रधर्षिताः।
निवार्यन्ते वनात् तस्मात् क्रुद्धैर्वानरपुङ्गवैः ॥ ५.६३.९ ॥
వారు అప్పుడు వారిచే దాడికి గురై మరింత కోపోద్రిక్తులయ్యారు; అందువల్ల కోపించిన శ్రేష్ఠ వానరులచే అడవి నుండి వారిస్తున్నారు.
5.63.10
ततस्तैर्बहुभिर्वीरैर्वानरैर्वानरर्षभाः।
संरक्तनयनैः क्रोधाद्धरयः सम्प्रधर्षिताः ॥ ५.६३.१० ॥
అప్పుడు కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులు కలిగిన ఆ అనేక వీర వానరులచే, వానరశ్రేష్ఠులు కోపంతో హరులను దాడి చేశారు.
5.63.11
पाणिभिर्निहताः केचित् केचिज्जानुभिराहताः।
प्रकृष्टाश्च तदा कामं देवमार्गं च दर्शिताः ॥ ५.६३.११ ॥
కొందరు చేతులతో హతమయ్యారు, కొందరు మోకాళ్లతో కొట్టబడ్డారు; అప్పుడు ఇష్టానుసారం లాగబడి దేవమార్గం చూపబడ్డారు.
5.63.12
एवमेते हताः शूरास्त्वयि तिष्ठति भर्तरि।
कृत्स्नं मधुवनं चैव प्रकामं तैश्च भक्ष्यते ॥ ५.६३.१२ ॥
ఈ విధంగా ఈ శూరులు హతమయ్యారు, మీరు ప్రభువుగా ఉండగానే; వారిచే మొత్తం మధువనం యథేచ్ఛగా తినివేయబడుతోంది.
5.63.13
एवं विज्ञाप्यमानं तं सुग्रीवं वानरर्षभम्।
अपृच्छत् तं महाप्राज्ञो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ५.६३.१३ ॥
ఈ విధంగా తెలియజేయబడుతున్న వానరశ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుని మహాప్రాజ్ఞుడూ, శత్రువీరులను సంహరించువాడూ అయిన లక్ష్మణుడు అడిగాడు.
5.63.14
किमयं वानरो राजन् वनपः प्रत्युपस्थितः।
किं चार्थमभिनिर्दिश्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.६३.१४ ॥
ఓ రాజా! వనపాలకుడైన ఈ వానరుడు ఎదురుగా వచ్చి, ఏ కారణంతో, ఏ ప్రయోజనాన్ని సూచిస్తూ దుఃఖంతో ఈ మాటలు పలికాడు?
5.63.15
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना।
लक्ष्मणं प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.६३.१५ ॥
మహాత్ముడైన లక్ష్మణుని ఇలా అడగగా, వాక్చాతుర్యం కలిగిన సుగ్రీవుడు లక్ష్మణునితో ఈ మాటలు పలికాడు.
5.63.16
आर्य लक्ष्मण सम्प्राह वीरो दधिमुखः कपिः।
अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्भक्षितं मधु वानरैः ॥ ५.६३.१६ ॥
ఆర్య లక్ష్మణా! వీరుడైన దధిముఖుడు అనే వానరుడు చెప్పాడు—అంగదుడు నేతృత్వం వహించిన వీర వానరులు మధువును భక్షించారని.
5.63.17
नैषामकृतकार्याणामीदृशः स्याद् व्यतिक्रमः।
वनं यदभिपन्नास्ते साधितं कर्म तद् ध्रुवम् ॥ ५.६३.१७ ॥
కార్యం సాధించని వారికి ఇలాంటి ఉల్లంఘన ఉండదు. వారు వనాన్ని చేరారు; కనుక నిశ్చయంగా ఆ కార్యాన్ని సాధించారు.
5.63.18
वारयन्तो भृशं प्राप्ताः पाला जानुभिराहताः।
तथा न गणितश्चायं कपिर्दधिमुखो बली ॥ ५.६३.१८ ॥
వారిని అడ్డగించేందుకు తీవ్రంగా ప్రయత్నించిన వనపాలకులు చేరి, మోకాళ్లతో కొట్టబడ్డారు. ఆ బలవంతుడైన దధిముఖుడు కూడా వారిచే లెక్కచేయబడలేదు.
5.63.19
पतिर्मम वनस्यायमस्माभिः स्थापितः स्वयम्।
दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता ॥ ५.६३.१९ ॥
ఈ వనానికి అధిపతి మేము స్వయంగా నియమించినవాడు. దేవిని హనుమంతుడే చూశాడు; సందేహం లేదు, ఇతరులెవరూ కాదు.
5.63.20
न ह्यन्यः साधने हेतुः कर्मणोऽस्य हनूमतः।
कार्यसिद्धिर्हनुमति मतिश्च हरिपुङ्गवे ॥ ५.६३.२० ॥
ఈ కార్య సాధనకు వేరే కారణం లేదు. కార్యసిద్ధి హనుమంతునిలోనే ఉంది; శ్రేష్ఠ వానరునిపైనే నిర్ణయం ఆధారపడి ఉంది.
5.63.21
व्यवसायश्च वीर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम्।
जाम्बवान् यत्र नेता स्यादङ्गदश्च महाबलः ॥ ५.६३.२१ ॥
జాంబవంతుడు నాయకుడుగా, మహాబలుడైన అంగదుడు ఉన్నచోట, సంకల్పం, పరాక్రమం, విద్య కూడా స్థిరంగా నిలుస్తాయి.
