ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.101.1
शक्त्या निपातितं दृष्ट्वा रावणेन बलीयसा।
लक्ष्मणं समरे शूरं शोणितौघपरिप्लुतम् ॥ ६.१०१.१ ॥
ରାବଣର ବଳବାନ ଶକ୍ତି-ଅସ୍ତ୍ରରେ ପଡ଼ିଥିବା ଓ ରକ୍ତସ୍ରୋତରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖି
6.101.2
स दत्त्वा तुमुलं युद्धं रावणस्य दुरात्मनः।
विसृजन्नेव बाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ॥ ६.१०१.२ ॥
ଦୁରାତ୍ମା ରାବଣ ସହ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ବାଣର ସ୍ରୋତ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ସେ ସୁଷେଣଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ
6.101.3
एष रावणवीर्येण लक्ष्मणः पतितो भुवि।
सर्पवच्चेष्टते वीरो मम शोकमुदीरयन् ॥ ६.१०१.३ ॥
ରାବଣଙ୍କ ବଳରେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; ସାପ ପରି ଛଟପଟ ହେଉଥିବା ଏହି ବୀର ମୋ ମନରେ ଶୋକ ଜଗାଉଛନ୍ତି
6.101.4
शोणितार्द्रमिमं वीरं प्राणैः प्रियतरं मम।
पश्यतो मम का शक्तिर्योद्धुं पर्याकुलात्मनः ॥ ६.१०१.४ ॥
ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଏହି ବୀର ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ; ଏହାକୁ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟାକୁଳ ମନର ମୋର ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର କି ଶକ୍ତି ଅଛି?
6.101.5
अयं स समरश्लाघी भ्राता मे शुभलक्षणः।
यदि पञ्चत्वमापन्नः प्राणैर्मे किं सुखेन वा ॥ ६.१०१.५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ, ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଏହି ମୋ ଭାଇ ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ, ମୋ ପ୍ରାଣରେ କି ସୁଖ?
6.101.6
लज्जतीव हि मे वीर्यं भ्रश्यतीव कराद् धनुः।
सायका व्यवसीदन्ति दृष्टिर्बाष्पवशं गता ॥ ६.१०१.६ ॥
ମୋ ବୀରତ୍ୱ ଯେମିତି ଲଜ୍ଜିତ ହେଉଛି, ହାତରୁ ଧନୁ ଯେମିତି ଖସି ପଡ଼ୁଛି; ବାଣ ସବୁ ଶିଥିଳ ହେଉଛି, ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଲୁହର ବଶ ହୋଇଛି
6.101.7
अवसीदन्ति गात्राणि स्वप्नयाने नृणामिव।
चिन्ता मे वर्धते तीव्रा मुमूर्षापि च जायते ॥ ६.१०१.७ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଡୁବିଗଲେ ପରି ମୋ ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ ହେଉଛି। ମୋର ତୀବ୍ର ଚିନ୍ତା ବଢ଼ୁଛି ଏବଂ ମରିବାର ଇଚ୍ଛାମଧ୍ୟ ଜାତ ହେଉଛି।
6.101.8
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा रावणेन दुरात्मना।
विष्टनन्तं तु दुःखार्तं मर्मण्यभिहतं भृशम् ॥ ६.१०१.८ ॥
ଦୁରାତ୍ମା ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ, ଦୁଃଖରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଛଟପଟ ହେଉଥିବା ଭାଇଙ୍କୁ, ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଭାରି ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି।
6.101.9
राघवो भ्रातरं दृष्ट्वा प्रियं प्राणं बहिश्चरम्।
दुःखेन महताविष्टो ध्यानशोकपरायणः ॥ ६.१०१.९ ॥
ରାଘବ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଯେପରି ଶରୀରରୁ ବାହାରି ଯାଉଥିଲା। ମହାଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ରାଘବ ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ।
6.101.10
परं विषादमापन्नो विललापाकुलेन्द्रियः।
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं रणपांसुषु ॥ ६.१०१.१० ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ ପଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଚଳିତ ହୋଇ ରାଘବ ରଣଧୂଳିରେ ନିହତ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଳାପ କଲେ।
6.101.11
विजयोऽपि हि मे शूर न प्रियायोपकल्पते।
अचक्षुर्विषयश्चन्द्रः कां प्रीतिं जनयिष्यति ॥ ६.१०१.११ ॥
ହେ ବୀର, ପ୍ରିୟଙ୍କ ବିନା ମୋ ପାଇଁ ବିଜୟ ମଧ୍ୟ ଶୋଭନ ନୁହେଁ। ଆଖିକୁ ଦେଖାନଯାଉଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର କେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଦେବ?
