વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.10.1
ततः प्रत्युषसि प्राप्ते प्राप्तधर्मार्थनिश्चयः।
राक्षसाधिपतेर्वेश्म भीमकर्मा विभीषणः ॥ ६.१०.१ ॥
પછી પ્રભાત થતાં, ધર્મ અને અર્થનો નિશ્ચય કરી ચૂકેલો, ભયંકર કર્મવાળો વિભીષણ રાક્ષસાધિપતિના ભવનમાં ગયો.
6.10.2
शैलाग्रचयसंकाशं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्।
सुविभक्तमहाकक्षं महाजनपरिग्रहम् ॥ ६.१०.२ ॥
તે પર્વતશિખરોના ઢગલા જેવું, પર્વતશૃંગ જેવું ઊંચું, સારી રીતે વિભાજિત મોટા ઓરડાઓવાળું અને ઘણા લોકોથી ભરેલું હતું.
6.10.3
मतिमद्भिर्महामात्रैरनुरक्तैरधिष्ठितम्।
राक्षसैराप्तपर्याप्तैः सर्वतः परिरक्षितम् ॥ ६.१०.३ ॥
તે બુદ્ધિમાન અને વફાદાર મહામંત્રીઓથી અધિષ્ઠિત હતું અને વિશ્વાસુ તથા પૂરતા રાક્ષસો દ્વારા ચારે બાજુથી સુરક્ષિત હતું.
6.10.4
मत्तमातङ्गनिःश्वासैर्व्याकुलीकृतमारुतम्।
शङ्खघोषमहाघोषं तूर्यसम्बाधनादितम् ॥ ६.१०.४ ॥
મદમસ્ત હાથીઓના શ્વાસથી પવન વ્યાકુળ થયેલો હતો; શંખના મહાઘોષ અને વાદ્યોના ઘોંઘાટથી ગુંજતો હતો.
6.10.5
प्रमदाजनसम्बाधं प्रजल्पितमहापथम्।
तप्तकाञ्चननिर्यूहं भूषणोत्तमभूषितम् ॥ ६.१०.५ ॥
તે સ્ત્રીઓની ભીડથી ભરેલું, વાતચીતના અવાજથી ગાજતા મોટા માર્ગોવાળું, તપાવેલા સોનાના જળનિકાસવાળું અને ઉત્તમ આભૂષણોથી શોભિત હતું.
6.10.6
गन्धर्वाणामिवावासमालयं मरुतामिव।
रत्नसंचयसम्बाधं भवनं भोगिनामिव ॥ ६.१०.६ ॥
તે ગંધર્વોના નિવાસ જેવું, મરુતોના આલય જેવું, રત્નોના ઢગલાથી ભરેલું, નાગોના ભવન જેવું હતું.
6.10.7
तं महाभ्रमिवादित्यस्तेजोविस्तृतरश्मिवान्।
अग्रजस्यालयं वीरः प्रविवेश महाद्युतिः ॥ ६.१०.७ ॥
મહાન વાદળમાં સૂર્ય પ્રવેશે તેમ, કિરણો ફેલાવતા તેજવાળો એ મહાદ્યુતિ વીર પોતાના મોટા ભાઈના ભવનમાં પ્રવેશ્યો.
6.10.8
पुण्यान् पुण्याहघोषांश्च वेदविद्भिरुदाहृतान्।
शुश्राव सुमहातेजा भ्रातुर्विजयसंश्रितान् ॥ ६.१०.८ ॥
વેદજ્ઞોએ ઉચ્ચારેલા, ભાઈના વિજય સાથે સંકળાયેલા, પુણ્ય પુણ્યાહ ઘોષ એ મહાતેજસ્વીએ સાંભળ્યા.
6.10.9
पूजितान् दधिपात्रैश्च सर्पिभिः सुमनोक्षतैः।
मन्त्रवेदविदो विप्रान् ददर्श स महाबलः ॥ ६.१०.९ ॥
દહીંના પાત્રો, ઘી, સુંદર ફૂલો અને અક્ષતથી પૂજિત મંત્ર-વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણોને એ મહાબળવાને જોયા.
6.10.10
स पूज्यमानो रक्षोभिर्दीप्यमानं स्वतेजसा।
आसनस्थं महाबाहुर्ववन्दे धनदानुजम् ॥ ६.१०.१० ॥
રાક્ષસોથી સન્માનિત થયેલા એ મહાબાહુએ, પોતાના તેજથી ઝળહળતા, આસન પર બેઠેલા ધનદના નાના ભાઈને વંદન કર્યા.
