ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.100.1
तस्मिन् प्रतिहतेऽस्त्रे तु रावणो राक्षसाधिपः।
क्रोधं च द्विगुणं चक्रे क्रोधाच्चास्त्रमनन्तरम् ॥ ६.१००.१ ॥
ਉਹ ਅਸਤ੍ਰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ।
6.100.2
मयेन विहितं रौद्रमन्यदस्त्रं महाद्युतिः।
उत्स्रष्टुं रावणो भीमं राघवाय प्रचक्रमे ॥ ६.१००.२ ॥
ਮਯ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤ੍ਰ ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਵਣ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
6.100.3
ततः शूलानि निश्चेरुर्गदाश्च मुसलानि च।
कार्मुकाद् दीप्यमानानि वज्रसाराणि सर्वशः ॥ ६.१००.३ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ੂਲ, ਗਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੂਸਲ ਨਿਕਲੇ; ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਚਮਕਦੇ, ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਅਸਤ੍ਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਛੁੱਟੇ।
6.100.4
मुद्गराः कूटपाशाश्च दीप्ताश्चाशनयस्तथा।
निष्पेतुर्विविधास्तीक्ष्णा वाता इव युगक्षये ॥ ६.१००.४ ॥
ਮੁਦਗਰ, ਕੂਟਪਾਸ਼, ਚਮਕਦੇ ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਅਸਤ੍ਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਛੁੱਟੇ।
6.100.5
तदस्त्रं राघवः श्रीमानुत्तमास्त्रविदां वरः।
जघान परमास्त्रेण गान्धर्वेण महाद्युतिः ॥ ६.१००.५ ॥
ਉੱਤਮ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਘਵ ਨੇ ਗਾਂਧਰਵ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ।
6.100.6
तस्मिन् प्रतिहतेऽस्त्रे तु राघवेण महात्मना।
रावणः क्रोधताम्राक्षः सौरमस्त्रमुदीरयत् ॥ ६.१००.६ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਦੇ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੌਰ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ।
6.100.7
ततश्चक्राणि निष्पेतुर्भास्वराणि महान्ति च।
कार्मुकाद् भीमवेगस्य दशग्रीवस्य धीमतः ॥ ६.१००.७ ॥
ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਕਦੇ ਵੱਡੇ ਚੱਕਰ ਨਿਕਲੇ।
6.100.8
तैरासीद् गगनं दीप्तं सम्पतद्भिः समन्ततः।
पतद्भिश्च दिशो दीप्ताश्चन्द्रसूर्यग्रहैरिव ॥ ६.१००.८ ॥
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਡਿੱਗਦੇ ਤੇ ਉੱਡਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ; ਚੰਦ੍ਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈਆਂ।
6.100.9
तानि चिच्छेद बाणौघैश्चक्राणि तु स राघवः।
आयुधानि च चित्राणि रावणस्य चमूमुखे ॥ ६.१००.९ ॥
ਰਾਘਵ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਹ ਚੱਕਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਵਿਚਿੱਤਰ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਕੱਟੇ।
6.100.10
तदस्त्रं तु हतं दृष्ट्वा रावणो राक्षसाधिपः।
विव्याध दशभिर्बाणै रामं सर्वेषु मर्मसु ॥ ६.१००.१० ॥
ਆਪਣਾ ਅਸਤ੍ਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਮ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.100.11
स विद्धो दशभिर्बाणैर्महाकार्मुकनिःसृतैः।
रावणेन महातेजा न प्राकम्पत राघवः ॥ ६.१००.११ ॥
ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਾਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਘਵ ਨਹੀਂ ਕੰਬੇ।
6.100.12
ततो विव्याध गात्रेषु सर्वेषु समितिंजयः।
राघवस्तु सुसंक्रुद्धो रावणं बहुभिः शरैः ॥ ६.१००.१२ ॥
ਫਿਰ ਯੁੱਧ-ਵਿਜੇਤਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.100.13
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो राघवस्यानुजो बली।
लक्ष्मणः सायकान् सप्त जग्राह परवीरहा ॥ ६.१००.१३ ॥
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਘਵ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਬਾਣ ਚੁੱਕੇ।
6.100.14
तैः सायकैर्महावेगै रावणस्य महाद्युतिः।
