Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.101.1
शक्त्या निपातितं दृष्ट्वा रावणेन बलीयसा।
लक्ष्मणं समरे शूरं शोणितौघपरिप्लुतम् ॥ ६.१०१.१ ॥
Al ver al valiente Lakṣmaṇa, derribado en la batalla por la poderosa lanza de Rāvaṇa y empapado en un torrente de sangre,
6.101.2
स दत्त्वा तुमुलं युद्धं रावणस्य दुरात्मनः।
विसृजन्नेव बाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ॥ ६.१०१.२ ॥
Habiendo librado una feroz batalla con el perverso Rāvaṇa, y mientras disparaba oleadas de flechas, le habló así a Suṣeṇa:
6.101.3
एष रावणवीर्येण लक्ष्मणः पतितो भुवि।
सर्पवच्चेष्टते वीरो मम शोकमुदीरयन् ॥ ६.१०१.३ ॥
Por el poder de Rāvaṇa, este Lakṣmaṇa ha caído al suelo; el héroe se retuerce como una serpiente, despertando mi dolor.
6.101.4
शोणितार्द्रमिमं वीरं प्राणैः प्रियतरं मम।
पश्यतो मम का शक्तिर्योद्धुं पर्याकुलात्मनः ॥ ६.१०१.४ ॥
Viendo a este héroe, empapado en sangre y más querido para mí que mi propia vida, ¿qué fuerza tengo para luchar, con mi mente tan turbada?
6.101.5
अयं स समरश्लाघी भ्राता मे शुभलक्षणः।
यदि पञ्चत्वमापन्नः प्राणैर्मे किं सुखेन वा ॥ ६.१०१.५ ॥
Si este hermano mío, orgulloso en la batalla y de auspiciosas señales, ha alcanzado la muerte, ¿qué gozo hay en mi vida?
6.101.6
लज्जतीव हि मे वीर्यं भ्रश्यतीव कराद् धनुः।
सायका व्यवसीदन्ति दृष्टिर्बाष्पवशं गता ॥ ६.१०१.६ ॥
Mi valor parece avergonzarse, el arco parece escurrirse de mi mano; mis flechas se hunden, y mi vista se ha entregado a las lágrimas.
6.101.7
अवसीदन्ति गात्राणि स्वप्नयाने नृणामिव।
चिन्ता मे वर्धते तीव्रा मुमूर्षापि च जायते ॥ ६.१०१.७ ॥
Mis miembros se debilitan como si los hombres se hundieran en el sueño. Mi intensa angustia crece, y también surge en mí el deseo de morir.
6.101.8
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा रावणेन दुरात्मना।
विष्टनन्तं तु दुःखार्तं मर्मण्यभिहतं भृशम् ॥ ६.१०१.८ ॥
Vi a mi hermano abatido por el perverso Rāvaṇa, retorciéndose atormentado por el dolor, gravemente herido en un punto vital.
6.101.9
राघवो भ्रातरं दृष्ट्वा प्रियं प्राणं बहिश्चरम्।
दुःखेन महताविष्टो ध्यानशोकपरायणः ॥ ६.१०१.९ ॥
Rāghava vio a su querido hermano, cuyo aliento vital parecía salir del cuerpo. Dominado por una gran pena, Rāghava se sumió en el pensamiento y el dolor.
6.101.10
परं विषादमापन्नो विललापाकुलेन्द्रियः।
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं रणपांसुषु ॥ ६.१०१.१० ॥
Hundido en profunda desesperación, con los sentidos turbados, Rāghava se lamentó al ver a su hermano Lakṣmaṇa muerto en el polvo de la batalla.
6.101.11
विजयोऽपि हि मे शूर न प्रियायोपकल्पते।
अचक्षुर्विषयश्चन्द्रः कां प्रीतिं जनयिष्यति ॥ ६.१०१.११ ॥
Oh héroe, incluso la victoria no me sirve sin mi amado. ¿Qué alegría dará la luna si no es visible a los ojos?