6.10.11
स राजदृष्टिसम्पन्नमासनं हेमभूषितम्।
जगाम समुदाचारं प्रयुज्याचारकोविदः ॥ ६.१०.११ ॥
રાજોચિત દૃષ્ટિથી સંપન્ન, સુવર્ણથી શોભિત એ આસન પાસે તે ગયા; આચારકુશળ તેમણે યોગ્ય શિષ્ટાચાર પાળ્યો.
6.10.12
स रावणं महात्मानं विजने मन्त्रिसंनिधौ।
उवाच हितमत्यर्थं वचनं हेतुनिश्चितम् ॥ ६.१०.१२ ॥
એકાંતમાં, મંત્રીઓની હાજરીમાં, એ મહાત્મા રાવણને તેમણે અત્યંત હિતકારી, કારણોથી નિશ્ચિત વચન કહ્યાં.
6.10.13
प्रसाद्य भ्रातरं ज्येष्ठं सान्त्वेनोपस्थितक्रमः।
देशकालार्थसंवादि दृष्टलोकपरावरः ॥ ६.१०.१३ ॥
મોટા ભાઈને સાંત્વનથી પ્રસન્ન કરીને, ક્રમે નજીક જઈને, દેશ-કાળ-પ્રયોજનને અનુકૂળ વાત કહેનાર, ઊંચા-નીચા લોક જોનાર.
6.10.14
यदाप्रभृति वैदेही सम्प्राप्तेह परंतप।
तदाप्रभृति दृश्यन्ते निमित्तान्यशुभानि नः ॥ ६.१०.१४ ॥
હે પરંતપ, વૈદેહી અહીં આવ્યા ત્યારથી આપણને અશુભ શુકનો દેખાય છે.
6.10.15
सस्फुलिङ्गः सधूमार्चिः सधूमकलुषोदयः।
मन्त्रसंधुक्षितोऽप्यग्निर्न सम्यगभिवर्धते ॥ ६.१०.१५ ॥
તણખા, ધુમાડા અને જ્વાળાઓ સાથે, ધુમાડાથી મલિન થઈને ઊઠતો, મંત્રથી પ્રજ્વલિત કર્યા છતાં અગ્નિ બરાબર વધતો નથી.
6.10.16
अग्निष्टेष्वग्निशालासु तथा ब्रह्मस्थलीषु च।
सरीसृपाणि दृश्यन्ते हव्येषु च पिपीलिकाः ॥ ६.१०.१६ ॥
તે અગ્નિશાળાઓમાં અને બ્રહ્મસ્થળીઓમાં પણ સરીસૃપો દેખાય છે; હવ્યોમાં કીડીઓ દેખાય છે.
6.10.17
गवां पयांसि स्कन्नानि विमदा वरकुञ्जराः।
दीनमश्वाः प्रहेषन्ते नवग्रासाभिनन्दिनः ॥ ६.१०.१७ ॥
ગાયોનું દૂધ ઢોળાઈ ગયું છે; શ્રેષ્ઠ હાથીઓ મદરહિત થયા છે; નવા ઘાસમાં આનંદ માણતા ઘોડા દીનતાથી હણહણે છે.
6.10.18
खरोष्ट्राश्वतरा राजन् भिन्नरोमाः स्रवन्ति च।
न स्वभावेऽवतिष्ठन्ते विधानैरपि चिन्तिताः ॥ ६.१०.१८ ॥
હે રાજન, ગધેડાં, ઊંટ અને ખચ્ચર રૂંવાડા ઊભા કરીને સ્રવે છે; ઉપાયો વિચાર્યા છતાં તેઓ પોતાના સ્વભાવમાં ટકતા નથી.
6.10.19
वायसाः संघशः क्रूरा व्याहरन्ति समन्ततः।
समवेताश्च दृश्यन्ते विमानाग्रेषु संघशः ॥ ६.१०.१९ ॥
ક્રૂર કાગડાઓ ટોળે ટોળાં બનીને ચારેબાજુ બોલી રહ્યા હતા; મહેલોના શિખરો પર ટોળે ટોળાં એકઠાં થયેલાં દેખાતાં હતાં.
6.10.20
गृध्राश्च परिलीयन्ते पुरीमुपरि पिण्डिताः।
उपपन्नाश्च संध्ये द्वे व्याहरन्त्यशिवं शिवाः ॥ ६.१०.२० ॥
ગીધ નગર ઉપર ટોળાંમાં આવીને બેસી રહ્યાં હતાં; બે સંધ્યાએ આવેલાં શિયાળો અશુભ રીતે ચીસો પાડતાં હતાં.