6.101.12
किं मे युद्धेन किं प्राणैर्युद्धकार्यं न विद्यते।
यत्रायं निहतः शेते रणमूर्धनि लक्ष्मणः ॥ ६.१०१.१२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର କ'ଣ ଲାଭ, ପ୍ରାଣରେ ବା କ'ଣ? ରଣମୁଖରେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିହତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଯୁଦ୍ଧର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆଉ ରହେ ନାହିଁ।
6.101.13
यथैव मां वनं यान्तमनुयाति महाद्युतिः।
अहमप्यनुयास्यामि तथैवैनं यमक्षयम् ॥ ६.१०१.१३ ॥
ମୁଁ ବନକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେପରି ମୋ ପଛେ ଆସିଥିଲେ, ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହାଙ୍କ ପଛେ ଯମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବି।
6.101.14
इष्टबन्धुजनो नित्यं मां स नित्यमनुव्रतः।
इमामवस्थां गमितो राक्षसैः कूटयोधिभिः ॥ ६.१०१.१४ ॥
ସର୍ବଦା ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ଏହି ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ କପଟ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ନିଆଯାଇଛି।
6.101.15
देशे देशे कलत्राणि देशे देशे च बान्धवाः।
तं तु देशं न पश्यामि यत्र भ्राता सहोदरः ॥ ६.१०१.१५ ॥
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶରେ ପତ୍ନୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ମିଳନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଦେଶରେ ସହୋଦର ଭାଇ ଅଛନ୍ତି, ସେହି ଦେଶ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
6.101.16
किं नु राज्येन दुर्धर्षलक्ष्मणेन विना मम।
कथं वक्ष्याम्यहं त्वम्बां सुमित्रां पुत्रवत्सलाम् ॥ ६.१०१.१६ ॥
ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିନା ମୋ ପାଇଁ ଏ ରାଜ୍ୟରେ କଣ ଲାଭ? ପୁତ୍ରବତ୍ସଳା ମାତା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ମୁଁ କେମିତି କହିବି?
6.101.17
उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुं दत्तं सुमित्रया।
किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम् ॥ ६.१०१.१७ ॥
ସୁମିତ୍ରା ମୋ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ଅଭିଯୋଗ ମୁଁ ସହି ପାରିବି ନାହିଁ। ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କଣ କହିବି, ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଣ?
6.101.18
भरतं किं नु वक्ष्यामि शत्रुघ्नं च महाबलम्।
सह तेन वनं यातो विना तेनागतः कथम् ॥ ६.१०१.१८ ॥
ଭରତଙ୍କୁ ମୁଁ କଣ କହିବି? ମହାବଳୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ଯେ ତାଙ୍କ ସହିତ ବନକୁ ଯାଇଥିଲା, ତାକୁ ନ ନେଇ ମୁଁ କିପରି ଫେରିଲି?
6.101.19
इहैव मरणं श्रेयो न तु बन्धुविगर्हणम्।
किं मया दुष्कृतं कर्म कृतमन्यत्र जन्मनि ॥ ६.१०१.१९ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେୟ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ନିନ୍ଦା ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ କେଉଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲି?