6.101.12
किं मे युद्धेन किं प्राणैर्युद्धकार्यं न विद्यते।
यत्रायं निहतः शेते रणमूर्धनि लक्ष्मणः ॥ ६.१०१.१२ ॥
¿De qué me sirve la batalla, de qué mi vida? Donde Lakṣmaṇa yace muerto al frente del campo de batalla, ya no queda propósito para la guerra.
6.101.13
यथैव मां वनं यान्तमनुयाति महाद्युतिः।
अहमप्यनुयास्यामि तथैवैनं यमक्षयम् ॥ ६.१०१.१३ ॥
Así como el resplandeciente Lakṣmaṇa me siguió cuando yo iba al bosque, yo también lo seguiré hasta la morada de Yama.
6.101.14
इष्टबन्धुजनो नित्यं मां स नित्यमनुव्रतः।
इमामवस्थां गमितो राक्षसैः कूटयोधिभिः ॥ ६.१०१.१४ ॥
Este querido pariente, que siempre me fue leal, ha sido llevado a este estado por los rākṣasas, guerreros que luchan con engaño.
6.101.15
देशे देशे कलत्राणि देशे देशे च बान्धवाः।
तं तु देशं न पश्यामि यत्र भ्राता सहोदरः ॥ ६.१०१.१५ ॥
En cada tierra hay esposas, y en cada tierra hay parientes; pero no veo la tierra donde esté un hermano nacido de la misma madre.
6.101.16
किं नु राज्येन दुर्धर्षलक्ष्मणेन विना मम।
कथं वक्ष्याम्यहं त्वम्बां सुमित्रां पुत्रवत्सलाम् ॥ ६.१०१.१६ ॥
¿De qué me sirve el reino sin el invencible Lakṣmaṇa? ¿Cómo hablaré a mi madre Sumitrā, tan tierna con su hijo?
6.101.17
उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुं दत्तं सुमित्रया।
किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम् ॥ ६.१०१.१७ ॥
No podré soportar el reproche de Sumitrā por el Lakṣmaṇa que me confió. ¿Qué diré a mi madre Kausalyā, y qué a Kaikeyī?
6.101.18
भरतं किं नु वक्ष्यामि शत्रुघ्नं च महाबलम्।
सह तेन वनं यातो विना तेनागतः कथम् ॥ ६.१०१.१८ ॥
¿Qué diré a Bharata, y al poderoso Śatrughna? ¿Cómo volví sin aquel que fue conmigo al bosque?
6.101.19
इहैव मरणं श्रेयो न तु बन्धुविगर्हणम्।
किं मया दुष्कृतं कर्म कृतमन्यत्र जन्मनि ॥ ६.१०१.१९ ॥
Mejor morir aquí que soportar el reproche de los parientes. ¿Qué mala acción cometí en otro nacimiento?
6.101.20
येन मे धार्मिको भ्राता निहतश्चाग्रतः स्थितः।
हा भ्रातर्मनुजश्रेष्ठ शूराणां प्रवर प्रभो ॥ ६.१०१.२० ॥
¡Aquel por quien mi hermano virtuoso, que estaba ante mí, fue abatido! ¡Ay, hermano, el mejor de los hombres, el primero entre los héroes, señor!
6.101.21
एकाकी किं नु मां त्यक्त्वा परलोकाय गच्छसि।
विलपन्तं च मां भ्रातः किमर्थं नावभाषसे ॥ ६.१०१.२१ ॥
¿Vas a marcharte al otro mundo dejándome solo? Hermano, ¿por qué no me hablas, a mí que me lamento?
6.101.22
उत्तिष्ठ पश्य किं शेषे दीनं मां पश्य चक्षुषा।
शोकार्तस्य प्रमत्तस्य पर्वतेषु वनेषु च ॥ ६.१०१.२२ ॥
¡Levántate, mira! ¿Por qué yaces? Mírame con tus ojos, a mí, desdichado, afligido por el dolor, desvariando por montañas y bosques.
