ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.101.1
शक्त्या निपातितं दृष्ट्वा रावणेन बलीयसा।
लक्ष्मणं समरे शूरं शोणितौघपरिप्लुतम् ॥ ६.१०१.१ ॥
ਰਾਵਣ ਦੀ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸੂਰਬੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ
6.101.2
स दत्त्वा तुमुलं युद्धं रावणस्य दुरात्मनः।
विसृजन्नेव बाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ॥ ६.१०१.२ ॥
ਦੁਰਾਤਮਾ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਛੱਡਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ
6.101.3
एष रावणवीर्येण लक्ष्मणः पतितो भुवि।
सर्पवच्चेष्टते वीरो मम शोकमुदीरयन् ॥ ६.१०१.३ ॥
ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹਨ; ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਤੜਫ ਰਹੇ ਇਸ ਵੀਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸੋਗ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ
6.101.4
शोणितार्द्रमिमं वीरं प्राणैः प्रियतरं मम।
पश्यतो मम का शक्तिर्योद्धुं पर्याकुलात्मनः ॥ ६.१०१.४ ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਇਹ ਵੀਰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਦੀ ਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ?
6.101.5
अयं स समरश्लाघी भ्राता मे शुभलक्षणः।
यदि पञ्चत्वमापन्नः प्राणैर्मे किं सुखेन वा ॥ ६.१०१.५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਜੇ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਸੁਖ?
6.101.6
लज्जतीव हि मे वीर्यं भ्रश्यतीव कराद् धनुः।
सायका व्यवसीदन्ति दृष्टिर्बाष्पवशं गता ॥ ६.१०१.६ ॥
ਮੇਰਾ ਪਰਾਕਰਮ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੱਥੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਖਿਸਕ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਤੀਰ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਈ ਹੈ
6.101.7
अवसीदन्ति गात्राणि स्वप्नयाने नृणामिव।
चिन्ता मे वर्धते तीव्रा मुमूर्षापि च जायते ॥ ६.१०१.७ ॥
ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਤੀਬਰ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਜਾਗ ਰਹੀ ਹੈ।
6.101.8
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा रावणेन दुरात्मना।
विष्टनन्तं तु दुःखार्तं मर्मण्यभिहतं भृशम् ॥ ६.१०१.८ ॥
ਦੁਰਾਤਮਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਮਰਮ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵੇਖਿਆ।
6.101.9
राघवो भ्रातरं दृष्ट्वा प्रियं प्राणं बहिश्चरम्।
दुःखेन महताविष्टो ध्यानशोकपरायणः ॥ ६.१०१.९ ॥
ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਾਘਵ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
6.101.10
परं विषादमापन्नो विललापाकुलेन्द्रियः।
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं रणपांसुषु ॥ ६.१०१.१० ॥
ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਪਏ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਏ ਰਾਘਵ ਨੇ ਰਣ-ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
6.101.11
विजयोऽपि हि मे शूर न प्रियायोपकल्पते।
अचक्षुर्विषयश्चन्द्रः कां प्रीतिं जनयिष्यति ॥ ६.१०१.११ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਪਿਆਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਜੋ ਚੰਦ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵੇਗਾ?
6.101.12
किं मे युद्धेन किं प्राणैर्युद्धकार्यं न विद्यते।
यत्रायं निहतः शेते रणमूर्धनि लक्ष्मणः ॥ ६.१०१.१२ ॥
ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕੀ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੀ? ਰਣ-ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
6.101.13
यथैव मां वनं यान्तमनुयाति महाद्युतिः।
अहमप्यनुयास्यामि तथैवैनं यमक्षयम् ॥ ६.१०१.१३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਏ ਸਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਯਮਲੋਕ ਤੱਕ ਜਾਵਾਂਗਾ।
6.101.14
इष्टबन्धुजनो नित्यं मां स नित्यमनुव्रतः।
इमामवस्थां गमितो राक्षसैः कूटयोधिभिः ॥ ६.१०१.१४ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਪਿਆਰਾ ਭਰਾ ਛਲ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਹੱਥੋਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
6.101.15
देशे देशे कलत्राणि देशे देशे च बान्धवाः।
तं तु देशं न पश्यामि यत्र भ्राता सहोदरः ॥ ६.१०१.१५ ॥
ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਜਿੱਥੇ ਸਕਾ ਭਰਾ ਹੋਵੇ।
6.101.16
किं नु राज्येन दुर्धर्षलक्ष्मणेन विना मम।
कथं वक्ष्याम्यहं त्वम्बां सुमित्रां पुत्रवत्सलाम् ॥ ६.१०१.१६ ॥
ਦੁਰਧਰਸ਼ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਪੁੱਤਰ-ਪਿਆਰੀ ਮਾਤਾ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਆਖਾਂਗਾ?
6.101.17
उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुं दत्तं सुमित्रया।
किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम् ॥ ६.१०१.१७ ॥
ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੇ ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤਾ ਉਲਾਹਮਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਾਂਗਾ। ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਕੀ?
6.101.18
भरतं किं नु वक्ष्यामि शत्रुघ्नं च महाबलम्।
सह तेन वनं यातो विना तेनागतः कथम् ॥ ६.१०१.१८ ॥
ਭਰਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਨੂੰ ਕੀ? ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਬਨ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ?
6.101.19
इहैव मरणं श्रेयो न तु बन्धुविगर्हणम्।
किं मया दुष्कृतं कर्म कृतमन्यत्र जन्मनि ॥ ६.१०१.१९ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੌਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਬੰਧੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ। ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ?
6.101.20
येन मे धार्मिको भ्राता निहतश्चाग्रतः स्थितः।
हा भ्रातर्मनुजश्रेष्ठ शूराणां प्रवर प्रभो ॥ ६.१०१.२० ॥
ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮੇਰੇ ਧਰਮੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ! ਹਾਏ ਭਰਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗ੍ਰਗਣੀ, ਪ੍ਰਭੂ!
6.101.21
एकाकी किं नु मां त्यक्त्वा परलोकाय गच्छसि।
विलपन्तं च मां भ्रातः किमर्थं नावभाषसे ॥ ६.१०१.२१ ॥
ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕੀ ਤੂੰ ਪਰਲੋਕ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਭਰਾ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ?
6.101.22
उत्तिष्ठ पश्य किं शेषे दीनं मां पश्य चक्षुषा।
शोकार्तस्य प्रमत्तस्य पर्वतेषु वनेषु च ॥ ६.१०१.२२ ॥
ਉੱਠ, ਵੇਖ, ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੈਂ? ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੇ ਦੀਨ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ!
6.101.23
विषण्णस्य महाबाहो समाश्वासयिता मम।
राममेवं ब्रुवाणं तु शोकव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ ६.१०१.२३ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ੰਨ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਮੈਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਾ ਰਾਮ ਸੋਗ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।
6.101.24
आश्वासयन्नुवाचेदं सुषेणः परमं वचः।
त्यजेमां नरशार्दूल बुद्धिं वैक्लव्यकारिणीम् ॥ ६.१०१.२४ ॥
ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇਹ ਪਰਮ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਇਸ ਘਬਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।
6.101.25
शोकसंजननीं चिन्तां तुल्यां बाणैश्चमूमुखे।
नैव पञ्चत्वमापन्नो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः ॥ ६.१०१.२५ ॥
ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਸੋਗ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚਿੰਤਾ ਵਾਂਗ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੋ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
6.101.26
नह्यस्य विकृतं वक्त्रं न च श्यामत्वमागतम्।
सुप्रभं च प्रसन्नं च मुखमस्य निरीक्ष्यताम् ॥ ६.१०१.२६ ॥
ਇਸ ਦਾ ਮੁਖ ਵਿਗੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਾਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਮੁਖ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
6.101.27
पद्मपत्रतलौ हस्तौ सुप्रसन्ने च लोचने।
नेदृशं दृश्यते रूपं गतासूनां विशां पते ॥ ६.१०१.२७ ॥
ਹੱਥ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਤਲੇ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ; ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
6.101.28
विषादं मा कृथा वीर सप्राणोऽयमरिंदम।
आख्याति तु प्रसुप्तस्य स्रस्तगात्रस्य भूतले ॥ ६.१०१.२८ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਵਿਸ਼ਾਦ ਨਾ ਕਰੋ; ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਜੀਵਿਤ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੰਗ ਢਿੱਲੇ ਕਰਕੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
6.101.29
सोच्छ्वासं हृदयं वीर कम्पमानं मुहुर्मुहुः।
एवमुक्त्वा महाप्राज्ञः सुषेणो राघवं वचः ॥ ६.१०१.२९ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਸਾਹ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.101.30
समीपस्थमुवाचेदं हनूमन्तं महाकपिम्।
सौम्य शीघ्रमितो गत्वा पर्वतं हि महोदयम् ॥ ६.१०१.३० ॥
ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮਹਾਕਪੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੌਮਿਆ, ਇੱਥੋਂ ਛੇਤੀ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਮਹੋਦਯ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ...
