વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.67.1
एवमुक्तस्तु हनुमान् राघवेण महात्मना।
सीताया भाषितं सर्वं न्यवेदयत राघवे ॥ ५.६७.१ ॥
મહાત્મા રાઘવે આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે હનુમાને સીતાની બધી વાતો રાઘવને નિવેદિત કરી.
5.67.2
इदमुक्तवती देवी जानकी पुरुषर्षभ।
पूर्ववृत्तमभिज्ञानं चित्रकूटे यथातथम् ॥ ५.६७.२ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, દેવી જાનકીએ આ કહ્યું: ચિત્રકૂટમાં પહેલાં બનેલી ઘટના જ ઓળખ છે, જેમ બની હતી તેમ જ.
5.67.3
सुखसुप्ता त्वया सार्धं जानकी पूर्वमुत्थिता।
वायसः सहसोत्पत्य विददार स्तनान्तरम् ॥ ५.६७.३ ॥
તારી સાથે સુખેથી સૂતેલી જાનકી પહેલાં જાગી; ત્યારે એક કાગડો અચાનક ઊડીને તેના સ્તનો વચ્ચે ચાંચ મારવા લાગ્યો.
5.67.4
पर्यायेण च सुप्तस्त्वं देव्यङ्के भरताग्रज।
पुनश्च किल पक्षी स देव्या जनयति व्यथा ॥ ५.६७.४ ॥
હે ભરતના મોટાભાઈ, તું વારાફરતી દેવીના ખોળામાં સૂતો હતો; ફરી તે પક્ષીએ દેવીને પીડા પહોંચાડી.
5.67.5
ततः पुनरुपागम्य विददार भृशं किल।
ततस्त्वं बोधितस्तस्याः शोणितेन समुक्षितः ॥ ५.६७.५ ॥
પછી તે કાગડો ફરી આવીને ભારે ચાંચ મારવા લાગ્યો; ત્યારે તેણે તને જગાડ્યો, અને તું લોહીથી ભીંજાઈ ગયો.
5.67.6
वायसेन च तेनैवं सततं बाध्यमानया।
बोधितः किल देव्या त्वं सुखसुप्तः परंतप ॥ ५.६७.६ ॥
તે કાગડાથી આ રીતે સતત પીડાતી દેવીએ સુખેથી સૂતેલા તને જગાડ્યો, હે શત્રુતાપન.
5.67.7
तां च दृष्ट्वा महाबाहो दारितां च स्तनान्तरे।
आशीविष इव क्रुद्धस्ततो वाक्यं त्वमूचिवान् ॥ ५.६७.७ ॥
હે મહાબાહો, તેના સ્તનો વચ્ચે ફાટેલું જોઈને તું સર્પ જેવો ક્રોધિત થઈ ત્યારે આ વચનો બોલ્યો.
5.67.8
नखाग्रैः केन ते भीरु दारितं वै स्तनान्तरम्।
कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ॥ ५.६७.८ ॥
હે ભીરુ, તારા નખના અગ્રભાગોથી તારા સ્તનો વચ્ચે આ ઘા કોણે કર્યો? ક્રોધિત પંચમુખી સર્પ સાથે કોણ રમે છે?
5.67.9
निरीक्षमाणः सहसा वायसं समुदैक्षथाः।
नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैस्तामेवाभिमुखं स्थितम् ॥ ५.६७.९ ॥
અચાનક જોતાં તેં તે કાગડાને ધ્યાનથી જોયો; લોહીથી ભીના તીક્ષ્ણ નખો સાથે તે તેની સામે ઊભો હતો.
5.67.10
सुतः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।
धरान्तरगतः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ॥ ५.६७.१० ॥
તે કાગડો ખરેખર ઇન્દ્રનો પુત્ર હતો, પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ; તે પૃથ્વીની વચ્ચેથી ઝડપથી જતો અને પવનની ગતિ સમાન હતો.
5.67.11
ततस्तस्मिन् महाबाहो कोपसंवर्तितेक्षणः।
वायसे त्वं व्यधाः क्रूरां मतिं मतिमतां वर ॥ ५.६७.११ ॥
પછી, હે મહાબાહો, ક્રોધથી લાલ આંખો સાથે તેં તે કાગડા પર ક્રૂર સંકલ્પ કર્યો, હે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ.