6.10.21
क्रव्यादानां मृगाणां च पुरीद्वारेषु संघशः।
श्रूयन्ते विपुला घोषाः सविस्फूर्जितनिःस्वनाः ॥ ६.१०.२१ ॥
નગરના દરવાજાઓ પાસે માંસાહારી પ્રાણીઓ અને મૃગો ટોળાંમાં ભારે ઘોષ કરી રહ્યાં હતાં; ગર્જના અને ગડગડાટના અવાજો સંભળાતા હતા.
6.10.22
तदेवं प्रस्तुते कार्ये प्रायश्चित्तमिदं क्षमम्।
रोचये वीर वैदेही राघवाय प्रदीयताम् ॥ ६.१०.२२ ॥
આ રીતે કાર્ય રજૂ થયું હોવાથી આ જ યોગ્ય પ્રાયશ્ચિત્ત છે. હે વીર, હું આને સંમતિ આપું છું — વૈદેહીને રાઘવને પાછી સોંપવામાં આવે.
6.10.23
इदं च यदि वा मोहाल्लोभाद् वा व्याहृतं मया।
तत्रापि च महाराज न दोषं कर्तुमर्हसि ॥ ६.१०.२३ ॥
જો મેં આ મોહથી કે લોભથી કહ્યું હોય, તો પણ, હે મહારાજ, તેમાં પણ મને દોષી ઠરાવવો આપને યોગ્ય નથી.
6.10.24
अयं हि दोषः सर्वस्य जनस्यास्योपलक्ष्यते।
रक्षसां राक्षसीनां च पुरस्यान्तःपुरस्य च ॥ ६.१०.२४ ॥
આ દોષ આ નગરના સર્વ લોકોમાં દેખાય છે — રાક્ષસોમાં, રાક્ષસીઓમાં, નગરમાં અને અંતઃપુરમાં પણ.
6.10.25
प्रापणे चास्य मन्त्रस्य निवृत्ताः सर्वमन्त्रिणः।
अवश्यं च मया वाच्यं यद् दृष्टमथवा श्रुतम्।
सम्प्रधार्य यथान्यायं तद् भवान् कर्तुमर्हति ॥ ६.१०.२५ ॥
આ મંત્રણાનો અમલ થયા પછી બધા મંત્રીઓ પાછા ફર્યા. મેં જે જોયું કે સાંભળ્યું તે અવશ્ય કહેવું જોઈએ. તેને સારી રીતે વિચારીને, ન્યાયપૂર્વક આપે જે યોગ્ય હોય તે કરવું.
6.10.26
रावणं रक्षसां श्रेष्ठं पथ्यमेतद् विभीषणः ॥ ६.१०.२६ ॥
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ રાવણને વિભીષણે આ હિતકારી વાત કહી.
6.10.27
हितं महार्थं मृदु हेतुसंहितं
व्यतीतकालायतिसम्प्रतिक्षमम्।
निशम्य तद्वाक्यमुपस्थितज्वरः
प्रसङ्गवानुत्तरमेतदब्रवीत् ॥ ६.१०.२७ ॥
હિતકારી, મહાન અર્થવાળાં, મૃદુ, કારણયુક્ત અને ભૂત-ભવિષ્ય-વર્તમાન કાળને યોગ્ય એ વાણી સાંભળીને, તાવની જેમ ક્રોધ ચઢેલો રાવણ પ્રસંગાનુસાર આ પ્રમાણે ઉત્તર આપવા લાગ્યો.
6.10.28
भयं न पश्यामि कुतश्चिदप्यहं
न राघवः प्राप्स्यति जातु मैथिलीम्।
सुरैः सहेन्द्रैरपि संगरे कथं
ममाग्रतः स्थास्यति लक्ष्मणाग्रजः ॥ ६.१०.२८ ॥
મને ક્યાંયથી પણ ભય દેખાતો નથી. રાઘવ મૈથિલીને કદી પામી શકશે નહીં. ઇન્દ્ર સહિતના દેવો સાથે યુદ્ધમાં પણ લક્ષ્મણનો મોટો ભાઈ મારી સામે કેવી રીતે ઊભો રહી શકશે?
6.10.29
इत्येवमुक्त्वा सुरसैन्यनाशनो
महाबलः संयति चण्डविक्रमः।
दशाननो भ्रातरमाप्तवादिनं
विसर्जयामास तदा विभीषणम् ॥ ६.१०.२९ ॥
આમ કહીને, દેવસેનાનો નાશ કરનાર, મહાબળવાન અને યુદ્ધમાં ઉગ્ર પરાક્રમી દશાનને ત્યારે સત્યવાદી ભાઈ વિભીષણને વિદાય આપી દીધો.