5.63.22
हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तत्र गतिरन्यथा।
अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्हतं मधुवनं किल ॥ ५.६३.२२ ॥
హనుమంతుడే అక్కడ అధిష్ఠాత; వేరే మార్గం లేదు. అంగదుని నేతృత్వంలోని వీరులు మధువనాన్ని నిజంగా నాశనం చేశారు.
5.63.23
विचित्य दक्षिणामाशामागतैर्हरिपुङ्गवैः।
आगतैश्चाप्रधृष्यं तद्धतं मधुवनं हि तैः ॥ ५.६३.२३ ॥
దక్షిణ దిశలో వెతికి తిరిగి వచ్చిన శ్రేష్ఠ వానరులు, తిరిగి వచ్చి, ఆ అజేయమైన మధువనాన్ని నాశనం చేశారు.
5.63.24
धर्षितं च वनं कृत्स्नमुपयुक्तं तु वानरैः।
पातिता वनपालास्ते तदा जानुभिराहताः ॥ ५.६३.२४ ॥
వానరులు వనమంతటినీ ఆక్రమించి అనుభవించారు; అప్పుడు వనపాలకులు మోకాళ్లతో కొట్టబడి నేలకూలారు.
5.63.25
एतदर्थमयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवागिह।
नाम्ना दधिमुखो नाम हरिः प्रख्यातविक्रमः ॥ ५.६३.२५ ॥
ఈ కారణంగా మధుర వాక్కు గల ఇతడు ఇక్కడికి వచ్చాడు. ఇతని పేరు దధిముఖుడు; ప్రసిద్ధ పరాక్రమం గల వానరుడు.
5.63.26
दृष्टा सीता महाबाहो सौमित्रे पश्य तत्त्वतः।
अभिगम्य यथा सर्वे पिबन्ति मधु वानराः ॥ ५.६३.२६ ॥
మహాబాహో, సౌమిత్రీ, నిజంగా చూడు; సీత కనబడింది. వానరులందరూ వెళ్లి మధువు తాగినట్లు వారు అక్కడికి చేరారు.
5.63.27
न चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः पुरुषर्षभ।
वनं दत्तवरं दिव्यं धर्षयेयुर्वनौकसः ॥ ५.६३.२७ ॥
పురుషశ్రేష్ఠా, వైదేహిని చూడకుండా, వరం పొందిన ప్రసిద్ధ వనవాసులైన ఆ వానరులు ఈ దివ్య వనాన్ని ఎన్నటికీ ధ్వంసం చేయరు.
5.63.28
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणः सहराघवः।
श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम् ॥ ५.६३.२८ ॥
అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన లక్ష్మణుడు రాఘవునితో కలిసి, సుగ్రీవుని నోటినుండి వెలువడిన చెవులకు ఇంపైన మాటలు విని ఎంతో సంతోషించాడు.
5.63.29
प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महायशाः।
श्रुत्वा दधिमुखस्यैवं सुग्रीवस्तु प्रहृष्य च ॥ ५.६३.२९ ॥
మహాయశస్వి రాముడు, లక్ష్మణుడు ఎంతగానో సంతోషించారు. దధిముఖుని ఇలాంటి మాటలు విని సుగ్రీవుడు కూడా ఆనందించాడు.
5.63.30
वनपालं पुनर्वाक्यं सुग्रीवः प्रत्यभाषत।
प्रीतोऽस्मि सोऽहं यद्भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः ॥ ५.६३.३० ॥
సుగ్రీవుడు వనపాలకునితో మళ్లీ ఈ మాట పలికాడు: "ఈ వనాన్ని అనుభవించిన ఆ కార్యం చేసినవారి వల్ల నేను సంతోషిస్తున్నాను."
5.63.31
धर्षितं मर्षणीयं च चेष्टितं कृतकर्मणाम्।
गच्छ शीघ्रं मधुवनं संरक्षस्व त्वमेव हि।
शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तान् हनूमत्प्रमुखान् कपीन् ॥ ५.६३.३१ ॥
వారు చేసిన అవమానమూ, వారి చర్యలూ క్షమించదగినవే. వేగంగా వెళ్లి మధువనాన్ని కాపాడు; హనుమంతుని నాయకత్వంలోని ఆ వానరులందరినీ త్వరగా పంపు.
5.63.32
इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान्-
शाखामृगांस्तान् मृगराजदर्पान्।
प्रष्टुं कृतार्थान् सह राघवाभ्यां
श्रोतुं च सीताधिगमे प्रयत्नम् ॥ ५.६३.३२ ॥
హనుమంతుడు ప్రధానంగా ఉన్న, సింహాల వంటి గర్వం గల ఆ శాఖామృగులను త్వరగా ప్రశ్నించాలని కోరుతున్నాను; కార్యం సాధించిన వారిని ఇద్దరు రాఘవులతో కలిసి, సీతను కనుగొనే ప్రయత్నం గురించి వినాలని కోరుతున్నాను.
5.63.33
प्रीतिस्फीताक्षौ सम्प्रहृष्टौ कुमारौ
दृष्ट्वा सिद्धार्थौ वानराणां च राजा।
अङ्गैः प्रहृष्टैः कार्यसिद्धिं विदित्वा
बाह्वोरासन्नामतिमात्रं ननन्द ॥ ५.६३.३३ ॥
ప్రేమతో విప్పారిన కన్నులతో, అత్యంత సంతోషించిన ఇద్దరు కుమారులు కార్యం సాధించినవారుగా కనిపించగా, వానరరాజు ఆనందంతో పులకించిన అవయవాలతో కార్యసిద్ధిని గ్రహించి, తన భుజాల సమీపానికి వచ్చిన వారిని చూసి అమితంగా ఆనందించాడు.