ध्वजं मनुष्यशीर्षं तु तस्य चिच्छेद नैकधा ॥ ६.१००.१४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਵੇਗ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ-ਸਿਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਧੁਜਾ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.100.15
सारथेश्चापि बाणेन शिरो ज्वलितकुण्डलम्।
जहार लक्ष्मणः श्रीमान् नैर्ऋतस्य महाबलः ॥ ६.१००.१५ ॥
ਇੱਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾ ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.100.16
तस्य बाणैश्च चिच्छेद धनुर्गजकरोपमम्।
लक्ष्मणो राक्षसेन्द्रस्य पञ्चभिर्निशितैस्तदा ॥ ६.१००.१६ ॥
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪੰਜ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਦਾ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.100.17
नीलमेघनिभांश्चास्य सदश्वान् पर्वतोपमान्।
जघानाप्लुत्य गदया रावणस्य विभीषणः ॥ ६.१००.१७ ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
6.100.18
हताश्वात् तु तदा वेगादवप्लुत्य महारथात्।
कोपमाहारयत् तीव्रं भ्रातरं प्रति रावणः ॥ ६.१००.१८ ॥
ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਵਣ ਤੁਰੰਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਹਾਰਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਤਰਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਉੱਤੇ ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
6.100.19
ततः शक्तिं महाशक्तिः प्रदीप्तामशनीमिव।
विभीषणाय चिक्षेप राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.१००.१९ ॥
ਤਦ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀਮਾਨ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਦਹਿਕਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਛੱਡੀ।
6.100.20
अप्राप्तामेव तां बाणैस्त्रिभिश्चिच्छेद लक्ष्मणः।
अथोदतिष्ठत् संनादो वानराणां महारणे ॥ ६.१००.२० ॥
ਸ਼ਕਤੀ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਗਰਜਣਾ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ।
6.100.21
सम्पपात त्रिधा छिन्ना शक्तिः काञ्चनमालिनी।
सविस्फुलिङ्गा ज्वलिता महोल्केव दिवश्च्युता ॥ ६.१००.२१ ॥
ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਤਿੰਨ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਚੰਗਿਆੜੇ ਛਿੜਕਦੀ, ਅਸਮਾਨੋਂ ਡਿੱਗੀ ਮਹਾਉਲਕਾ ਵਾਂਗ ਬਲਦੀ।
6.100.22
ततः सम्भाविततरां कालेनापि दुरासदाम्।
जग्राह विपुलां शक्तिं दीप्यमानां स्वतेजसा ॥ ६.१००.२२ ॥
ਫਿਰ ਕਾਲ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ, ਅਤਿ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਮਕਦੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ।
6.100.23
सा वेगिता बलवता रावणेन दुरात्मना।
जज्वाल सुमहातेजा दीप्ताशनिसमप्रभा ॥ ६.१००.२३ ॥
ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਬਲਵਾਨ ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਛੱਡੀ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਲ ਉੱਠੀ, ਦਹਿਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਆਭਾ ਨਾਲ।
6.100.24
एतस्मिन्नन्तरे वीरो लक्ष्मणस्तं विभीषणम्।
प्राणसंशयमापन्नं तूर्णमभ्यवपद्यत ॥ ६.१००.२४ ॥
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਏ ਉਸ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਕੋਲ ਝੱਟ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
6.100.25
तं विमोक्षयितुं वीरश्चापमायम्य लक्ष्मणः।
रावणं शक्तिहस्तं वै शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ६.१००.२५ ॥
ਉਸਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਫੜੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ।
6.100.26
कीर्यमाणः शरौघेण विसृष्टेन महात्मना।