6.101.23
विषण्णस्य महाबाहो समाश्वासयिता मम।
राममेवं ब्रुवाणं तु शोकव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ ६.१०१.२३ ॥
¡Oh abatido, de brazos poderosos, mi consolador! Rāma, hablando así, con sus sentidos turbados por el dolor.
6.101.24
आश्वासयन्नुवाचेदं सुषेणः परमं वचः।
त्यजेमां नरशार्दूल बुद्धिं वैक्लव्यकारिणीम् ॥ ६.१०१.२४ ॥
Consolando a Rāma, Suṣeṇa pronunció estas palabras supremas: Tigre entre los hombres, abandona este pensamiento que causa desesperación.
6.101.25
शोकसंजननीं चिन्तां तुल्यां बाणैश्चमूमुखे।
नैव पञ्चत्वमापन्नो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः ॥ ६.१०१.२५ ॥
Como la angustia que causa dolor, nacida de las flechas al frente del ejército: Lakṣmaṇa, el que acrecienta la gloria, no ha alcanzado la muerte.
6.101.26
नह्यस्य विकृतं वक्त्रं न च श्यामत्वमागतम्।
सुप्रभं च प्रसन्नं च मुखमस्य निरीक्ष्यताम् ॥ ६.१०१.२६ ॥
Su rostro no está desfigurado ni se ha oscurecido; su rostro es brillante y sereno. Mírenlo.
6.101.27
पद्मपत्रतलौ हस्तौ सुप्रसन्ने च लोचने।
नेदृशं दृश्यते रूपं गतासूनां विशां पते ॥ ६.१०१.२७ ॥
Sus manos son como el envés de hojas de loto, y sus ojos están muy serenos; oh señor de los hombres, la apariencia de los muertos no es así.
6.101.28
विषादं मा कृथा वीर सप्राणोऽयमरिंदम।
आख्याति तु प्रसुप्तस्य स्रस्तगात्रस्य भूतले ॥ ६.१०१.२८ ॥
Héroe, no te desesperes; oh domador de enemigos, él está vivo. Parece un hombre dormido en el suelo, con los miembros relajados.
6.101.29
सोच्छ्वासं हृदयं वीर कम्पमानं मुहुर्मुहुः।
एवमुक्त्वा महाप्राज्ञः सुषेणो राघवं वचः ॥ ६.१०१.२९ ॥
Héroe, su corazón tiembla una y otra vez junto con su respiración. Habiendo dicho esto, el muy sabio Suṣeṇa dirigió estas palabras a Rāghava.
6.101.30
समीपस्थमुवाचेदं हनूमन्तं महाकपिम्।
सौम्य शीघ्रमितो गत्वा पर्वतं हि महोदयम् ॥ ६.१०१.३० ॥
Al gran mono Hanumān, que estaba de pie cerca, le dijo estas palabras: Amable, ve rápidamente desde aquí a aquella montaña de gran poder...
6.101.31
पूर्वं तु कथितो योऽसौ वीर जाम्बवता तव।
दक्षिणे शिखरे जातां महौषधिमिहानय ॥ ६.१०१.३१ ॥
¡Oh héroe! Trae aquí la gran hierba que Jāmbavān te describió antes, la que crece en la cima sur.
6.101.32
विशल्यकरणीं नाम्ना सावर्ण्यकरणीं तथा।
संजीवकरणीं वीर संधानीं च महौषधीम् ॥ ६.१०१.३२ ॥
¡Oh héroe! Esa gran hierba llamada Viśalyakaraṇī, Sāvarṇyakaraṇī, Saṃjīvakaraṇī y Saṃdhānī.
6.101.33
संजीवनार्थं वीरस्य लक्ष्मणस्य त्वमानय।
इत्येवमुक्तो हनुमान् गत्वा चौषधिपर्वतम्।
चिन्तामभ्यगमच्छ्रीमानजानंस्ता महौषधीः ॥ ६.१०१.३३ ॥
Así instruido, el glorioso Hanumān fue a la montaña de las hierbas, pero sin reconocer aquellas grandes hierbas cayó en la perplejidad.
6.101.34
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना मारुतेरमितौजसः।
इदमेव गमिष्यामि गृहीत्वा शिखरं गिरेः ॥ ६.१०१.३४ ॥
Surgió en la mente de Māruti, de poder inmensurable, este pensamiento: llevaré esta misma cima de la montaña.
6.101.35
अस्मिंस्तु शिखरे जातामोषधीं तां सुखावहाम्।
प्रतर्केणावगच्छामि सुषेणो ह्येवमब्रवीत् ॥ ६.१०१.३५ ॥
Esa hierba que trae bienestar y crece en esta cima la reconozco por deducción; Suṣeṇa también habló así.
6.101.36
अगृह्य यदि गच्छामि विशल्यकरणीमहम्।
कालात्ययेन दोषः स्याद् वैक्लव्यं च महद्भवेत् ॥ ६.१०१.३६ ॥
Si regreso sin tomar Viśalyakaraṇī, el retraso traerá falta y surgirá una gran angustia.
6.101.37
आसाद्य पर्वतश्रेष्ठं त्रिः प्रकम्प्य गिरेः शिरः ॥ ६.१०१.३७ ॥
Habiendo llegado a la mejor de las montañas, sacudió tres veces la cima de la montaña.
6.101.38
फुल्लनानातरुगणं समुत्पाट्य महाबलः।
गृहीत्वा हरिशार्दूलो हस्ताभ्यां समतोलयत् ॥ ६.१०१.३८ ॥
Arrancando un grupo de árboles diversos en flor, el poderoso tigre de los monos lo tomó con ambas manos y lo equilibró.
6.101.39
स नीलमिव जीमूतं तोयपूर्णं नभस्तलात्।
उत्पपात गृहीत्वा तु हनूमान् शिखरं गिरेः ॥ ६.१०१.३९ ॥
Como una nube oscura llena de agua, se elevó desde el cielo; habiendo asido la cima de la montaña, Hanumān saltó hacia arriba.
6.101.40
समागम्य महावेगः संन्यस्य शिखरं गिरेः।
विश्रम्य किंचिद्धनुमान् सुषेणमिदमब्रवीत् ॥ ६.१०१.४० ॥
Tras llegar con gran velocidad y depositar la cima de la montaña, Hanumān descansó un poco y dijo estas palabras a Suṣeṇa.
6.101.41
औषधीर्नावगच्छामि ता अहं हरिपुङ्गव।
तदिदं शिखरं कृत्स्नं गिरेस्तस्याहृतं मया ॥ ६.१०१.४१ ॥
Oh, mejor de los monos, no reconozco aquellas hierbas; por eso he traído toda esta cima de aquella montaña.
6.101.42
एवं कथयमानं तु प्रशस्य पवनात्मजम्।
सुषेणो वानरश्रेष्ठो जग्राहोत्पाट्य चौषधीः ॥ ६.१०१.४२ ॥
Elogiando a Hanumān, hijo del Viento, mientras hablaba así, Suṣeṇa, el mejor de los monos, arrancó las hierbas y las tomó.
6.101.43
विस्मितास्तु बभूवुस्ते सर्वे वानरपुङ्गवाः।
दृष्ट्वा तु हनुमत्कर्म सुरैरपि सुदुष्करम् ॥ ६.१०१.४३ ॥
Al ver la hazaña de Hanumān, tan difícil que ni los dioses la habrían logrado, todos aquellos mejores de los monos quedaron asombrados.
6.101.44
ततः संक्षोदयित्वा तामोषधीं वानरोत्तमः।
लक्ष्मणस्य ददौ नस्तः सुषेणः सुमहाद्युतिः ॥ ६.१०१.४४ ॥
Entonces, habiendo machacado bien aquella hierba, el mejor de los monos, Suṣeṇa, de gran esplendor, la introdujo en las narices de Lakṣmaṇa.
6.101.45
सशल्यः स समाघ्राय लक्ष्मणः परवीरहा।
विशल्यो विरुजः शीघ्रमुदतिष्ठन्महीतलात् ॥ ६.१०१.४५ ॥
Aún con la flecha clavada, Lakṣmaṇa, matador de héroes enemigos, aspiró aquella hierba y, libre de la flecha y del dolor, se levantó enseguida del suelo.
