वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.67.1
एवमुक्तस्तु हनुमान् राघवेण महात्मना।
सीताया भाषितं सर्वं न्यवेदयत राघवे ॥ ५.६७.१ ॥
महात्मा राघवाने असे सांगितल्यावर हनुमानाने सीतेचा सर्व संदेश राघवाला निवेदन केला.
5.67.2
इदमुक्तवती देवी जानकी पुरुषर्षभ।
पूर्ववृत्तमभिज्ञानं चित्रकूटे यथातथम् ॥ ५.६७.२ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, देवी जानकी म्हणाली: चित्रकूटात पूर्वी घडलेली घटनाच ओळख आहे, जशी घडली तशीच.
5.67.3
सुखसुप्ता त्वया सार्धं जानकी पूर्वमुत्थिता।
वायसः सहसोत्पत्य विददार स्तनान्तरम् ॥ ५.६७.३ ॥
तुझ्याबरोबर सुखाने झोपलेली जानकी आधी उठली; तेव्हा एक कावळा अचानक उडून तिच्या स्तनांमध्ये चोच मारू लागला.
5.67.4
पर्यायेण च सुप्तस्त्वं देव्यङ्के भरताग्रज।
पुनश्च किल पक्षी स देव्या जनयति व्यथा ॥ ५.६७.४ ॥
हे भरताच्या थोरल्या भावा, तू पाळीपाळीने देवीच्या मांडीवर झोपलास; पुन्हा तो पक्षी देवीला वेदना देऊ लागला.
5.67.5
ततः पुनरुपागम्य विददार भृशं किल।
ततस्त्वं बोधितस्तस्याः शोणितेन समुक्षितः ॥ ५.६७.५ ॥
मग तो कावळा पुन्हा येऊन जोरात चोच मारू लागला; तेव्हा तिने तुला जागवले, आणि तू रक्ताने भिजलास.
5.67.6
वायसेन च तेनैवं सततं बाध्यमानया।
बोधितः किल देव्या त्वं सुखसुप्तः परंतप ॥ ५.६७.६ ॥
त्या कावळ्याने सतत त्रास दिल्यामुळे देवीने सुखाने झोपलेल्या तुला जागे केले, हे शत्रूंना तापवणाऱ्या.
5.67.7
तां च दृष्ट्वा महाबाहो दारितां च स्तनान्तरे।
आशीविष इव क्रुद्धस्ततो वाक्यं त्वमूचिवान् ॥ ५.६७.७ ॥
हे महाबाहो, तिच्या स्तनांच्या मध्ये फाटलेले पाहून तू सर्पासारखा क्रोधित होऊन तेव्हा हे शब्द बोललास.
5.67.8
नखाग्रैः केन ते भीरु दारितं वै स्तनान्तरम्।
कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ॥ ५.६७.८ ॥
हे भीरु, तुझ्या नखांच्या टोकांनी तुझ्या स्तनांमध्ये हे व्रण कोणी केले? कोण रागावलेल्या पंचमुखी सर्पाशी खेळत आहे?
5.67.9
निरीक्षमाणः सहसा वायसं समुदैक्षथाः।
नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैस्तामेवाभिमुखं स्थितम् ॥ ५.६७.९ ॥
अचानक पाहताना तू त्या कावळ्याकडे बारकाईने पाहिलेस; रक्ताने माखलेल्या धारदार नखांसह तो तिच्यासमोर उभा होता.
5.67.10
सुतः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।
धरान्तरगतः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ॥ ५.६७.१० ॥
तो कावळा खरोखर इंद्राचा पुत्र होता, पक्ष्यांत श्रेष्ठ; तो पृथ्वीच्या मधून वेगाने जात असे आणि वायूच्या गतीइतका होता.
5.67.11
ततस्तस्मिन् महाबाहो कोपसंवर्तितेक्षणः।
वायसे त्वं व्यधाः क्रूरां मतिं मतिमतां वर ॥ ५.६७.११ ॥
मग, हे महाबाहो, रागाने लाल झालेल्या डोळ्यांनी तू त्या कावळ्यावर क्रूर निश्चय केलास, हे बुद्धिमंतांत श्रेष्ठा.