न प्रहर्तुं मनश्चक्रे विमुखीकृतविक्रमः ॥ ६.१००.२६ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਛੱਡੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਨਾ ਬਣਾ ਸਕਿਆ।
6.100.27
मोक्षितं भ्रातरं दृष्ट्वा लक्ष्मणेन स रावणः।
लक्ष्मणाभिमुखस्तिष्ठन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१००.२७ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਭਰਾ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਰਾਵਣ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
6.100.28
मोक्षितस्ते बलश्लाघिन् यस्मादेवं विभीषणः।
विमुच्य राक्षसं शक्तिस्त्वयीयं विनिपात्यते ॥ ६.१००.२८ ॥
ਹੇ ਬਲ ਦੇ ਹੰਕਾਰੀ! ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੁਡਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
6.100.29
एषा ते हृदयं भित्त्वा शक्तिर्लोहितलक्षणा।
मद्बाहुपरिघोत्सृष्टा प्राणानादाय यास्यति ॥ ६.१००.२९ ॥
ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਰੂਪੀ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗਦੇ ਤੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਇਹ ਲਹੂ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ।
6.100.30
इत्येवमुक्त्वा तां शक्तिमष्टघण्टां महास्वनाम्।
मयेन मायाविहिताममोघां शत्रुघातिनीम् ॥ ६.१००.३० ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਮਯ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਚੀ ਹੋਈ, ਅੱਠ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਨਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਮੋਘ ਅਤੇ ਵੈਰੀ-ਨਾਸ਼ਕ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਛੱਡੀ।
6.100.31
लक्ष्मणाय समुद्दिश्य ज्वलन्तीमिव तेजसा।
रावणः परमक्रुद्धश्चिक्षेप च ननाद च ॥ ६.१००.३१ ॥
ਰਾਵਣ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਲਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਗਰਜਿਆ।
6.100.32
सा क्षिप्ता भीमवेगेन वज्राशनिसमस्वना।
शक्तिरभ्यपतद् वेगाल्लक्ष्मणं रणमूर्धनि ॥ ६.१००.३२ ॥
ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸੁੱਟੀ ਗਈ, ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਰਣ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਝਪਟੀ।
6.100.33
तामनुव्याहरच्छक्तिमापतन्तीं स राघवः।
स्वस्त्यस्तु लक्ष्मणायेति मोघा भव हतोद्यमा ॥ ६.१००.३३ ॥
ਝਪਟਦੀ ਆ ਰਹੀ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: "ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ! ਹੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾ, ਤੇਰਾ ਯਤਨ ਨਾਕਾਮ ਹੋਵੇ!"
6.100.34
रावणेन रणे शक्तिः क्रुद्धेनाशीविषोपमा।
मुक्ताऽऽशूरस्य भीतस्य लक्ष्मणस्य ममज्ज सा ॥ ६.१००.३४ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੀ ਗਈ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਰਗੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸੂਰਮੇ ਪਰ ਉਸ ਪਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਿੱਚ ਧਸ ਗਈ।
6.100.35
न्यपतत् सा महावेगा लक्ष्मणस्य महोरसि।
जिह्वेवोरगराजस्य दीप्यमाना महाद्युतिः ॥ ६.१००.३५ ॥
ਉਹ ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗੀ; ਨਾਗਰਾਜ ਦੀ ਜੀਭ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਦਮਕਦੀ।
6.100.36
ततो रावणवेगेन सुदूरमवगाढया।
शक्त्या विभिन्नहृदयः पपात भुवि लक्ष्मणः ॥ ६.१००.३६ ॥
ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਧਸੀ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹਿਰਦਾ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.100.37
तदवस्थं समीपस्थो लक्ष्मणं प्रेक्ष्य राघवः।
भ्रातृस्नेहान्महातेजा विषण्णहृदयोऽभवत् ॥ ६.१००.३७ ॥
ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਘਵ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।