6.101.20
येन मे धार्मिको भ्राता निहतश्चाग्रतः स्थितः।
हा भ्रातर्मनुजश्रेष्ठ शूराणां प्रवर प्रभो ॥ ६.१०१.२० ॥
ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ମୋ ଧାର୍ମିକ ଭାଇଙ୍କୁ ଯିଏ ବଧ କଲା! ହାୟ ଭାଇ, ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବର, ପ୍ରଭୁ!
6.101.21
एकाकी किं नु मां त्यक्त्वा परलोकाय गच्छसि।
विलपन्तं च मां भ्रातः किमर्थं नावभाषसे ॥ ६.१०१.२१ ॥
ମୋତେ ଏକା ଛାଡ଼ି କ'ଣ ତୁମେ ପରଲୋକକୁ ଯାଉଛ? ଭାଇ, ବିଳାପ କରୁଥିବା ମୋ ସହ ତୁମେ କାହିଁକି କଥା କହୁନାହଁ?
6.101.22
उत्तिष्ठ पश्य किं शेषे दीनं मां पश्य चक्षुषा।
शोकार्तस्य प्रमत्तस्य पर्वतेषु वनेषु च ॥ ६.१०१.२२ ॥
ଉଠ, ଦେଖ, କାହିଁକି ଶୋଇଛୁ? ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ, ପର୍ବତ ଓ ବନରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି ବୁଲୁଥିବା ଦୀନ ମୋତେ ତୁମ ଆଖିରେ ଦେଖ!
6.101.23
विषण्णस्य महाबाहो समाश्वासयिता मम।
राममेवं ब्रुवाणं तु शोकव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ ६.१०१.२३ ॥
ହେ ବିଷଣ୍ଣ, ମହାବାହୁ, ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିବା! ଏହିପରି କହୁଥିବା ରାମଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଥିଲା।
6.101.24
आश्वासयन्नुवाचेदं सुषेणः परमं वचः।
त्यजेमां नरशार्दूल बुद्धिं वैक्लव्यकारिणीम् ॥ ६.१०१.२४ ॥
ସୁଷେଣ ରାମଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଏହି ପରମ ବାକ୍ୟ କହିଲା: ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ, ଏହି ବ୍ୟାକୁଳତା ଆଣୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
6.101.25
शोकसंजननीं चिन्तां तुल्यां बाणैश्चमूमुखे।
नैव पञ्चत्वमापन्नो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः ॥ ६.१०१.२५ ॥
ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବାଣରୁ ଜାତ, ଶୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ଚିନ୍ତା ପରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀବର୍ଧନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇନାହାନ୍ତି।
6.101.26
नह्यस्य विकृतं वक्त्रं न च श्यामत्वमागतम्।
सुप्रभं च प्रसन्नं च मुखमस्य निरीक्ष्यताम् ॥ ६.१०१.२६ ॥
ଏହାର ମୁଖ ବିକୃତ ହୋଇନାହିଁ, କିମ୍ବା କଳା ପଡ଼ିନାହିଁ; ଏହାର ମୁଖ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ, ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
6.101.27
पद्मपत्रतलौ हस्तौ सुप्रसन्ने च लोचने।
नेदृशं दृश्यते रूपं गतासूनां विशां पते ॥ ६.१०१.२७ ॥
ହାତ ପଦ୍ମପତ୍ରର ତଳ ପରି, ଆଖି ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ; ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ମୃତମାନଙ୍କର ରୂପ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
6.101.28
विषादं मा कृथा वीर सप्राणोऽयमरिंदम।
आख्याति तु प्रसुप्तस्य स्रस्तगात्रस्य भूतले ॥ ६.१०१.२८ ॥
ହେ ବୀର, ବିଷାଦ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, ଏ ଜୀବିତ ଅଛି। ଭୂମିରେ ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ କରି ଶୋଇଥିବା ଲୋକ ପରି ଏ ଦେଖାଯାଉଛି।
6.101.29
सोच्छ्वासं हृदयं वीर कम्पमानं मुहुर्मुहुः।
एवमुक्त्वा महाप्राज्ञः सुषेणो राघवं वचः ॥ ६.१०१.२९ ॥
ହେ ବୀର, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଶ୍ୱାସ ସହିତ ବାରମ୍ବାର କମ୍ପୁଛି; ଏହା କହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସୁଷେଣ ରାଘବଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
6.101.30
समीपस्थमुवाचेदं हनूमन्तं महाकपिम्।
सौम्य शीघ्रमितो गत्वा पर्वतं हि महोदयम् ॥ ६.१०१.३० ॥
ନିକଟରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ମହାକପି ହନୁମାନଙ୍କୁ ସେ ଏହା କହିଲେ: ହେ ସୌମ୍ୟ, ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ସେହି ମହୋଦୟ ପର୍ବତକୁ...