5.67.12
स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मास्त्रेण न्ययोजयः।
स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखं खगम् ॥ ५.६७.१२ ॥
दर्भाच्या अंथरुणातून घेऊन तू तो ब्रह्मास्त्राने योजलास; तो कालाग्नीप्रमाणे प्रज्वलित होऊन त्या पक्ष्याकडे भडकला.
5.67.13
स त्वं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति।
ततस्तु वायसं दीप्तः स दर्भोऽनुजगाम ह ॥ ५.६७.१३ ॥
तेव्हा तू त्या कावळ्याच्या दिशेने जळणारा दर्भ फेकलास. तेव्हा तो जळणारा दर्भ त्या कावळ्याच्या मागे धावला.
5.67.14
भीतैश्च सम्परित्यक्तः सुरैः सर्वैश्च वायसः।
त्रीँल्लोकान् सम्परिक्रम्य त्रातारं नाधिगच्छति ॥ ५.६७.१४ ॥
भयभीत झालेला आणि सर्व देवांनी सोडून दिलेला तो कावळा तिन्ही लोकांत फिरला, पण त्याला रक्षणकर्ता सापडला नाही.
5.67.15
पुनरप्यागतस्तत्र त्वत्सकाशमरिंदम।
त्वं तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम् ॥ ५.६७.१५ ॥
हे शत्रुदमना, तो पुन्हा तिथे तुझ्याजवळ आला. शरणागतांचा रक्षणकर्ता असलेल्या तू जमिनीवर पडलेल्या, शरण आलेल्या त्याला पाहिलेस.
5.67.16
वधार्हमपि काकुत्स्थ कृपया परिपालयः।
मोघमस्त्रं न शक्यं तु कर्तुमित्येव राघव ॥ ५.६७.१६ ॥
हे काकुत्स्था, तो वधार्ह असूनही तू दयेने त्याचे रक्षण केलेस. हे राघवा, अस्त्र निष्फळ करणे शक्य नाही, म्हणून असे झाले.
5.67.17
भवांस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।
राम त्वां स नमस्कृत्य राज्ञो दशरथस्य च ॥ ५.६७.१७ ॥
तू त्या कावळ्याचा उजवा डोळा फोडलास. हे रामा, त्याने तुला आणि राजा दशरथाला नमस्कार करून (निघून गेला).
5.67.18
विसृष्टस्तु तदा काकः प्रतिपेदे स्वमालयम्।
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठः सत्त्ववाञ्छीलवानपि ॥ ५.६७.१८ ॥
तेव्हा सोडून दिलेला तो कावळा आपल्या निवासस्थानी परतला. अशा प्रकारे अस्त्रविद्या जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, सत्त्ववान आणि शीलवान असा तूही आहेस.
5.67.19
किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव।
न दानवा न गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः ॥ ५.६७.१९ ॥
हे राघवा, तू राक्षसांवर अस्त्राचा प्रयोग का करत नाहीस? दानव नाहीत, गंधर्व नाहीत, असुर नाहीत, मरुद्गणही नाहीत.
5.67.20
तव राम रणे शक्तास्तथा प्रतिसमासितुम्।
तव वीर्यवतः कश्चिन्मयि यद्यस्ति सम्भ्रमः ॥ ५.६७.२० ॥
हे राम, रणात तुझ्यासमोर उभे राहण्यास कोण समर्थ आहे? पराक्रमी अशा तुला माझ्याविषयी काही चिंता असेल तर...
5.67.21
क्षिप्रं सुनिशितैर्बाणैर्हन्यतां युधि रावणः।
भ्रातुरादेशमाज्ञाय लक्ष्मणो वा परंतपः ॥ ५.६७.२१ ॥
तीक्ष्ण बाणांनी युद्धात रावणाला लवकर ठार करावे; किंवा भावाची आज्ञा जाणून शत्रुतापी लक्ष्मणाने तसे करावे.
5.67.22
स किमर्थं नरवरो न मां रक्षति राघवः।
शक्तौ तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ ॥ ५.६७.२२ ॥
तो नरश्रेष्ठ राघव मला का वाचवत नाही? ते दोघे पुरुषव्याघ्र समर्थ आहेत, वायू आणि अग्नीइतके तेजस्वी आहेत.
