Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.100.1
तस्मिन् प्रतिहतेऽस्त्रे तु रावणो राक्षसाधिपः।
क्रोधं च द्विगुणं चक्रे क्रोधाच्चास्त्रमनन्तरम् ॥ ६.१००.१ ॥
Cuando aquella arma fue repelida, Rāvaṇa, señor de los rākṣasas, duplicó su ira, y por la ira lanzó de inmediato otra arma.
6.100.2
मयेन विहितं रौद्रमन्यदस्त्रं महाद्युतिः।
उत्स्रष्टुं रावणो भीमं राघवाय प्रचक्रमे ॥ ६.१००.२ ॥
El resplandeciente Rāvaṇa se dispuso a lanzar contra el descendiente de Raghu otra arma terrible, forjada por Maya.
6.100.3
ततः शूलानि निश्चेरुर्गदाश्च मुसलानि च।
कार्मुकाद् दीप्यमानानि वज्रसाराणि सर्वशः ॥ ६.१००.३ ॥
Entonces surgieron lanzas, mazas y garrotes, y desde los arcos volaron por todas partes armas resplandecientes, duras como el rayo.
6.100.4
मुद्गराः कूटपाशाश्च दीप्ताश्चाशनयस्तथा।
निष्पेतुर्विविधास्तीक्ष्णा वाता इव युगक्षये ॥ ६.१००.४ ॥
Mazas, lazos engañosos, rayos ardientes y muchas armas afiladas de diversas clases salieron disparados como los vientos al fin de una edad.
6.100.5
तदस्त्रं राघवः श्रीमानुत्तमास्त्रविदां वरः।
जघान परमास्त्रेण गान्धर्वेण महाद्युतिः ॥ ६.१००.५ ॥
Rāghava, glorioso y el primero entre los conocedores de las mejores armas, destruyó aquella arma con el arma suprema llamada Gāndharva, el muy resplandeciente.
6.100.6
तस्मिन् प्रतिहतेऽस्त्रे तु राघवेण महात्मना।
रावणः क्रोधताम्राक्षः सौरमस्त्रमुदीरयत् ॥ ६.१००.६ ॥
Cuando aquella arma fue repelida por el magnánimo Rāghava, Rāvaṇa, con los ojos enrojecidos de ira, lanzó el arma solar.
6.100.7
ततश्चक्राणि निष्पेतुर्भास्वराणि महान्ति च।
कार्मुकाद् भीमवेगस्य दशग्रीवस्य धीमतः ॥ ६.१००.७ ॥
Entonces del arco del sabio de diez cuellos, de terrible velocidad, salieron discos grandes y resplandecientes.
6.100.8
तैरासीद् गगनं दीप्तं सम्पतद्भिः समन्ततः।
पतद्भिश्च दिशो दीप्ताश्चन्द्रसूर्यग्रहैरिव ॥ ६.१००.८ ॥
Con aquellos discos que caían y volaban por todas partes, el cielo se encendió, y las regiones resplandecieron como si hubiera eclipses de luna y sol.
6.100.9
तानि चिच्छेद बाणौघैश्चक्राणि तु स राघवः।
आयुधानि च चित्राणि रावणस्य चमूमुखे ॥ ६.१००.९ ॥
El Rāghava cortó aquellos discos con lluvias de flechas, y también las armas admirables al frente del ejército de Rāvaṇa.
6.100.10
तदस्त्रं तु हतं दृष्ट्वा रावणो राक्षसाधिपः।
विव्याध दशभिर्बाणै रामं सर्वेषु मर्मसु ॥ ६.१००.१० ॥
Al ver destruido su arma, Rāvaṇa, señor de los rākṣasas, hirió a Rāma con diez flechas en todos sus puntos vitales.
6.100.11
स विद्धो दशभिर्बाणैर्महाकार्मुकनिःसृतैः।
रावणेन महातेजा न प्राकम्पत राघवः ॥ ६.१००.११ ॥
Aunque herido por diez flechas disparadas por el gran arco de Rāvaṇa, el Rāghava, de gran esplendor, no se estremeció.