6.101.31
पूर्वं तु कथितो योऽसौ वीर जाम्बवता तव।
दक्षिणे शिखरे जातां महौषधिमिहानय ॥ ६.१०१.३१ ॥
ହେ ବୀର! ପୂର୍ବରୁ ଜାମ୍ବବାନ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ମହୌଷଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦକ୍ଷିଣ ଶିଖରରେ ଜାତ, ତାହାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।
6.101.32
विशल्यकरणीं नाम्ना सावर्ण्यकरणीं तथा।
संजीवकरणीं वीर संधानीं च महौषधीम् ॥ ६.१०१.३२ ॥
ହେ ବୀର! ବିଶଲ୍ୟକରଣୀ, ସାବର୍ଣ୍ଣ୍ୟକରଣୀ, ସଞ୍ଜୀବକରଣୀ ଓ ସନ୍ଧାନୀ ନାମକ ସେଇ ମହୌଷଧି।
6.101.33
संजीवनार्थं वीरस्य लक्ष्मणस्य त्वमानय।
इत्येवमुक्तो हनुमान् गत्वा चौषधिपर्वतम्।
चिन्तामभ्यगमच्छ्रीमानजानंस्ता महौषधीः ॥ ६.१०१.३३ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଜୀବିତ କରିବାକୁ ତୁମେ ତାହା ଆଣ ବୋଲି ଏହିପରି କୁହାଯାଇ ଶ୍ରୀମାନ ହନୁମାନ ଔଷଧି ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ସେହି ମହୌଷଧିଗୁଡ଼ିକୁ ନ ଜାଣି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
6.101.34
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना मारुतेरमितौजसः।
इदमेव गमिष्यामि गृहीत्वा शिखरं गिरेः ॥ ६.१०१.३४ ॥
ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ମାରୁତିଙ୍କ ମନରେ ଏହି ସଂକଳ୍ପ ଉଠିଲା ଯେ ମୁଁ ଏହି ପର୍ବତର ଶିଖରଟି ହିଁ ନେଇଯିବି।
6.101.35
अस्मिंस्तु शिखरे जातामोषधीं तां सुखावहाम्।
प्रतर्केणावगच्छामि सुषेणो ह्येवमब्रवीत् ॥ ६.१०१.३५ ॥
ଏହି ଶିଖରରେ ଜାତ ସେହି ସୁଖଦାୟିନୀ ଔଷଧିକୁ ମୁଁ ତର୍କରେ ଜାଣୁଛି; ସୁଷେଣ ମଧ୍ୟ ଏପରି କହିଥିଲେ।
6.101.36
अगृह्य यदि गच्छामि विशल्यकरणीमहम्।
कालात्ययेन दोषः स्याद् वैक्लव्यं च महद्भवेत् ॥ ६.१०१.३६ ॥
ବିଶଲ୍ୟକରଣୀକୁ ନ ନେଇ ଯଦି ମୁଁ ଯାଏ, ତେବେ କାଳବିଳମ୍ବ ହେତୁ ଦୋଷ ହେବ ଏବଂ ମହା ବ୍ୟାକୁଳତା ଆସିବ।
6.101.37
आसाद्य पर्वतश्रेष्ठं त्रिः प्रकम्प्य गिरेः शिरः ॥ ६.१०१.३७ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ତିନି ଥର କମ୍ପାଇଲେ।
6.101.38
फुल्लनानातरुगणं समुत्पाट्य महाबलः।
गृहीत्वा हरिशार्दूलो हस्ताभ्यां समतोलयत् ॥ ६.१०१.३८ ॥
ଫୁଲିଥିବା ନାନା ଗଛର ସମୂହକୁ ଉପାଡ଼ି, ସେ ମହାବଳୀ ହରିଶାର୍ଦୂଳ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ତାକୁ ସମତୋଳ କଲେ।
6.101.39
स नीलमिव जीमूतं तोयपूर्णं नभस्तलात्।
उत्पपात गृहीत्वा तु हनूमान् शिखरं गिरेः ॥ ६.१०१.३९ ॥
ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ନୀଳ ମେଘ ପରି ସେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଲା; ପର୍ବତର ଶିଖର ଧରି ହନୁମାନ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
6.101.40
समागम्य महावेगः संन्यस्य शिखरं गिरेः।
विश्रम्य किंचिद्धनुमान् सुषेणमिदमब्रवीत् ॥ ६.१०१.४० ॥
ମହାବେଗରେ ପହଞ୍ଚି, ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଦେଇ, ଟିକିଏ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ହନୁମାନ ସୁଷେଣଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
6.101.41
औषधीर्नावगच्छामि ता अहं हरिपुङ्गव।
तदिदं शिखरं कृत्स्नं गिरेस्तस्याहृतं मया ॥ ६.१०१.४१ ॥
ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଔଷଧି ମୁଁ ଚିହ୍ନିପାରୁ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ ପର୍ବତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିଖରଟି ହିଁ ମୁଁ ଆଣିଛି।
6.101.42
एवं कथयमानं तु प्रशस्य पवनात्मजम्।
सुषेणो वानरश्रेष्ठो जग्राहोत्पाट्य चौषधीः ॥ ६.१०१.४२ ॥
ଏହିପରି କହୁଥିବା ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଷେଣ ଔଷଧି ଉପାଡ଼ି ନେଲେ।
6.101.43
विस्मितास्तु बभूवुस्ते सर्वे वानरपुङ्गवाः।
दृष्ट्वा तु हनुमत्कर्म सुरैरपि सुदुष्करम् ॥ ६.१०१.४३ ॥
ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତି କଷ୍ଟକର ହନୁମାନଙ୍କର ସେହି କର୍ମ ଦେଖି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
6.101.44
ततः संक्षोदयित्वा तामोषधीं वानरोत्तमः।
लक्ष्मणस्य ददौ नस्तः सुषेणः सुमहाद्युतिः ॥ ६.१०१.४४ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ଔଷଧିକୁ ଭଲଭାବେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ସୁଷେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନାସିକାରେ ଦେଲେ।
6.101.45
सशल्यः स समाघ्राय लक्ष्मणः परवीरहा।
विशल्यो विरुजः शीघ्रमुदतिष्ठन्महीतलात् ॥ ६.१०१.४५ ॥
ବାଣ ବିଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ସେହି ଔଷଧି ଆଘ୍ରାଣ କରି ଶତ୍ରୁବୀରଘାତୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାଣମୁକ୍ତ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରହିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରୁ ଉଠିଲେ।
6.101.46
तमुत्थितं तु हरयो भूतलात् प्रेक्ष्य लक्ष्मणम्।
साधुसाध्विति सुप्रीता लक्ष्मणं प्रत्यपूजयन् ॥ ६.१०१.४६ ॥
ଭୂମିରୁ ଉଠିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ 'ସାଧୁ, ସାଧୁ' କହି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
6.101.47
एह्येहीत्यब्रवीद् रामो लक्ष्मणं परवीरहा।
सस्वजे गाढमालिङ्गय बाष्पपर्याकुलेक्षणः ॥ ६.१०१.४७ ॥
'ଆ, ଆ' କହି ଶତ୍ରୁବୀରଘାତୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ତାଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
6.101.48
अब्रवीच्च परिष्वज्य सौमित्रिं राघवस्तदा।
दिष्ट्या त्वां वीर पश्यामि मरणात् पुनरागतम् ॥ ६.१०१.४८ ॥
ତେବେ ରାଘବ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ: 'ହେ ବୀର, ସୌଭାଗ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରି ଆସିଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ଦେଖୁଛି।'
6.101.49
नहि मे जीवितेनार्थः सीतया च जयेन वा।
को हि मे जीवितेनार्थस्त्वयि पञ्चत्वमागते ॥ ६.१०१.४९ ॥
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଗଲେ ମୋ ଜୀବନ, ସୀତା କିମ୍ବା ଜୟରେ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ରହେ ନାହିଁ।
6.101.50
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य राघवस्य महात्मनः।
खिन्नः शिथिलया वाचा लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.१०१.५० ॥
ମହାତ୍ମା ରାଘବ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଦୁଃଖିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶିଥିଳ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
6.101.51
तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय पुरा सत्यपराक्रम।
लघुः कश्चिदिवासत्त्वो नैवं त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ६.१०१.५१ ॥
ହେ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମ, ପୂର୍ବେ ତୁମେ କରିଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସ୍ମରଣ କର। କୌଣସି ତୁଚ୍ଛ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକ ପରି ତୁମର ଏପରି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.101.52
नहि प्रतिज्ञां कुर्वन्ति वितथां सत्यवादिनः।
लक्षणं हि महत्त्वस्य प्रतिज्ञापरिपालनम् ॥ ६.१०१.५२ ॥
ସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ହିଁ ମହତ୍ତ୍ୱର ଲକ୍ଷଣ।
6.101.53
नैराश्यमुपगन्तुं च नालं ते मत्कृतेऽनघ।
वधेन रावणस्याद्य प्रतिज्ञामनुपालय ॥ ६.१०१.५३ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମୋ କାରଣରୁ ତୁମେ ନିରାଶ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆଜି ରାବଣକୁ ବଧ କରି ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କର।
6.101.54
न जीवन् यास्यते शत्रुस्तव बाणपथं गतः।
नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य सिंहस्येव महागजः ॥ ६.१०१.५४ ॥
ତୁମ ବାଣପଥକୁ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁ ଜୀବିତ ଫେରିବ ନାହିଁ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ଗର୍ଜନକାରୀ ସିଂହ ସମ୍ମୁଖରେ ମହାଗଜ ପରି।
6.101.55
अहं तु वधमच्छामि शीघ्रमस्य दुरात्मनः।
यावदस्तं न यात्येष कृतकर्मा दिवाकरः ॥ ६.१०१.५५ ॥
ଏହି ଦୁରାତ୍ମାର ବଧ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଇଚ୍ଛା କରେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କର୍ମସମାପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ନ ଯାଏ।
6.101.56
यदि वधमिच्छसि रावणस्य संख्ये
यदि च कृतां हि तवेच्छसि प्रतिज्ञाम्।
यदि तव राजसुताभिलाष आर्य
कुरु च वचो मम शीघ्रमद्य वीर ॥ ६.१०१.५६ ॥
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣର ବଧ ଇଚ୍ଛା କର, ଯଦି କରିଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ଯଦି ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ପାଇବାର ଅଭିଳାଷ ଥାଏ, ତେବେ ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ ବୀର, ଆଜି ମୋ କଥା ଶୀଘ୍ର ପାଳନ କର।