6.101.31
पूर्वं तु कथितो योऽसौ वीर जाम्बवता तव।
दक्षिणे शिखरे जातां महौषधिमिहानय ॥ ६.१०१.३१ ॥
ਹੇ ਵੀਰ! ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜਿਸ ਮਹੌਸ਼ਧੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉੱਗੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ।
6.101.32
विशल्यकरणीं नाम्ना सावर्ण्यकरणीं तथा।
संजीवकरणीं वीर संधानीं च महौषधीम् ॥ ६.१०१.३२ ॥
ਹੇ ਵੀਰ! ਵਿਸ਼ਲਿਆਕਰਣੀ, ਸਾਵਰਣਿਆਕਰਣੀ, ਸੰਜੀਵਕਰਣੀ ਅਤੇ ਸੰਧਾਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਮਹੌਸ਼ਧੀ।
6.101.33
संजीवनार्थं वीरस्य लक्ष्मणस्य त्वमानय।
इत्येवमुक्तो हनुमान् गत्वा चौषधिपर्वतम्।
चिन्तामभ्यगमच्छ्रीमानजानंस्ता महौषधीः ॥ ६.१०१.३३ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੂੰ ਉਹ ਲਿਆ, ਐਸਾ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਔਸ਼ਧੀ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਮਹੌਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
6.101.34
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना मारुतेरमितौजसः।
इदमेव गमिष्यामि गृहीत्वा शिखरं गिरेः ॥ ६.१०१.३४ ॥
ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮਾਰੁਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਹੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।
6.101.35
अस्मिंस्तु शिखरे जातामोषधीं तां सुखावहाम्।
प्रतर्केणावगच्छामि सुषेणो ह्येवमब्रवीत् ॥ ६.१०१.३५ ॥
ਇਸ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉੱਗੀ ਉਹ ਸੁਖਦਾਇਕ ਔਸ਼ਧੀ ਮੈਂ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
6.101.36
अगृह्य यदि गच्छामि विशल्यकरणीमहम्।
कालात्ययेन दोषः स्याद् वैक्लव्यं च महद्भवेत् ॥ ६.१०१.३६ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਲਿਆਕਰਣੀ ਨੂੰ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇਗਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਹੋਵੇਗੀ।
6.101.37
आसाद्य पर्वतश्रेष्ठं त्रिः प्रकम्प्य गिरेः शिरः ॥ ६.१०१.३७ ॥
ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸਨੇ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਹਿਲਾਈ।
6.101.38
फुल्लनानातरुगणं समुत्पाट्य महाबलः।
गृहीत्वा हरिशार्दूलो हस्ताभ्यां समतोलयत् ॥ ६.१०१.३८ ॥
ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਪੁੱਟ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਹਰਿ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਤੋਲਿਆ।
6.101.39
स नीलमिव जीमूतं तोयपूर्णं नभस्तलात्।
उत्पपात गृहीत्वा तु हनूमान् शिखरं गिरेः ॥ ६.१०१.३९ ॥
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠਿਆ; ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਫੜ ਕੇ ਹਨੂਮਾਨ ਉੱਪਰ ਉੱਡ ਗਏ।
6.101.40
समागम्य महावेगः संन्यस्य शिखरं गिरेः।
विश्रम्य किंचिद्धनुमान् सुषेणमिदमब्रवीत् ॥ ६.१०१.४० ॥
ਮਹਾਨ ਵੇਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
6.101.41
औषधीर्नावगच्छामि ता अहं हरिपुङ्गव।
तदिदं शिखरं कृत्स्नं गिरेस्तस्याहृतं मया ॥ ६.१०१.४१ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਬੂਟੀਆਂ ਮੈਂ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸਾਰੀ ਚੋਟੀ ਹੀ ਮੈਂ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ।
6.101.42
एवं कथयमानं तु प्रशस्य पवनात्मजम्।
सुषेणो वानरश्रेष्ठो जग्राहोत्पाट्य चौषधीः ॥ ६.१०१.४२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੇ ਬੂਟੀਆਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਲੈ ਲਈਆਂ।
6.101.43
विस्मितास्तु बभूवुस्ते सर्वे वानरपुङ्गवाः।