6.100.12
ततो विव्याध गात्रेषु सर्वेषु समितिंजयः।
राघवस्तु सुसंक्रुद्धो रावणं बहुभिः शरैः ॥ ६.१००.१२ ॥
Entonces el Rāghava, vencedor en la batalla, muy airado, hirió a Rāvaṇa en todos sus miembros con numerosas flechas.
6.100.13
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो राघवस्यानुजो बली।
लक्ष्मणः सायकान् सप्त जग्राह परवीरहा ॥ ६.१००.१३ ॥
Mientras tanto, Lakṣmaṇa, el poderoso hermano menor de Rāghava, encolerizado y matador de héroes enemigos, tomó siete flechas.
6.100.14
तैः सायकैर्महावेगै रावणस्य महाद्युतिः।
ध्वजं मनुष्यशीर्षं तु तस्य चिच्छेद नैकधा ॥ ६.१००.१४ ॥
Con aquellas flechas de gran velocidad, Lakṣmaṇa, de gran esplendor, hizo añicos en muchos pedazos el estandarte de Rāvaṇa, que llevaba el emblema de una cabeza humana.
6.100.15
सारथेश्चापि बाणेन शिरो ज्वलितकुण्डलम्।
जहार लक्ष्मणः श्रीमान् नैर्ऋतस्य महाबलः ॥ ६.१००.१५ ॥
Y con una sola flecha, el glorioso y poderoso Lakṣmaṇa cortó la cabeza del auriga del rākṣasa, cuyos pendientes resplandecían.
6.100.16
तस्य बाणैश्च चिच्छेद धनुर्गजकरोपमम्।
लक्ष्मणो राक्षसेन्द्रस्य पञ्चभिर्निशितैस्तदा ॥ ६.१००.१६ ॥
Entonces Lakṣmaṇa, con cinco flechas afiladas, cortó el arco del señor de los rākṣasas, semejante a la trompa de un elefante.
6.100.17
नीलमेघनिभांश्चास्य सदश्वान् पर्वतोपमान्।
जघानाप्लुत्य गदया रावणस्य विभीषणः ॥ ६.१००.१७ ॥
Y Vibhīṣaṇa, saltando hacia adelante, derribó con su maza los hermosos caballos de Rāvaṇa, oscuros como nubes azules y grandes como montañas.
6.100.18
हताश्वात् तु तदा वेगादवप्लुत्य महारथात्।
कोपमाहारयत् तीव्रं भ्रातरं प्रति रावणः ॥ ६.१००.१८ ॥
Con sus caballos muertos, Rāvaṇa saltó rápidamente del gran carro y mostró una feroz ira hacia su hermano.
6.100.19
ततः शक्तिं महाशक्तिः प्रदीप्तामशनीमिव।
विभीषणाय चिक्षेप राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.१००.१९ ॥
Entonces el poderoso y valiente señor de los rākṣasas lanzó contra Vibhīṣaṇa una lanza ardiente de gran poder, como un rayo.
6.100.20
अप्राप्तामेव तां बाणैस्त्रिभिश्चिच्छेद लक्ष्मणः।
अथोदतिष्ठत् संनादो वानराणां महारणे ॥ ६.१००.२० ॥
Antes de que la lanza lo alcanzara, Lakṣmaṇa la cortó con tres flechas. Entonces se alzó el clamor de los monos en aquella gran batalla.
6.100.21
सम्पपात त्रिधा छिन्ना शक्तिः काञ्चनमालिनी।
सविस्फुलिङ्गा ज्वलिता महोल्केव दिवश्च्युता ॥ ६.१००.२१ ॥
Aquella lanza, adornada de oro, cayó en tres pedazos, esparciendo chispas y ardiendo como un gran meteoro caído del cielo.
6.100.22
ततः सम्भाविततरां कालेनापि दुरासदाम्।
जग्राह विपुलां शक्तिं दीप्यमानां स्वतेजसा ॥ ६.१००.२२ ॥
Entonces empuñó aquella vasta lanza, la más estimada y difícil de enfrentar incluso para la Muerte, resplandeciente con su propio fulgor.
6.100.23
सा वेगिता बलवता रावणेन दुरात्मना।
जज्वाल सुमहातेजा दीप्ताशनिसमप्रभा ॥ ६.१००.२३ ॥
Aquella lanza, lanzada con fuerza por el poderoso y malvado Rāvaṇa, se encendió, de gran esplendor, con el brillo de un rayo ardiente.
6.100.24
एतस्मिन्नन्तरे वीरो लक्ष्मणस्तं विभीषणम्।
प्राणसंशयमापन्नं तूर्णमभ्यवपद्यत ॥ ६.१००.२४ ॥
Mientras tanto, el héroe Lakṣmaṇa acudió rápidamente junto a Vibhīṣaṇa, que había caído en peligro de muerte.
6.100.25
तं विमोक्षयितुं वीरश्चापमायम्य लक्ष्मणः।
रावणं शक्तिहस्तं वै शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ६.१००.२५ ॥
Para liberarlo, el héroe Lakṣmaṇa tensó su arco y cubrió a Rāvaṇa, que tenía la lanza en la mano, con una lluvia de flechas.
6.100.26
कीर्यमाणः शरौघेण विसृष्टेन महात्मना।
न प्रहर्तुं मनश्चक्रे विमुखीकृतविक्रमः ॥ ६.१००.२६ ॥
Cubierto por la lluvia de flechas disparada por el magnánimo Lakṣmaṇa, con su valor desviado, no se decidió a atacar.
6.100.27
मोक्षितं भ्रातरं दृष्ट्वा लक्ष्मणेन स रावणः।
लक्ष्मणाभिमुखस्तिष्ठन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१००.२७ ॥
Al ver a su hermano liberado por Lakṣmaṇa, Rāvaṇa, de pie frente a Lakṣmaṇa, pronunció estas palabras.
6.100.28
मोक्षितस्ते बलश्लाघिन् यस्मादेवं विभीषणः।
विमुच्य राक्षसं शक्तिस्त्वयीयं विनिपात्यते ॥ ६.१००.२८ ॥
¡Oh, jactancioso de fuerza! Porque has liberado así al rākṣasa Vibhīṣaṇa, esta lanza es arrojada contra ti.
6.100.29
एषा ते हृदयं भित्त्वा शक्तिर्लोहितलक्षणा।
मद्बाहुपरिघोत्सृष्टा प्राणानादाय यास्यति ॥ ६.१००.२९ ॥
Esta lanza, marcada con sangre, lanzada desde la maza de hierro de mi brazo, atravesará tu corazón, te arrebatará la vida y seguirá su camino.
6.100.30
इत्येवमुक्त्वा तां शक्तिमष्टघण्टां महास्वनाम्।
मयेन मायाविहिताममोघां शत्रुघातिनीम् ॥ ६.१००.३० ॥
Habiendo dicho esto, lanzó aquella lanza creada por Maya mediante ilusión, con ocho campanillas, de sonido estruendoso, infalible y matadora de enemigos.
6.100.31
लक्ष्मणाय समुद्दिश्य ज्वलन्तीमिव तेजसा।
रावणः परमक्रुद्धश्चिक्षेप च ननाद च ॥ ६.१००.३१ ॥
Rāvaṇa, sumamente enfurecido, arrojó aquella lanza que ardía con esplendor, dirigida contra Lakṣmaṇa, y rugió.
6.100.32
सा क्षिप्ता भीमवेगेन वज्राशनिसमस्वना।
शक्तिरभ्यपतद् वेगाल्लक्ष्मणं रणमूर्धनि ॥ ६.१००.३२ ॥
Lanzada con terrible velocidad, resonando como un rayo y un trueno, aquella lanza se precipitó con fuerza sobre Lakṣmaṇa en el frente de batalla.