6.101.46
तमुत्थितं तु हरयो भूतलात् प्रेक्ष्य लक्ष्मणम्।
साधुसाध्विति सुप्रीता लक्ष्मणं प्रत्यपूजयन् ॥ ६.१०१.४६ ॥
Al ver a Lakṣmaṇa levantado del suelo, los monos, muy complacidos, lo honraron exclamando: «¡Bien, bien!».
6.101.47
एह्येहीत्यब्रवीद् रामो लक्ष्मणं परवीरहा।
सस्वजे गाढमालिङ्गय बाष्पपर्याकुलेक्षणः ॥ ६.१०१.४७ ॥
Diciendo «¡Ven, ven!», Rāma, matador de héroes enemigos, estrechó fuertemente a Lakṣmaṇa en su abrazo, con los ojos llenos de lágrimas.
6.101.48
अब्रवीच्च परिष्वज्य सौमित्रिं राघवस्तदा।
दिष्ट्या त्वां वीर पश्यामि मरणात् पुनरागतम् ॥ ६.१०१.४८ ॥
Entonces Rāghava, abrazando a Saumitri, dijo: «¡Oh héroe, por fortuna te veo regresado de la muerte!»
6.101.49
नहि मे जीवितेनार्थः सीतया च जयेन वा।
को हि मे जीवितेनार्थस्त्वयि पञ्चत्वमागते ॥ ६.१०१.४९ ॥
Para mí no hay sentido en la vida, ni en Sītā, ni en la victoria, si tú has llegado a la muerte.
6.101.50
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य राघवस्य महात्मनः।
खिन्नः शिथिलया वाचा लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.१०१.५० ॥
Mientras el magnánimo Rāghava hablaba así, Lakṣmaṇa, afligido, pronunció estas palabras con voz temblorosa.
6.101.51
तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय पुरा सत्यपराक्रम।
लघुः कश्चिदिवासत्त्वो नैवं त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ६.१०१.५१ ॥
Oh tú de verdadero valor, recuerda el voto que hiciste antes. No te corresponde hablar así, como alguien ligero y sin fuerza.
6.101.52
नहि प्रतिज्ञां कुर्वन्ति वितथां सत्यवादिनः।
लक्षणं हि महत्त्वस्य प्रतिज्ञापरिपालनम् ॥ ६.१०१.५२ ॥
Los veraces no hacen un voto vano. Cumplir la promesa es señal de grandeza.
6.101.53
नैराश्यमुपगन्तुं च नालं ते मत्कृतेऽनघ।
वधेन रावणस्याद्य प्रतिज्ञामनुपालय ॥ ६.१०१.५३ ॥
Oh sin mancha, no te corresponde caer en la desesperación por mi causa. Hoy, al dar muerte a Rāvaṇa, cumple tu voto.
6.101.54
न जीवन् यास्यते शत्रुस्तव बाणपथं गतः।
नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य सिंहस्येव महागजः ॥ ६.१०१.५४ ॥
El enemigo que ha entrado en el camino de tus flechas no saldrá con vida, como un gran elefante ante un león rugiente de afilados colmillos.
6.101.55
अहं तु वधमच्छामि शीघ्रमस्य दुरात्मनः।
यावदस्तं न यात्येष कृतकर्मा दिवाकरः ॥ ६.१०१.५५ ॥
Deseo pronto la muerte de este malvado, antes de que se oculte el sol, que ya ha cumplido su tarea.
6.101.56
यदि वधमिच्छसि रावणस्य संख्ये
यदि च कृतां हि तवेच्छसि प्रतिज्ञाम्।
यदि तव राजसुताभिलाष आर्य
कुरु च वचो मम शीघ्रमद्य वीर ॥ ६.१०१.५६ ॥
Si deseas la muerte de Rāvaṇa en batalla, si quieres cumplir el voto que hiciste, y si anhelas a la princesa, noble héroe, escucha hoy mis palabras sin demora.