5.67.12
स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मास्त्रेण न्ययोजयः।
स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखं खगम् ॥ ५.६७.१२ ॥
દર્ભની શય્યામાંથી લઈને તેં તેને બ્રહ્માસ્ત્ર સાથે પ્રયોજ્યું; તે કાલાગ્નિ જેમ પ્રજ્વલિત થઈને તે પક્ષી તરફ બળી ઊઠ્યું.
5.67.13
स त्वं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति।
ततस्तु वायसं दीप्तः स दर्भोऽनुजगाम ह ॥ ५.६७.१३ ॥
ત્યારે તેં તે કાગડા તરફ સળગતું દર્ભ ફેંક્યું. ત્યારે તે સળગતું દર્ભ કાગડાની પાછળ દોડ્યું.
5.67.14
भीतैश्च सम्परित्यक्तः सुरैः सर्वैश्च वायसः।
त्रीँल्लोकान् सम्परिक्रम्य त्रातारं नाधिगच्छति ॥ ५.६७.१४ ॥
ડરેલો અને બધા દેવોએ ત્યજી દીધેલો તે કાગડો ત્રણેય લોકમાં ફર્યો, પણ તેને રક્ષક ન મળ્યો.
5.67.15
पुनरप्यागतस्तत्र त्वत्सकाशमरिंदम।
त्वं तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम् ॥ ५.६७.१५ ॥
હે શત્રુદમન, તે ફરી ત્યાં તારી પાસે આવ્યો. શરણાગતોના રક્ષક એવા તેં ભૂમિ પર પડેલા, શરણે આવેલા તેને જોયો.
5.67.16
वधार्हमपि काकुत्स्थ कृपया परिपालयः।
मोघमस्त्रं न शक्यं तु कर्तुमित्येव राघव ॥ ५.६७.१६ ॥
હે કાકુત્સ્થ, તે વધને યોગ્ય હોવા છતાં તેં કરુણાથી તેનું રક્ષણ કર્યું. હે રાઘવ, અસ્ત્રને વ્યર્થ કરવું શક્ય નથી; તેથી એમ થયું.
5.67.17
भवांस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।
राम त्वां स नमस्कृत्य राज्ञो दशरथस्य च ॥ ५.६७.१७ ॥
તેં તે કાગડાની જમણી આંખ ફોડી નાખી. હે રામ, તેણે તને અને રાજા દશરથને નમસ્કાર કરીને (પ્રસ્થાન કર્યું).
5.67.18
विसृष्टस्तु तदा काकः प्रतिपेदे स्वमालयम्।
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठः सत्त्ववाञ्छीलवानपि ॥ ५.६७.१८ ॥
ત્યારે મુક્ત કરાયેલો તે કાગડો પોતાના નિવાસે પાછો ગયો. આ રીતે અસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ, સત્ત્વવાન અને શીલવાન એવો તું પણ છે.
5.67.19
किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव।
न दानवा न गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः ॥ ५.६७.१९ ॥
હે રાઘવ, તું રાક્ષસો પર અસ્ત્રનો પ્રયોગ કેમ નથી કરતો? ન દાનવો, ન ગંધર્વો, ન અસુરો, ન મરુદ્ગણો.
5.67.20
तव राम रणे शक्तास्तथा प्रतिसमासितुम्।
तव वीर्यवतः कश्चिन्मयि यद्यस्ति सम्भ्रमः ॥ ५.६७.२० ॥
હે રામ, યુદ્ધમાં તારી સામે ટકવા કોણ સમર્થ છે? પરાક્રમી એવા તને મારા વિશે કોઈ ચિંતા હોય તો...
5.67.21
क्षिप्रं सुनिशितैर्बाणैर्हन्यतां युधि रावणः।
भ्रातुरादेशमाज्ञाय लक्ष्मणो वा परंतपः ॥ ५.६७.२१ ॥
તીક્ષ્ણ બાણોથી યુદ્ધમાં રાવણને જલદી હણવામાં આવે; અથવા ભાઈનો આદેશ જાણીને શત્રુઓને તપાવનાર લક્ષ્મણ એમ કરે.
5.67.22
स किमर्थं नरवरो न मां रक्षति राघवः।
शक्तौ तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ ॥ ५.६७.२२ ॥
તે નરશ્રેષ્ઠ રાઘવ મને કેમ રક્ષતા નથી? તે બંને પુરુષવ્યાઘ્રો સમર્થ છે, વાયુ અને અગ્નિ સમાન તેજવાળા છે.
5.67.23
सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः।
ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः ॥ ५.६७.२३ ॥
દેવોને પણ દુર્ધર્ષ એવા તે બંને મારી ઉપેક્ષા કેમ કરે છે? મારું કોઈ મોટું દુષ્કૃત અવશ્ય છે, એમાં સંશય નથી.
5.67.24
समर्थौ सहितौ यन्मां न रक्षेते परंतपौ।
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साधुभाषितम् ॥ ५.६७.२४ ॥
સમર્થ અને સાથે રહેલા તે બંને શત્રુતાપકો મને રક્ષતા નથી. વૈદેહીના કરુણ અને સારગર્ભિત વચન સાંભળીને (તેઓ આવશે).
5.67.25
पुनरप्यहमार्यां तामिदं वचनमब्रुवम्।
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे ॥ ५.६७.२५ ॥
ફરી મેં તે આર્યાને આ વચન કહ્યું - હે દેવી, રામ તારા શોકથી વિમુખ થયા છે; સત્યના સોગંદ ખાઉં છું.
5.67.26
रामे दुःखाभिभूते च लक्ष्मणः परितप्यते।
कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम् ॥ ५.६७.२६ ॥
રામ દુઃખથી ઘેરાયેલા છે, લક્ષ્મણ પણ સંતપ્ત છે; તને કોઈ રીતે જોવામાં આવી છે, હવે શોક કરવાનો સમય નથી.
5.67.27
अस्मिन् मुहूर्ते दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि।
तावुभौ नरशार्दूलौ राजपुत्रौ परंतपौ ॥ ५.६७.२७ ॥
હે ભામિની, આ ક્ષણે જ તું દુઃખોનો અંત જોઈશ; તે બંને નરશ્રેષ્ઠ, રાજપુત્રો, શત્રુઓને તપાવનારા છે.
5.67.28
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः।
हत्वा च समरे रौद्रं रावणं सहबान्धवम् ॥ ५.६७.२८ ॥
તને જોવાના ઉત્સાહથી તે બંને લંકાને ભસ્મ કરશે; યુદ્ધમાં ભયંકર રાવણને તેના બાંધવો સાથે હણશે.
5.67.29
राघवस्त्वां वरारोहे स्वपुरीं नयिता ध्रुवम्।
यत् तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते ॥ ५.६७.२९ ॥
રાઘવ ચોક્કસ તને પોતાની નગરીમાં લઈ જશે; હે અનિંદિતા, રામ ઓળખી શકે એવું કયું ચિહ્ન છે?
5.67.30
प्रीतिसंजननं तस्य प्रदातुं तत् त्वमर्हसि।
साभिवीक्ष्य दिशः सर्वा वेण्युद्ग्रथनमुत्तमम् ॥ ५.६७.३० ॥
તેને આનંદ આપનાર તે ચિહ્ન તારે આપવું જોઈએ; ત્યારે તેણીએ બધી દિશાઓમાં જોઈને ઉત્તમ વેણીની ગાંઠ છોડી.
5.67.31
मुक्त्वा वस्त्राद् ददौ मह्यं मणिमेतं महाबल।
प्रतिगृह्य मणिं दोर्भ्यां तव हेतो रघुप्रिय ॥ ५.६७.३१ ॥
હે મહાબલી, તેણે વસ્ત્રમાંથી છોડીને મને આ મણિ આપ્યો. હે રઘુપ્રિય, તારા માટે જ આ મણિ બે હાથે સ્વીકાર.
5.67.32
शिरसा सम्प्रणम्यैनामहमागमने त्वरे।
गमने च कृतोत्साहमवेक्ष्य वरवर्णिनी ॥ ५.६७.३२ ॥
માથું નમાવીને તેને પ્રણામ કરીને હું પાછા ફરવા ઉતાવળો થયો. મને જવા ઉત્સુક જોઈને તે સુંદર વર્ણવાળી (સીતા),
5.67.33
विवर्धमानं च हि मामुवाच जनकात्मजा।
अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पगद्गदभाषिणी ॥ ५.६७.३३ ॥
મને ઉત્સાહમાં વધતો જોઈને જનકની પુત્રી, આંસુભર્યા મુખે, દુઃખી થઈને, આંસુથી ગળગળા સ્વરે બોલી.
5.67.34
ममोत्पतनसम्भ्रान्ता शोकवेगसमाहता।
मामुवाच ततः सीता सभाग्योऽसि महाकपे ॥ ५.६७.३४ ॥
મારા કૂદકાથી ગભરાયેલી, શોકના વેગથી આઘાત પામેલી સીતા પછી મને બોલી: હે મહાકપિ, તું ભાગ્યશાળી છે.
5.67.35
यद् द्रक्ष्यसि महाबाहुं रामं कमललोचनम्।
लक्ष्मणं च महाबाहुं देवरं मे यशस्विनम् ॥ ५.६७.३५ ॥
તું મહાબાહુ, કમળનયન રામને જોઈશ; મહાબાહુ, મારા યશસ્વી દિયર લક્ષ્મણને પણ જોઈશ.
5.67.36
सीतयाप्येवमुक्तोऽहमब्रुवं मैथिलीं तथा।
पृष्ठमारोह मे देवि क्षिप्रं जनकनन्दनि ॥ ५.६७.३६ ॥
સીતાએ આ રીતે કહ્યું ત્યારે મેં પણ મૈથિલીને એ જ પ્રમાણે કહ્યું: હે દેવી, જનકનંદિની, જલદી મારી પીઠ પર ચઢ.
5.67.37
यावत्ते दर्शयाम्यद्य ससुग्रीवं सलक्ष्मणम्।
राघवं च महाभागे भर्तारमसितेक्षणे ॥ ५.६७.३७ ॥
હે મહાભાગ્યવતી, હે કાળાં નેત્રવાળી, હમણાં જ હું તને સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ સહિત તારા પતિ રાઘવને બતાવીશ.
5.67.38
साब्रवीन्मां ततो देवी नैष धर्मो महाकपे।
यत्ते पृष्ठं सिषेवेऽहं स्ववशा हरिपुङ्गव ॥ ५.६७.३८ ॥
ત્યારે તે દેવીએ મને કહ્યું, 'હે મહાકપિ, આ ધર્મ નથી; હે કપિશ્રેષ્ઠ, સ્વેચ્છાથી હું તારી પીઠ પર બેસું એ યોગ્ય નથી.'
5.67.39
पुरा च यदहं वीर स्पृष्टा गात्रेषु रक्षसा।
तत्राहं किं करिष्यामि कालेनोपनिपीडिता ॥ ५.६७.३९ ॥
હે વીર, પૂર્વે જ્યારે તે રાક્ષસે મારા અંગોનો સ્પર્શ કર્યો ત્યારે હું શું કરી શકી? કાળથી હું પીડિત હતી.
5.67.40
गच्छ त्वं कपिशार्दूल यत्र तौ नृपतेः सुतौ।
इत्येवं सा समाभाष्य भूयः संदेष्टुमास्थिता ॥ ५.६७.४० ॥
'હે કપિશાર્દૂલ, તું જા, જ્યાં તે બે રાજપુત્રો છે ત્યાં જા.' એમ કહીને તે ફરી સંદેશ આપવા તૈયાર થઈ.
5.67.41
हनूमन् सिंहसंकाशौ तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान् ब्रूया अनामयम् ॥ ५.६७.४१ ॥
હે હનુમાન, સિંહ જેવા તે રામ-લક્ષ્મણને અને અમાત્યો સહિત સુગ્રીવને સૌને મારા ક્ષેમ-કુશળના સમાચાર પૂછજે.
5.67.42
यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः।
अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात् तत् त्वमाख्यातुमर्हसि ॥ ५.६७.४२ ॥
મહાબાહુ રાઘવ આ દુઃખસાગરના ઘેરાવામાંથી મને કેવી રીતે ઉગારશે, તે તારે કહેવું જોઈએ.
5.67.43
इदं च तीव्रं मम शोकवेगं
रक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च।
ब्रूयास्तु रामस्य गतः समीपं
शिवश्च तेऽध्वास्तु हरिप्रवीर ॥ ५.६७.४३ ॥
તું રામ પાસે જઈને મારો તીવ્ર શોકવેગ અને આ રાક્ષસોની ધમકીઓ કહેજે. હે વાનરવીર, તારો માર્ગ મંગળમય હો.
5.67.44
एतत् तवार्या नृप संयता सा
सीता वचः प्राह विषादपूर्वम्।
एतच्च बुद्ध्वा गदितं यथा त्वं
श्रद्धत्स्व सीतां कुशलां समग्राम् ॥ ५.६७.४४ ॥
હે રાજન, સંયમી આર્યા સીતાએ વિષાદ સાથે આ વચનો કહ્યાં. તું કહે છે તે બધું જાણીને વિશ્વાસ રાખ કે સીતા કુશળ અને સંપૂર્ણ છે.