6.100.33
तामनुव्याहरच्छक्तिमापतन्तीं स राघवः।
स्वस्त्यस्तु लक्ष्मणायेति मोघा भव हतोद्यमा ॥ ६.१००.३३ ॥
Dirigiéndose a aquella lanza que se abalanzaba, el Rāghava dijo: "¡Que haya bienestar para Lakṣmaṇa! ¡Oh lanza, vuélvete vana, que tu esfuerzo quede frustrado!"
6.100.34
रावणेन रणे शक्तिः क्रुद्धेनाशीविषोपमा।
मुक्ताऽऽशूरस्य भीतस्य लक्ष्मणस्य ममज्ज सा ॥ ६.१००.३४ ॥
Lanzada en la batalla por el iracundo Rāvaṇa, aquella lanza, semejante a una serpiente venenosa, se hundió en Lakṣmaṇa, valiente pero por un instante asustado.
6.100.35
न्यपतत् सा महावेगा लक्ष्मणस्य महोरसि।
जिह्वेवोरगराजस्य दीप्यमाना महाद्युतिः ॥ ६.१००.३५ ॥
Aquella lanza, de fuerza inmensa, cayó sobre el ancho pecho de Lakṣmaṇa, brillando como la lengua del rey de las serpientes, refulgente de gran resplandor.
6.100.36
ततो रावणवेगेन सुदूरमवगाढया।
शक्त्या विभिन्नहृदयः पपात भुवि लक्ष्मणः ॥ ६.१००.३६ ॥
Entonces, con el corazón atravesado por aquella lanza, hundida muy profundamente por la fuerza de Rāvaṇa, Lakṣmaṇa cayó al suelo.
6.100.37
तदवस्थं समीपस्थो लक्ष्मणं प्रेक्ष्य राघवः।
भ्रातृस्नेहान्महातेजा विषण्णहृदयोऽभवत् ॥ ६.१००.३७ ॥
Al ver a Lakṣmaṇa tendido en ese estado, Rāghava, de gran esplendor, que estaba cerca, se entristeció el corazón por amor a su hermano.
6.100.38
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा बाष्पपर्याकुलेक्षणः।
बभूव संरब्धतरो युगान्त इव पावकः ॥ ६.१००.३८ ॥
Por un momento, como absorto en la reflexión, con los ojos empañados por las lágrimas, se encendió más feroz, como el fuego al final de una era.
6.100.39
न विषादस्य कालोऽयमिति संचिन्त्य राघवः।
चक्रे सुतुमलं युद्धं रावणस्य वधे धृतः।
सर्वयत्नेन महता लक्ष्मणं परिवीक्ष्य च ॥ ६.१००.३९ ॥
Considerando que aquel no era momento de tristeza, Rāghava, resuelto a matar a Rāvaṇa, libró una batalla feroz y, con todo su esfuerzo, miró a Lakṣmaṇa.
6.100.40
स ददर्श ततो रामः शक्त्या भिन्नं महाहवे।
लक्ष्मणं रुधिरादिग्धं सपन्नगमिवाचलम् ॥ ६.१००.४० ॥
Entonces Rāma vio a Lakṣmaṇa, atravesado por la lanza en la gran batalla y cubierto de sangre, como una montaña con serpientes.
6.100.41
तामपि प्रहितां शक्तिं रावणेन बलीयसा।
यत्नतस्ते हरिश्रेष्ठा न शेकुरवमर्दितुम् ॥ ६.१००.४१ ॥
Incluso aquella lanza, arrojada por el poderoso Rāvaṇa, los mejores de los monos no pudieron aplastarla, aunque se esforzaron.
6.100.42
अर्दिताश्चैव बाणौघैस्ते प्रवेकेण रक्षसाम्।
सौमित्रेः सा विनिर्भिद्य प्रविष्टा धरणीतलम् ॥ ६.१००.४२ ॥
Aunque fue golpeada por una lluvia de flechas, por la destreza de los rākṣasas, aquella lanza atravesó a Lakṣmaṇa y penetró en la superficie de la tierra.
