वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.10.1
ततः प्रत्युषसि प्राप्ते प्राप्तधर्मार्थनिश्चयः।
राक्षसाधिपतेर्वेश्म भीमकर्मा विभीषणः ॥ ६.१०.१ ॥
नंतर पहाट झाली तेव्हा, धर्मार्थांचा निश्चय केलेला, भयंकर कर्म करणारा विभीषण राक्षसाधिपतीच्या वाड्यात गेला.
6.10.2
शैलाग्रचयसंकाशं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्।
सुविभक्तमहाकक्षं महाजनपरिग्रहम् ॥ ६.१०.२ ॥
ते पर्वतशिखरांच्या राशीसारखे, पर्वतशिखरासारखे उंच, सुव्यवस्थित मोठ्या दालनांचे आणि अनेक लोकांनी व्यापलेले होते.
6.10.3
मतिमद्भिर्महामात्रैरनुरक्तैरधिष्ठितम्।
राक्षसैराप्तपर्याप्तैः सर्वतः परिरक्षितम् ॥ ६.१०.३ ॥
ते बुद्धिमान, निष्ठावान महामंत्र्यांनी व्यापलेले आणि विश्वासू व पुरेशा राक्षसांनी सर्व बाजूंनी संरक्षित होते.
6.10.4
मत्तमातङ्गनिःश्वासैर्व्याकुलीकृतमारुतम्।
शङ्खघोषमहाघोषं तूर्यसम्बाधनादितम् ॥ ६.१०.४ ॥
मदोन्मत्त हत्तींच्या श्वासांनी वारा ढवळून निघालेला, शंखांच्या महानादाने आणि वाद्यांच्या गर्दीच्या ध्वनीने निनादणारा.
6.10.5
प्रमदाजनसम्बाधं प्रजल्पितमहापथम्।
तप्तकाञ्चननिर्यूहं भूषणोत्तमभूषितम् ॥ ६.१०.५ ॥
ते स्त्रियांच्या गर्दीने भरलेले, गप्पांनी गजबजलेले मोठे मार्ग असलेले, तापविलेल्या सोन्याच्या नाल्यांचे आणि उत्तम अलंकारांनी सजलेले होते.
6.10.6
गन्धर्वाणामिवावासमालयं मरुतामिव।
रत्नसंचयसम्बाधं भवनं भोगिनामिव ॥ ६.१०.६ ॥
ते गंधर्वांच्या निवासासारखे, मरुतांच्या आलयासारखे, रत्नांच्या राशींनी भरलेले, नागांच्या भवनासारखे होते.
6.10.7
तं महाभ्रमिवादित्यस्तेजोविस्तृतरश्मिवान्।
अग्रजस्यालयं वीरः प्रविवेश महाद्युतिः ॥ ६.१०.७ ॥
महाढगात सूर्य प्रवेश करावा तसा, किरणे पसरलेल्या तेजाने तो महातेजस्वी वीर आपल्या मोठ्या भावाच्या भवनात प्रविष्ट झाला.
6.10.8
पुण्यान् पुण्याहघोषांश्च वेदविद्भिरुदाहृतान्।
शुश्राव सुमहातेजा भ्रातुर्विजयसंश्रितान् ॥ ६.१०.८ ॥
वेदज्ञांनी उच्चारलेले, भावाच्या विजयाशी संबंधित, मंगल पुण्याह-घोष त्या महातेजस्वीने ऐकले.
6.10.9
पूजितान् दधिपात्रैश्च सर्पिभिः सुमनोक्षतैः।
मन्त्रवेदविदो विप्रान् ददर्श स महाबलः ॥ ६.१०.९ ॥
दहीपात्रे, तूप, सुंदर फुले व अक्षतांनी पूजित मंत्र-वेदज्ञ ब्राह्मणांना त्या महाबलाने पाहिले.
6.10.10
स पूज्यमानो रक्षोभिर्दीप्यमानं स्वतेजसा।
आसनस्थं महाबाहुर्ववन्दे धनदानुजम् ॥ ६.१०.१० ॥
राक्षसांनी सन्मानित झालेल्या त्या महाबाहूने, स्वतेजाने तळपणाऱ्या, आसनावर बसलेल्या कुबेराच्या धाकट्या भावाला वंदन केले.
6.10.11
स राजदृष्टिसम्पन्नमासनं हेमभूषितम्।
जगाम समुदाचारं प्रयुज्याचारकोविदः ॥ ६.१०.११ ॥
राजोचित दृष्टी असलेल्या, सोन्याने अलंकृत त्या आसनाजवळ तो गेला; आचारकुशल तो योग्य शिष्टाचार पाळून.
6.10.12
स रावणं महात्मानं विजने मन्त्रिसंनिधौ।
उवाच हितमत्यर्थं वचनं हेतुनिश्चितम् ॥ ६.१०.१२ ॥
एकांतात, मंत्र्यांच्या उपस्थितीत त्या महात्मा रावणाला त्याने अत्यंत हितकारक, कारणांनी निश्चित केलेले शब्द सांगितले.
6.10.13
प्रसाद्य भ्रातरं ज्येष्ठं सान्त्वेनोपस्थितक्रमः।
देशकालार्थसंवादि दृष्टलोकपरावरः ॥ ६.१०.१३ ॥
ज्येष्ठ बंधूला सांत्वनाने प्रसन्न करून, क्रमाने जवळ जाऊन, देश, काल व प्रयोजनास अनुकूल बोलणारा, उच्च-नीच लोक पाहिलेला.
6.10.14
यदाप्रभृति वैदेही सम्प्राप्तेह परंतप।
तदाप्रभृति दृश्यन्ते निमित्तान्यशुभानि नः ॥ ६.१०.१४ ॥
हे परंतपा, वैदेही येथे आल्यापासून आम्हाला अशुभ शकुन दिसत आहेत.
6.10.15
सस्फुलिङ्गः सधूमार्चिः सधूमकलुषोदयः।
मन्त्रसंधुक्षितोऽप्यग्निर्न सम्यगभिवर्धते ॥ ६.१०.१५ ॥
ठिणग्या, धूर व ज्वाळांसह, धुराने गढूळ होऊन उठणारा, मंत्राने प्रज्वलित केला तरी अग्नी नीट वाढत नाही.
6.10.16
अग्निष्टेष्वग्निशालासु तथा ब्रह्मस्थलीषु च।
सरीसृपाणि दृश्यन्ते हव्येषु च पिपीलिकाः ॥ ६.१०.१६ ॥
त्या अग्निशाळांमध्ये आणि ब्रह्मस्थळांमध्येही सरपटणारे प्राणी दिसतात; हव्यांमध्ये मुंग्याही दिसतात.
6.10.17
गवां पयांसि स्कन्नानि विमदा वरकुञ्जराः।
दीनमश्वाः प्रहेषन्ते नवग्रासाभिनन्दिनः ॥ ६.१०.१७ ॥
गायींचे दूध सांडले आहे; उत्तम हत्ती मदरहित झाले आहेत; नवीन गवतात आनंदणारे घोडे दीनपणे खिंकाळत आहेत.
6.10.18
खरोष्ट्राश्वतरा राजन् भिन्नरोमाः स्रवन्ति च।
न स्वभावेऽवतिष्ठन्ते विधानैरपि चिन्तिताः ॥ ६.१०.१८ ॥
हे राजन्, गाढवे, उंट आणि खेचरे रोमे उभी करून स्त्रवत आहेत; उपाय योजूनही ती आपल्या स्वभावात स्थिर राहत नाहीत.
6.10.19
वायसाः संघशः क्रूरा व्याहरन्ति समन्ततः।
समवेताश्च दृश्यन्ते विमानाग्रेषु संघशः ॥ ६.१०.१९ ॥
क्रूर कावळे थव्यांनी चोहीकडे ओरडत होते; राजवाड्यांच्या शिखरांवर थव्यांनी जमलेले दिसत होते.
6.10.20
गृध्राश्च परिलीयन्ते पुरीमुपरि पिण्डिताः।
उपपन्नाश्च संध्ये द्वे व्याहरन्त्यशिवं शिवाः ॥ ६.१०.२० ॥
गिधाडे नगरावर थव्याने उतरून बसत होती; दोन्ही संध्याकाळी आलेल्या कोल्ह्या अशुभ सुरात ओरडत होत्या.
6.10.21
क्रव्यादानां मृगाणां च पुरीद्वारेषु संघशः।
श्रूयन्ते विपुला घोषाः सविस्फूर्जितनिःस्वनाः ॥ ६.१०.२१ ॥
नगराच्या दारांपाशी मांसाहारी प्राणी आणि मृग थव्याने मोठे घोष करत होते; गर्जना आणि गडगडाटासारखे आवाज ऐकू येत होते.
6.10.22
तदेवं प्रस्तुते कार्ये प्रायश्चित्तमिदं क्षमम्।
रोचये वीर वैदेही राघवाय प्रदीयताम् ॥ ६.१०.२२ ॥
अशा प्रकारे कार्य मांडले असताना हेच योग्य प्रायश्चित्त आहे. हे वीरा, मला हे मान्य आहे — वैदेहीला राघवाकडे परत द्यावे.
6.10.23
इदं च यदि वा मोहाल्लोभाद् वा व्याहृतं मया।
तत्रापि च महाराज न दोषं कर्तुमर्हसि ॥ ६.१०.२३ ॥
मी हे मोहाने किंवा लोभाने बोललो असलो तरी, हे महाराजा, त्यातही माझ्यावर दोष ठेवणे आपल्याला योग्य नाही.
6.10.24
अयं हि दोषः सर्वस्य जनस्यास्योपलक्ष्यते।
रक्षसां राक्षसीनां च पुरस्यान्तःपुरस्य च ॥ ६.१०.२४ ॥
हा दोष या नगरातील सर्व लोकांमध्ये दिसत आहे — राक्षसांमध्ये, राक्षसींमध्ये, नगरात आणि अंतःपुरातही.
6.10.25
प्रापणे चास्य मन्त्रस्य निवृत्ताः सर्वमन्त्रिणः।
अवश्यं च मया वाच्यं यद् दृष्टमथवा श्रुतम्।
सम्प्रधार्य यथान्यायं तद् भवान् कर्तुमर्हति ॥ ६.१०.२५ ॥
ही मंत्रणा पार पडल्यानंतर सर्व मंत्री परत गेले. मी जे पाहिले किंवा ऐकले ते मला निश्चितपणे सांगायला हवे. ते नीट विचारात घेऊन, न्यायानुसार आपण जे योग्य असेल ते करावे.
6.10.26
रावणं रक्षसां श्रेष्ठं पथ्यमेतद् विभीषणः ॥ ६.१०.२६ ॥
राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या रावणाला विभीषणाने हे हितकारक वचन सांगितले.
6.10.27
हितं महार्थं मृदु हेतुसंहितं
व्यतीतकालायतिसम्प्रतिक्षमम्।
निशम्य तद्वाक्यमुपस्थितज्वरः
प्रसङ्गवानुत्तरमेतदब्रवीत् ॥ ६.१०.२७ ॥
हितकारक, महान अर्थाचे, मृदु, कारणांनी युक्त आणि भूत-भविष्य-वर्तमान तिन्ही काळांस योग्य अशी ती वाणी ऐकून, ज्वरासारखा क्रोध चढलेला रावण प्रसंगानुसार असे उत्तर देऊ लागला.
6.10.28
भयं न पश्यामि कुतश्चिदप्यहं
न राघवः प्राप्स्यति जातु मैथिलीम्।
सुरैः सहेन्द्रैरपि संगरे कथं
ममाग्रतः स्थास्यति लक्ष्मणाग्रजः ॥ ६.१०.२८ ॥
मला कोठूनही भय दिसत नाही. राघव मैथिलीला कधीही मिळवू शकणार नाही. इंद्रासह देवांबरोबर युद्धात जरी असला, तरी लक्ष्मणाचा थोरला भाऊ माझ्यासमोर कसा उभा राहील?
6.10.29
इत्येवमुक्त्वा सुरसैन्यनाशनो
महाबलः संयति चण्डविक्रमः।
दशाननो भ्रातरमाप्तवादिनं
विसर्जयामास तदा विभीषणम् ॥ ६.१०.२९ ॥
असे बोलून, देवसेनेचा नाश करणारा, महाबलवान आणि युद्धात उग्र पराक्रमी दशानन, सत्यवादी बंधू विभीषणाला तेव्हा निरोप देऊन पाठवून दिला.