6.100.38
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा बाष्पपर्याकुलेक्षणः।
बभूव संरब्धतरो युगान्त इव पावकः ॥ ६.१००.३८ ॥
ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਵਾਂਗ ਰਹੇ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ; ਫਿਰ ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ।
6.100.39
न विषादस्य कालोऽयमिति संचिन्त्य राघवः।
चक्रे सुतुमलं युद्धं रावणस्य वधे धृतः।
सर्वयत्नेन महता लक्ष्मणं परिवीक्ष्य च ॥ ६.१००.३९ ॥
ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਰਾਘਵ ਨੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
6.100.40
स ददर्श ततो रामः शक्त्या भिन्नं महाहवे।
लक्ष्मणं रुधिरादिग्धं सपन्नगमिवाचलम् ॥ ६.१००.४० ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲੱਥਪੱਥ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਉਹ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।
6.100.41
तामपि प्रहितां शक्तिं रावणेन बलीयसा।
यत्नतस्ते हरिश्रेष्ठा न शेकुरवमर्दितुम् ॥ ६.१००.४१ ॥
ਬਲਵਾਨ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੀ ਗਈ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕੁਚਲ ਨਾ ਸਕੇ।
6.100.42
अर्दिताश्चैव बाणौघैस्ते प्रवेकेण रक्षसाम्।
सौमित्रेः सा विनिर्भिद्य प्रविष्टा धरणीतलम् ॥ ६.१००.४२ ॥
ਰਾਖ਼ਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੌਛਾੜ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੀ।
6.100.43
तां कराभ्यां परामृश्य रामः शक्तिं भयावहाम्।
बभञ्ज समरे क्रुद्धो बलवान् विचकर्ष च ॥ ६.१००.४३ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢ ਲਿਆ।
6.100.44
तस्य निष्कर्षतः शक्तिं रावणेन बलीयसा।
शराः सर्वेषु गात्रेषु पातिता मर्मभेदिनः ॥ ६.१००.४४ ॥
ਬਲਵਾਨ ਰਾਵਣ ਜਦੋਂ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਮਰਮ ਭੇਦਣ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਡਿੱਗੇ।
6.100.45
अचिन्तयित्वा तान् बाणान् समाश्लिष्य च लक्ष्मणम्।
अब्रवीच्च हनूमन्तं सुग्रीवं च महाकपिम् ॥ ६.१००.४५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਕਪੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.100.46
लक्ष्मणं परिवार्यैवं तिष्ठध्वं वानरोत्तमाः।
पराक्रमस्य कालोऽयं सम्प्राप्तो मे चिरेप्सितः ॥ ६.१००.४६ ॥
ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰੋ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੋ। ਮੇਰੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਾ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮੈਂ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
6.100.47
पापात्मायं दशग्रीवो वध्यतां पापनिश्चयः।
कांक्षितं चातकस्येव घर्मान्ते मेघदर्शनम् ॥ ६.१००.४७ ॥
ਇਹ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਬੱਦਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
6.100.48
अस्मिन् मुहूर्ते नचिरात् सत्यं प्रतिशृणोमि वः।
अरावणमरामं वा जगद् द्रक्ष्यथ वानराः ॥ ६.१००.४८ ॥
ਇਸੇ ਪਲ, ਛੇਤੀ ਹੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਾਨਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੇਖੋਗੇ।
6.100.49
राज्यनाशं वने वासं दण्डके परिधावनम्।
वैदेह्याश्च परामर्शो रक्षोभिश्च समागमम् ॥ ६.१००.४९ ॥
ਰਾਜ ਦਾ ਨਾਸ਼, ਬਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ, ਦੰਡਕ ਬਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਹਰਣ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ।
6.100.50
प्राप्तं दुःखं महाघोरं क्लेशश्च निरयोपमः।
अद्य सर्वमहं त्यक्ष्ये निहत्वा रावणं रणे ॥ ६.१००.५० ॥
ਮੈਂ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਅੱਜ ਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਾਂਗਾ।