6.100.43
तां कराभ्यां परामृश्य रामः शक्तिं भयावहाम्।
बभञ्ज समरे क्रुद्धो बलवान् विचकर्ष च ॥ ६.१००.४३ ॥
Rāma, furioso y poderoso, asió con ambas manos aquella lanza aterradora, la quebró en la batalla y la arrancó con fuerza.
6.100.44
तस्य निष्कर्षतः शक्तिं रावणेन बलीयसा।
शराः सर्वेषु गात्रेषु पातिता मर्मभेदिनः ॥ ६.१००.४४ ॥
Mientras el poderoso Rāvaṇa arrancaba aquella lanza, flechas que perforan los puntos vitales fueron disparadas contra todos sus miembros.
6.100.45
अचिन्तयित्वा तान् बाणान् समाश्लिष्य च लक्ष्मणम्।
अब्रवीच्च हनूमन्तं सुग्रीवं च महाकपिम् ॥ ६.१००.४५ ॥
Sin hacer caso de aquellas flechas, abrazó a Lakṣmaṇa y habló a Hanumān y a Sugrīva, el gran mono.
6.100.46
लक्ष्मणं परिवार्यैवं तिष्ठध्वं वानरोत्तमाः।
पराक्रमस्य कालोऽयं सम्प्राप्तो मे चिरेप्सितः ॥ ६.१००.४६ ॥
Mejores de los monos, quedaos en torno a Lakṣmaṇa de esta manera. Ha llegado el momento de mi valor, que tanto tiempo he deseado.
6.100.47
पापात्मायं दशग्रीवो वध्यतां पापनिश्चयः।
कांक्षितं चातकस्येव घर्मान्ते मेघदर्शनम् ॥ ६.१००.४७ ॥
Que este de mente perversa, el de diez cuellos, de resolución malvada, sea muerto. Como el pájaro cātaka anhela ver las nubes al final del verano, así lo anhelo yo.
6.100.48
अस्मिन् मुहूर्ते नचिरात् सत्यं प्रतिशृणोमि वः।
अरावणमरामं वा जगद् द्रक्ष्यथ वानराः ॥ ६.१००.४८ ॥
En este mismo instante, muy pronto, os prometo en verdad: oh monos, veréis el mundo sin Rāvaṇa o sin Rāma.
6.100.49
राज्यनाशं वने वासं दण्डके परिधावनम्।
वैदेह्याश्च परामर्शो रक्षोभिश्च समागमम् ॥ ६.१००.४९ ॥
La pérdida del reino, la morada en el bosque, el errar por el Daṇḍaka, el rapto de Vaidehī y el encuentro con los rākṣasas.
6.100.50
प्राप्तं दुःखं महाघोरं क्लेशश्च निरयोपमः।
अद्य सर्वमहं त्यक्ष्ये निहत्वा रावणं रणे ॥ ६.१००.५० ॥
Pondré fin hoy, en la batalla, a todo el terrible sufrimiento y la aflicción, semejante al infierno, que he soportado, dando muerte a Rāvaṇa.
6.100.51
यदर्थं वानरं सैन्यं समानीतमिदं मया।
सुग्रीवश्च कृतो राज्ये निहत्वा वालिनं रणे।
यदर्थं सागरः क्रान्तः सेतुर्बद्धश्च सागरे ॥ ६.१००.५१ ॥
Por cuya causa reuní este ejército de monos, hice rey a Sugrīva, di muerte a Vāli en batalla, crucé el océano y se tendió el puente sobre el mar.
6.100.52
सोऽयमद्य रणे पापश्चक्षुर्विषयमागतः।
चक्षुर्विषयमागत्य नायं जीवितुमर्हति ॥ ६.१००.५२ ॥
Aquel malvado ha venido hoy a mi vista en la batalla; llegado a mi vista, no merece vivir.
