ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 5.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.63.1
ततो मूर्ध्ना निपतितं वानरं वानरर्षभः।
दृष्ट्वैवोद्विग्नहृदयो वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ५.६३.१ ॥
ਫਿਰ ਸਿਰ ਦੇ ਭਾਰ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ (ਸੁਗ੍ਰੀਵ) ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
5.63.2
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कस्मात् त्वं पादयोः पतितो मम।
अभयं ते प्रदास्यामि सत्यमेवाभिधीयताम् ॥ ५.६३.२ ॥
ਉੱਠ, ਉੱਠ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਅਭੈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਸੱਚ ਹੀ ਦੱਸ।
5.63.3
किं सम्भ्रमाद्धितं कृत्स्नं ब्रूहि यद् वक्तुमर्हसि।
कच्चिन्मधुवने स्वस्ति श्रोतुमिच्छामि वानर ॥ ५.६३.३ ॥
ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕੀ? ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਸਭ ਦੱਸ। ਹੇ ਵਾਨਰ, ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ ਤਾਂ ਹੈ? ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
5.63.4
स समाश्वासितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना।
उत्थाय स महाप्राज्ञो वाक्यं दधिमुखोऽब्रवीत् ॥ ५.६३.४ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਹੌਸਲਾ ਪਾ ਕੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ਼ ਦਧਿਮੁਖ ਉੱਠ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
5.63.5
नैवर्क्षरजसा राजन् न त्वया न च वालिना।
वनं निसृष्टपूर्वं ते नाशितं तत्तु वानरैः ॥ ५.६३.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮਧੁਵਨ ਰਿੱਛਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਉਜਾੜਿਆ, ਨਾ ਤੁਸਾਂ ਨੇ, ਨਾ ਵਾਲੀ ਨੇ; ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਹ ਬਾਗ਼ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਹੀ ਉਜਾੜਿਆ ਹੈ।
5.63.6
न्यवारयमहं सर्वान् सहैभिर्वनचारिभिः।
अचिन्तयित्वा मां हृष्टा भक्षयन्ति पिबन्ति च ॥ ५.६३.६ ॥
ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਨਚਾਰੀ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਗਿਣੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ ਰਹੇ।
5.63.7
एभिः प्रधर्षणायां च वारितं वनपालकैः।
मामप्यचिन्तयन् देव भक्षयन्ति वनौकसः ॥ ५.६३.७ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਪ੍ਰਧਰਸ਼ਣਾ ਵਿੱਚ ਵਣਪਾਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵਨਵਾਸੀ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ।
5.63.8
शिष्टमत्रापविध्यन्ति भक्षयन्ति तथापरे।
निवार्यमाणास्ते सर्वे भ्रुकुटिं दर्शयन्ति हि ॥ ५.६३.८ ॥
ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਰੋਕੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਭਰਵੱਟੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
5.63.9
इमे हि संरब्धतरास्तदा तैः सम्प्रधर्षिताः।
निवार्यन्ते वनात् तस्मात् क्रुद्धैर्वानरपुङ्गवैः ॥ ५.६३.९ ॥
ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ; ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਣ ਤੋਂ ਰੋਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
5.63.10
ततस्तैर्बहुभिर्वीरैर्वानरैर्वानरर्षभाः।
संरक्तनयनैः क्रोधाद्धरयः सम्प्रधर्षिताः ॥ ५.६३.१० ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੀਰ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਹਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
5.63.11
पाणिभिर्निहताः केचित् केचिज्जानुभिराहताः।
प्रकृष्टाश्च तदा कामं देवमार्गं च दर्शिताः ॥ ५.६३.११ ॥
ਕੁਝ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਸੀਟੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਮਾਰਗ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।
5.63.12
एवमेते हताः शूरास्त्वयि तिष्ठति भर्तरि।
कृत्स्नं मधुवनं चैव प्रकामं तैश्च भक्ष्यते ॥ ५.६३.१२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੂਰਵੀਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਆਮੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰਾ ਮਧੁਵਨ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
5.63.13
एवं विज्ञाप्यमानं तं सुग्रीवं वानरर्षभम्।
अपृच्छत् तं महाप्राज्ञो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ५.६३.१३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ਼ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
5.63.14
किमयं वानरो राजन् वनपः प्रत्युपस्थितः।
किं चार्थमभिनिर्दिश्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.६३.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਬਨਪਾਲ ਵਾਨਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਦੱਸਦਿਆਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ?