5.67.23
सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः।
ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः ॥ ५.६७.२३ ॥
देवांनाही अजिंक्य असे ते दोघे माझी उपेक्षा का करत आहेत? माझे काहीतरी मोठे दुष्कृत निश्चितच आहे, यात संशय नाही.
5.67.24
समर्थौ सहितौ यन्मां न रक्षेते परंतपौ।
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साधुभाषितम् ॥ ५.६७.२४ ॥
समर्थ आणि एकत्र असलेले ते दोघे शत्रुतापी मला वाचवत नाहीत. वैदेहीचे करुण आणि सुभाषित शब्द ऐकून (ते येतील).
5.67.25
पुनरप्यहमार्यां तामिदं वचनमब्रुवम्।
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे ॥ ५.६७.२५ ॥
मी पुन्हा त्या आर्येला हे वचन म्हणालो - हे देवी, राम तुझ्या शोकाने व्याकुळ आहे; सत्याची शपथ घेऊन सांगतो.
5.67.26
रामे दुःखाभिभूते च लक्ष्मणः परितप्यते।
कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम् ॥ ५.६७.२६ ॥
राम दुःखाने व्याकुळ आहेत, लक्ष्मणही संतप्त आहे; तुला कसेबसे पाहिले आहे, आता शोक करण्याची वेळ नाही.
5.67.27
अस्मिन् मुहूर्ते दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि।
तावुभौ नरशार्दूलौ राजपुत्रौ परंतपौ ॥ ५.६७.२७ ॥
हे भामिनी, याच क्षणी तू दुःखांचा अंत पाहशील; ते दोघे नरश्रेष्ठ, राजपुत्र, शत्रूंना तापविणारे आहेत.
5.67.28
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः।
हत्वा च समरे रौद्रं रावणं सहबान्धवम् ॥ ५.६७.२८ ॥
तुला पाहिल्याच्या उत्साहाने ते दोघे लंका भस्म करतील; युद्धात भयंकर रावणाला त्याच्या बांधवांसह ठार मारतील.
5.67.29
राघवस्त्वां वरारोहे स्वपुरीं नयिता ध्रुवम्।
यत् तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते ॥ ५.६७.२९ ॥
राघव निश्चितच तुला आपल्या नगरीत नेतील; हे अनिंदिते, राम ओळखू शकतील असे कोणते चिन्ह आहे?
5.67.30
प्रीतिसंजननं तस्य प्रदातुं तत् त्वमर्हसि।
साभिवीक्ष्य दिशः सर्वा वेण्युद्ग्रथनमुत्तमम् ॥ ५.६७.३० ॥
त्याला आनंद देणारे ते चिन्ह तू द्यावेस; तेव्हा तिने सर्व दिशांकडे पाहून उत्तम वेणीची गाठ सोडली.
5.67.31
मुक्त्वा वस्त्राद् ददौ मह्यं मणिमेतं महाबल।
प्रतिगृह्य मणिं दोर्भ्यां तव हेतो रघुप्रिय ॥ ५.६७.३१ ॥
हे महाबली, तिने वस्त्रातून सोडून मला हा मणी दिला. हे रघुप्रिया, तुझ्यासाठीच हा मणी दोन्ही हातांनी स्वीकार कर.
5.67.32
शिरसा सम्प्रणम्यैनामहमागमने त्वरे।
गमने च कृतोत्साहमवेक्ष्य वरवर्णिनी ॥ ५.६७.३२ ॥
मस्तक लववून तिला नमस्कार करून मी परत जाण्यासाठी घाई केली. मला जाण्यास उत्सुक पाहून ती सुंदर वर्णाची (सीता),
5.67.33
विवर्धमानं च हि मामुवाच जनकात्मजा।
अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पगद्गदभाषिणी ॥ ५.६७.३३ ॥
मला उत्साहाने वाढलेले पाहून जनकाची कन्या, अश्रूंनी भरलेल्या मुखाने, दुःखी होऊन, अश्रूंनी गद्गद स्वरात बोलली.
5.67.34
ममोत्पतनसम्भ्रान्ता शोकवेगसमाहता।
मामुवाच ततः सीता सभाग्योऽसि महाकपे ॥ ५.६७.३४ ॥
माझ्या उड्डाणाने घाबरलेली, शोकाच्या वेगाने आदळलेली सीता मग मला म्हणाली: हे महाकपी, तू भाग्यवान आहेस.
5.67.35
यद् द्रक्ष्यसि महाबाहुं रामं कमललोचनम्।
लक्ष्मणं च महाबाहुं देवरं मे यशस्विनम् ॥ ५.६७.३५ ॥
तू महाबाहू, कमलनयन रामाला पाहशील; महाबाहू, माझा यशस्वी दीर लक्ष्मणालाही पाहशील.
5.67.36
सीतयाप्येवमुक्तोऽहमब्रुवं मैथिलीं तथा।
पृष्ठमारोह मे देवि क्षिप्रं जनकनन्दनि ॥ ५.६७.३६ ॥
सीतेने असे म्हटल्यावर मीही मैथिलीला तसेच म्हणालो: हे देवी, जनकनंदिनी, लवकर माझ्या पाठीवर चढ.
5.67.37
यावत्ते दर्शयाम्यद्य ससुग्रीवं सलक्ष्मणम्।
राघवं च महाभागे भर्तारमसितेक्षणे ॥ ५.६७.३७ ॥
हे महाभागे, हे काळ्या डोळ्यांच्या देवी, आता मी तुला सुग्रीव आणि लक्ष्मणासह तुझे पती राघव यांना दाखवतो.
5.67.38
साब्रवीन्मां ततो देवी नैष धर्मो महाकपे।
यत्ते पृष्ठं सिषेवेऽहं स्ववशा हरिपुङ्गव ॥ ५.६७.३८ ॥
तेव्हा ती देवी मला म्हणाली, 'हे महाकपी, हा धर्म नाही; हे वानरश्रेष्ठा, स्वेच्छेने मी तुझ्या पाठीवर बसणे योग्य नाही.'
5.67.39
पुरा च यदहं वीर स्पृष्टा गात्रेषु रक्षसा।
तत्राहं किं करिष्यामि कालेनोपनिपीडिता ॥ ५.६७.३९ ॥
हे वीरा, पूर्वी त्या राक्षसाने माझ्या अंगांना स्पर्श केला तेव्हा मी काय करू शकत होते? काळाने मी पीडित होते.
5.67.40
गच्छ त्वं कपिशार्दूल यत्र तौ नृपतेः सुतौ।
इत्येवं सा समाभाष्य भूयः संदेष्टुमास्थिता ॥ ५.६७.४० ॥
'हे कपिशार्दूला, तू जा, जिथे ते दोन राजपुत्र आहेत तिथे जा.' असे बोलून ती पुन्हा संदेश देण्यास सज्ज झाली.
5.67.41
हनूमन् सिंहसंकाशौ तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान् ब्रूया अनामयम् ॥ ५.६७.४१ ॥
हे हनुमाना, सिंहासारखे ते राम-लक्ष्मण आणि अमात्यांसह सुग्रीव यांना सर्वांना माझी खुशाली विचार असे सांग.
5.67.42
यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः।
अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात् तत् त्वमाख्यातुमर्हसि ॥ ५.६७.४२ ॥
महाबाहू राघव या दुःखसागराच्या वेढ्यातून मला कसे सोडवतील, ते तू सांगितले पाहिजेस.
5.67.43
इदं च तीव्रं मम शोकवेगं
रक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च।
ब्रूयास्तु रामस्य गतः समीपं
शिवश्च तेऽध्वास्तु हरिप्रवीर ॥ ५.६७.४३ ॥
तू रामाजवळ जाऊन माझा तीव्र शोकवेग आणि या राक्षसांनी दिलेल्या धमक्या सांग. हे वानरवीरा, तुझा मार्ग मंगलमय होवो.
5.67.44
एतत् तवार्या नृप संयता सा
सीता वचः प्राह विषादपूर्वम्।
एतच्च बुद्ध्वा गदितं यथा त्वं
श्रद्धत्स्व सीतां कुशलां समग्राम् ॥ ५.६७.४४ ॥
हे राजा, संयमी आर्या सीता विषादाने हे शब्द बोलली. तू सांगितल्याप्रमाणे हे सर्व जाणून विश्वास ठेव की सीता कुशल आणि पूर्ण सुरक्षित आहे.