6.100.51
यदर्थं वानरं सैन्यं समानीतमिदं मया।
सुग्रीवश्च कृतो राज्ये निहत्वा वालिनं रणे।
यदर्थं सागरः क्रान्तः सेतुर्बद्धश्च सागरे ॥ ६.१००.५१ ॥
ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।
6.100.52
सोऽयमद्य रणे पापश्चक्षुर्विषयमागतः।
चक्षुर्विषयमागत्य नायं जीवितुमर्हति ॥ ६.१००.५२ ॥
ਉਹ ਪਾਪੀ ਅੱਜ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇਹ ਜੀਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.100.53
दृष्टिं दृष्टिविषस्येव सर्पस्य मम रावणः।
यथा वा वैनतेयस्य दृष्टिं प्राप्तो भुजंगमः ॥ ६.१००.५३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੱਪ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਜਾਂ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਵਣ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
6.100.54
सुखं पश्यत दुर्धर्षा युद्धं वानरपुङ्गवाः।
आसीनाः पर्वताग्रेषु ममेदं रावणस्य च ॥ ६.१००.५४ ॥
ਹੇ ਦੁਰਧਰਸ਼ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟੋ! ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮੇਰਾ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਇਹ ਯੁੱਧ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੇਖੋ।
6.100.55
अद्य पश्यन्तु रामस्य रामत्वं मम संयुगे।
त्रयो लोकाः सगन्धर्वाः सदेवाः सर्षिचारणाः ॥ ६.१००.५५ ॥
ਅੱਜ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਰਾਮਤਵ ਵੇਖਣ।
6.100.56
अद्य कर्म करिष्यामि यल्लोकाः सचराचराः।
सदेवाः कथयिष्यन्ति यावद् भूमिर्धरिष्यति।
समागम्य सदा लोके यथा युद्धं प्रवर्तितम् ॥ ६.१००.५६ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇਗੀ, ਚਰਾਚਰ ਲੋਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਦੱਸਣਗੇ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ।
6.100.57
एवमुक्त्वा शितैर्बाणैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः।
आजघान रणे रामो दशग्रीवं समाहितः ॥ ६.१००.५७ ॥
ਏਦਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਏਕਾਗਰ ਰਾਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.100.58
तथा प्रदीप्तैर्नाराचैर्मुसलैश्चापि रावणः।
अभ्यवर्षत् तदा रामं धाराभिरिव तोयदः ॥ ६.१००.५८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਲਦੇ ਨਾਰਾਚਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਦੋਂ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
6.100.59
रामरावणमुक्तानामन्योन्यमभिनिघ्नताम्।
वराणां च शराणां च बभूव तुमुलः स्वनः ॥ ६.१००.५९ ॥
ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਛੱਡੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੋਰ ਉੱਠਿਆ।
6.100.60
विच्छिन्नाश्च विकीर्णाश्च रामरावणयोः शराः।
अन्तरिक्षात् प्रदीप्ताग्रा निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.१००.६० ॥
ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਤੀਰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਖਿੱਲਰ ਗਏ ਅਤੇ ਬਲਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.100.61
तयोर्ज्यातलनिर्घोषो रामरावणयोर्महान्।
त्रासनः सर्वभूतानां सम्बभूवाद्भुतोपमः ॥ ६.१००.६१ ॥
ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਧਨੁਸ਼-ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਗੂੰਜ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਉਹ ਇੱਕ ਅਚੰਭੇ ਵਰਗੀ ਸੀ।
6.100.62
स कीर्यमाणः शरजालवृष्टिभि-
र्महात्मना दीप्तधनुष्मतार्दितः।
भयात् प्रदुद्राव समेत्य रावणो
यथानिलेनाभिहतो बलाहकः ॥ ६.१००.६२ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਵਰ੍ਹੀ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਵਣ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਏ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ।