ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.10.1
ततः प्रत्युषसि प्राप्ते प्राप्तधर्मार्थनिश्चयः।
राक्षसाधिपतेर्वेश्म भीमकर्मा विभीषणः ॥ ६.१०.१ ॥
ਫਿਰ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਗਿਆ।
6.10.2
शैलाग्रचयसंकाशं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्।
सुविभक्तमहाकक्षं महाजनपरिग्रहम् ॥ ६.१०.२ ॥
ਉਹ ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ, ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡੇ ਵੱਡੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਸੇਰਾ ਸੀ।
6.10.3
मतिमद्भिर्महामात्रैरनुरक्तैरधिष्ठितम्।
राक्षसैराप्तपर्याप्तैः सर्वतः परिरक्षितम् ॥ ६.१०.३ ॥
ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਮਹਾਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ।
6.10.4
मत्तमातङ्गनिःश्वासैर्व्याकुलीकृतमारुतम्।
शङ्खघोषमहाघोषं तूर्यसम्बाधनादितम् ॥ ६.१०.४ ॥
ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਿਆਕੁਲ ਸੀ, ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਸਾਜਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ।
6.10.5
प्रमदाजनसम्बाधं प्रजल्पितमहापथम्।
तप्तकाञ्चननिर्यूहं भूषणोत्तमभूषितम् ॥ ६.१०.५ ॥
ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਵੱਡੇ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਪਾਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਨਿਕਾਸਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ।
6.10.6
गन्धर्वाणामिवावासमालयं मरुतामिव।
रत्नसंचयसम्बाधं भवनं भोगिनामिव ॥ ६.१०.६ ॥
ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਵਾਸੇ ਵਰਗਾ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਆਲਯ ਵਰਗਾ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਭਵਨ ਵਰਗਾ ਸੀ।
6.10.7
तं महाभ्रमिवादित्यस्तेजोविस्तृतरश्मिवान्।
अग्रजस्यालयं वीरः प्रविवेश महाद्युतिः ॥ ६.१०.७ ॥
ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਕਿਰਨਾਂ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
6.10.8
पुण्यान् पुण्याहघोषांश्च वेदविद्भिरुदाहृतान्।
शुश्राव सुमहातेजा भ्रातुर्विजयसंश्रितान् ॥ ६.१०.८ ॥
ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰੇ ਗਏ, ਭਰਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਪੁੰਨ ਪੁੰਨਯਾਹ ਘੋਸ਼ ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਸੁਣੇ।
6.10.9
पूजितान् दधिपात्रैश्च सर्पिभिः सुमनोक्षतैः।
मन्त्रवेदविदो विप्रान् ददर्श स महाबलः ॥ ६.१०.९ ॥
ਦਹੀਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ, ਘਿਓ, ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਗਏ ਮੰਤਰ-ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
6.10.10
स पूज्यमानो रक्षोभिर्दीप्यमानं स्वतेजसा।
आसनस्थं महाबाहुर्ववन्दे धनदानुजम् ॥ ६.१०.१० ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਆਸਣ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਧਨਦ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
6.10.11
स राजदृष्टिसम्पन्नमासनं हेमभूषितम्।
जगाम समुदाचारं प्रयुज्याचारकोविदः ॥ ६.१०.११ ॥
ਰਾਜਸੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਉਸ ਆਸਣ ਵੱਲ ਉਹ ਗਿਆ; ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਸ ਨੇ ਉਚਿਤ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।
6.10.12
स रावणं महात्मानं विजने मन्त्रिसंनिधौ।
उवाच हितमत्यर्थं वचनं हेतुनिश्चितम् ॥ ६.१०.१२ ॥
ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਕੀਤੇ ਬਚਨ ਆਖੇ।
6.10.13
प्रसाद्य भ्रातरं ज्येष्ठं सान्त्वेनोपस्थितक्रमः।
देशकालार्थसंवादि दृष्टलोकपरावरः ॥ ६.१०.१३ ॥
ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਦੇਸ਼-ਕਾਲ-ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਅਨੁਕੂਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਲੋਕ ਵੇਖੇ ਹੋਏ।
6.10.14
यदाप्रभृति वैदेही सम्प्राप्तेह परंतप।
तदाप्रभृति दृश्यन्ते निमित्तान्यशुभानि नः ॥ ६.१०.१४ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਵੈਦੇਹੀ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
6.10.15
सस्फुलिङ्गः सधूमार्चिः सधूमकलुषोदयः।
मन्त्रसंधुक्षितोऽप्यग्निर्न सम्यगभिवर्धते ॥ ६.१०.१५ ॥
ਚਿੰਗਾੜਿਆਂ, ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਲਾਟਾਂ ਸਮੇਤ, ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਮੈਲਾ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਦਾ, ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਲਿਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਅੱਗ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ।