5.63.15
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना।
लक्ष्मणं प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ५.६३.१५ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
5.63.16
आर्य लक्ष्मण सम्प्राह वीरो दधिमुखः कपिः।
अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्भक्षितं मधु वानरैः ॥ ५.६३.१६ ॥
ਆਰਿਆ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਵੀਰ ਦਧਿਮੁਖ ਵਾਨਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਗਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਦ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ।
5.63.17
नैषामकृतकार्याणामीदृशः स्याद् व्यतिक्रमः।
वनं यदभिपन्नास्ते साधितं कर्म तद् ध्रुवम् ॥ ५.६३.१७ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਬਾਗ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਯਕੀਨਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ ਹੈ।
5.63.18
वारयन्तो भृशं प्राप्ताः पाला जानुभिराहताः।
तथा न गणितश्चायं कपिर्दधिमुखो बली ॥ ५.६३.१८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਂਦੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨ ਆਏ ਅਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਇਸ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰ ਦਧਿਮੁਖ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਣਿਆ ਨਹੀਂ।
5.63.19
पतिर्मम वनस्यायमस्माभिः स्थापितः स्वयम्।
दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता ॥ ५.६३.१९ ॥
ਇਸ ਬਣ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ।
5.63.20
न ह्यन्यः साधने हेतुः कर्मणोऽस्य हनूमतः।
कार्यसिद्धिर्हनुमति मतिश्च हरिपुङ्गवे ॥ ५.६३.२० ॥
ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਨੂਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
5.63.21
व्यवसायश्च वीर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम्।
जाम्बवान् यत्र नेता स्यादङ्गदश्च महाबलः ॥ ५.६३.२१ ॥
ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਅੰਗਦ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਾ, ਬਲ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
5.63.22
हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तत्र गतिरन्यथा।
अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्हतं मधुवनं किल ॥ ५.६३.२२ ॥
ਉੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਹੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਅੰਗਦ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਮਧੁਵਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ।
5.63.23
विचित्य दक्षिणामाशामागतैर्हरिपुङ्गवैः।
आगतैश्चाप्रधृष्यं तद्धतं मधुवनं हि तैः ॥ ५.६३.२३ ॥
ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਪਰਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅਜੇਯ ਮਧੁਵਨ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ।
5.63.24
धर्षितं च वनं कृत्स्नमुपयुक्तं तु वानरैः।
पातिता वनपालास्ते तदा जानुभिराहताः ॥ ५.६३.२४ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬਣ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਭੋਗਿਆ; ਤਦ ਬਣਪਾਲ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
5.63.25
एतदर्थमयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवागिह।
नाम्ना दधिमुखो नाम हरिः प्रख्यातविक्रमः ॥ ५.६३.२५ ॥
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮਧੁਰ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਧਿਮੁਖ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰ ਹੈ।
5.63.26
दृष्टा सीता महाबाहो सौमित्रे पश्य तत्त्वतः।
अभिगम्य यथा सर्वे पिबन्ति मधु वानराः ॥ ५.६३.२६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਖੋ, ਸੀਤਾ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।
5.63.27
न चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः पुरुषर्षभ।
वनं दत्तवरं दिव्यं धर्षयेयुर्वनौकसः ॥ ५.६३.२७ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ, ਵਰ ਪਾਏ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਨਵਾਸੀ ਵਾਨਰ ਇਸ ਦਿਵ ਵਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਉਜਾੜਦੇ।
5.63.28
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणः सहराघवः।
श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम् ॥ ५.६३.२८ ॥
ਤਦ ਧਰਮਾਤਮਾ ਲਛਮਣ ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਈ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
5.63.29
प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महायशाः।
श्रुत्वा दधिमुखस्यैवं सुग्रीवस्तु प्रहृष्य च ॥ ५.६३.२९ ॥
ਮਹਾਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਛਮਣ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਦਧਿਮੁਖ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
5.63.30
वनपालं पुनर्वाक्यं सुग्रीवः प्रत्यभाषत।
प्रीतोऽस्मि सोऽहं यद्भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः ॥ ५.६३.३० ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਵਨਪਾਲ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਨ ਦਾ ਭੋਗ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।"
5.63.31
धर्षितं मर्षणीयं च चेष्टितं कृतकर्मणाम्।
गच्छ शीघ्रं मधुवनं संरक्षस्व त्वमेव हि।
शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तान् हनूमत्प्रमुखान् कपीन् ॥ ५.६३.३१ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਜਾਓ, ਛੇਤੀ ਮਧੁਵਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ; ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜ ਦਿਓ।
5.63.32
इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान्-
शाखामृगांस्तान् मृगराजदर्पान्।
प्रष्टुं कृतार्थान् सह राघवाभ्यां
श्रोतुं च सीताधिगमे प्रयत्नम् ॥ ५.६३.३२ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੇ ਮਾਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਖਾਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆਂ ਤੋਂ, ਦੋਵਾਂ ਰਾਘਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਭਾਲ ਦਾ ਯਤਨ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
5.63.33
प्रीतिस्फीताक्षौ सम्प्रहृष्टौ कुमारौ
दृष्ट्वा सिद्धार्थौ वानराणां च राजा।
अङ्गैः प्रहृष्टैः कार्यसिद्धिं विदित्वा
बाह्वोरासन्नामतिमात्रं ननन्द ॥ ५.६३.३३ ॥
ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦੋਵੇਂ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰਰਾਜ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫੜਕਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤਿਅੰਤ ਅਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।