6.100.53
दृष्टिं दृष्टिविषस्येव सर्पस्य मम रावणः।
यथा वा वैनतेयस्य दृष्टिं प्राप्तो भुजंगमः ॥ ६.१००.५३ ॥
Como una serpiente de mirada venenosa cae bajo mi vista, o como una serpiente cae bajo la vista de Garuḍa, hijo de Vinatā, así Rāvaṇa ha caído bajo mi mirada.
6.100.54
सुखं पश्यत दुर्धर्षा युद्धं वानरपुङ्गवाः।
आसीनाः पर्वताग्रेषु ममेदं रावणस्य च ॥ ६.१००.५४ ॥
Contemplad a vuestro gusto, oh invencibles mejores de los monos, sentados en las cimas de las montañas, esta batalla mía y de Rāvaṇa.
6.100.55
अद्य पश्यन्तु रामस्य रामत्वं मम संयुगे।
त्रयो लोकाः सगन्धर्वाः सदेवाः सर्षिचारणाः ॥ ६.१००.५५ ॥
Hoy que los tres mundos, con los gandharvas, los dioses, los sabios y los cāraṇas, vean en la batalla mi condición de Rāma.
6.100.56
अद्य कर्म करिष्यामि यल्लोकाः सचराचराः।
सदेवाः कथयिष्यन्ति यावद् भूमिर्धरिष्यति।
समागम्य सदा लोके यथा युद्धं प्रवर्तितम् ॥ ६.१००.५६ ॥
Hoy realizaré una hazaña que los mundos móviles e inmóviles, con los dioses, contarán mientras la tierra perdure, de cómo se libró la batalla en el mundo.
6.100.57
एवमुक्त्वा शितैर्बाणैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः।
आजघान रणे रामो दशग्रीवं समाहितः ॥ ६.१००.५७ ॥
Dicho esto, Rāma, concentrado, hirió en la batalla a Daśagrīva con flechas afiladas adornadas con oro fundido.
6.100.58
तथा प्रदीप्तैर्नाराचैर्मुसलैश्चापि रावणः।
अभ्यवर्षत् तदा रामं धाराभिरिव तोयदः ॥ ६.१००.५८ ॥
Igualmente, con flechas de hierro ardientes y mazas, Rāvaṇa entonces llovió sobre Rāma como una nube de lluvia que descarga en torrentes.
6.100.59
रामरावणमुक्तानामन्योन्यमभिनिघ्नताम्।
वराणां च शराणां च बभूव तुमुलः स्वनः ॥ ६.१००.५९ ॥
De las excelentes flechas lanzadas por Rāma y Rāvaṇa al golpearse mutuamente surgió un estruendo tumultuoso.
6.100.60
विच्छिन्नाश्च विकीर्णाश्च रामरावणयोः शराः।
अन्तरिक्षात् प्रदीप्ताग्रा निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.१००.६० ॥
Las flechas de Rāma y Rāvaṇa, rotas y dispersas, con puntas ardientes, cayeron del cielo sobre la superficie de la tierra.
6.100.61
तयोर्ज्यातलनिर्घोषो रामरावणयोर्महान्।
त्रासनः सर्वभूतानां सम्बभूवाद्भुतोपमः ॥ ६.१००.६१ ॥
El gran estruendo de las cuerdas de los arcos de Rāma y Rāvaṇa aterrorizó a todos los seres; fue como un prodigio.
6.100.62
स कीर्यमाणः शरजालवृष्टिभि-
र्महात्मना दीप्तधनुष्मतार्दितः।
भयात् प्रदुद्राव समेत्य रावणो
यथानिलेनाभिहतो बलाहकः ॥ ६.१००.६२ ॥
Rāvaṇa, atormentado por la lluvia de una red de flechas lanzada por el magnánimo de arco resplandeciente, huyó lleno de temor, como una nube golpeada por el viento.