6.10.16
अग्निष्टेष्वग्निशालासु तथा ब्रह्मस्थलीषु च।
सरीसृपाणि दृश्यन्ते हव्येषु च पिपीलिकाः ॥ ६.१०.१६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਸਥਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਹਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
6.10.17
गवां पयांसि स्कन्नानि विमदा वरकुञ्जराः।
दीनमश्वाः प्रहेषन्ते नवग्रासाभिनन्दिनः ॥ ६.१०.१७ ॥
ਗਊਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਡੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ; ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹਾਥੀ ਮਦਹੀਣ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਨਵੀਂ ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਦੀਨਤਾ ਨਾਲ ਹਿਣਕ ਰਹੇ ਹਨ।
6.10.18
खरोष्ट्राश्वतरा राजन् भिन्नरोमाः स्रवन्ति च।
न स्वभावेऽवतिष्ठन्ते विधानैरपि चिन्तिताः ॥ ६.१०.१८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਖੋਤੇ, ਊਠ ਅਤੇ ਖੱਚਰ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਕੇ ਰਿਸ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਪਾਅ ਸੋਚੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦੇ।
6.10.19
वायसाः संघशः क्रूरा व्याहरन्ति समन्ततः।
समवेताश्च दृश्यन्ते विमानाग्रेषु संघशः ॥ ६.१०.१९ ॥
ਕ੍ਰੂਰ ਕਾਂ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ; ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਸਨ।
6.10.20
गृध्राश्च परिलीयन्ते पुरीमुपरि पिण्डिताः।
उपपन्नाश्च संध्ये द्वे व्याहरन्त्यशिवं शिवाः ॥ ६.१०.२० ॥
ਗਿਰਝਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਦੋਹਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਗਿੱਦੜੀਆਂ ਅਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
6.10.21
क्रव्यादानां मृगाणां च पुरीद्वारेषु संघशः।
श्रूयन्ते विपुला घोषाः सविस्फूर्जितनिःस्वनाः ॥ ६.१०.२१ ॥
ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਗਰਜਣ ਅਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
6.10.22
तदेवं प्रस्तुते कार्ये प्रायश्चित्तमिदं क्षमम्।
रोचये वीर वैदेही राघवाय प्रदीयताम् ॥ ६.१०.२२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣ ਤੇ ਇਹੀ ਠੀਕ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ — ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
6.10.23
इदं च यदि वा मोहाल्लोभाद् वा व्याहृतं मया।
तत्रापि च महाराज न दोषं कर्तुमर्हसि ॥ ६.१०.२३ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਮੋਹ ਜਾਂ ਲੋਭ ਕਾਰਨ ਆਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.10.24
अयं हि दोषः सर्वस्य जनस्यास्योपलक्ष्यते।
रक्षसां राक्षसीनां च पुरस्यान्तःपुरस्य च ॥ ६.१०.२४ ॥
ਇਹ ਦੋਸ਼ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਖਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੀ।
6.10.25
प्रापणे चास्य मन्त्रस्य निवृत्ताः सर्वमन्त्रिणः।
अवश्यं च मया वाच्यं यद् दृष्टमथवा श्रुतम्।
सम्प्रधार्य यथान्यायं तद् भवान् कर्तुमर्हति ॥ ६.१०.२५ ॥
ਇਸ ਸਲਾਹ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਜੋ ਠੀਕ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਰੋ।
6.10.26
रावणं रक्षसां श्रेष्ठं पथ्यमेतद् विभीषणः ॥ ६.१०.२६ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।
6.10.27
हितं महार्थं मृदु हेतुसंहितं
व्यतीतकालायतिसम्प्रतिक्षमम्।
निशम्य तद्वाक्यमुपस्थितज्वरः
प्रसङ्गवानुत्तरमेतदब्रवीत् ॥ ६.१०.२७ ॥
ਹਿਤਕਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਕੋਮਲ, ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਤੇ ਬੀਤੇ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੁਖਾਰ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
6.10.28
भयं न पश्यामि कुतश्चिदप्यहं
न राघवः प्राप्स्यति जातु मैथिलीम्।
सुरैः सहेन्द्रैरपि संगरे कथं
ममाग्रतः स्थास्यति लक्ष्मणाग्रजः ॥ ६.१०.२८ ॥
ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੋਂ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਰਾਘਵ ਕਦੇ ਵੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇਗਾ। ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ?
6.10.29
इत्येवमुक्त्वा सुरसैन्यनाशनो
महाबलः संयति चण्डविक्रमः।
दशाननो भ्रातरमाप्तवादिनं
विसर्जयामास तदा विभीषणम् ॥ ६.१०.२९ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਦਸ਼ਾਨਨ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।