दृष्ट्वा तु हनुमत्कर्म सुरैरपि सुदुष्करम् ॥ ६.१०१.४३ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਤਿ ਔਖੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਉਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
6.101.44
ततः संक्षोदयित्वा तामोषधीं वानरोत्तमः।
लक्ष्मणस्य ददौ नस्तः सुषेणः सुमहाद्युतिः ॥ ६.१०१.४४ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਔਸ਼ਧੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਟ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਈ।
6.101.45
सशल्यः स समाघ्राय लक्ष्मणः परवीरहा।
विशल्यो विरुजः शीघ्रमुदतिष्ठन्महीतलात् ॥ ६.१०१.४५ ॥
ਤੀਰ ਵਿੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਉਸ ਔਸ਼ਧੀ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਬਾਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪੀੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
6.101.46
तमुत्थितं तु हरयो भूतलात् प्रेक्ष्य लक्ष्मणम्।
साधुसाध्विति सुप्रीता लक्ष्मणं प्रत्यपूजयन् ॥ ६.१०१.४६ ॥
ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ 'ਸਾਧੂ, ਸਾਧੂ' ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.101.47
एह्येहीत्यब्रवीद् रामो लक्ष्मणं परवीरहा।
सस्वजे गाढमालिङ्गय बाष्पपर्याकुलेक्षणः ॥ ६.१०१.४७ ॥
'ਆ, ਆ' ਕਹਿ ਕੇ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਗਲ ਲਾਇਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ।
6.101.48
अब्रवीच्च परिष्वज्य सौमित्रिं राघवस्तदा।
दिष्ट्या त्वां वीर पश्यामि मरणात् पुनरागतम् ॥ ६.१०१.४८ ॥
ਤਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੌਮਿੱਤਰੀ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਵੀਰ, ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।'
6.101.49
नहि मे जीवितेनार्थः सीतया च जयेन वा।
को हि मे जीवितेनार्थस्त्वयि पञ्चत्वमागते ॥ ६.१०१.४९ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ, ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਜਿੱਤ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
6.101.50
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य राघवस्य महात्मनः।
खिन्नः शिथिलया वाचा लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.१०१.५० ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ।
6.101.51
तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय पुरा सत्यपराक्रम।
लघुः कश्चिदिवासत्त्वो नैवं त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ६.१०१.५१ ॥
ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ। ਕਿਸੇ ਤੁੱਛ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੰਦੇ ਵਾਂਗ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
6.101.52
नहि प्रतिज्ञां कुर्वन्ति वितथां सत्यवादिनः।
लक्षणं हि महत्त्वस्य प्रतिज्ञापरिपालनम् ॥ ६.१०१.५२ ॥
ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਝੂਠੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
6.101.53
नैराश्यमुपगन्तुं च नालं ते मत्कृतेऽनघ।
वधेन रावणस्याद्य प्रतिज्ञामनुपालय ॥ ६.१०१.५३ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਤੈਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਅੱਜ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ।
6.101.54
न जीवन् यास्यते शत्रुस्तव बाणपथं गतः।
नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य सिंहस्येव महागजः ॥ ६.१०१.५४ ॥
ਤੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਿਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਗਰਜਦੇ ਸ਼ੇਰ ਅੱਗੇ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ।
6.101.55
अहं तु वधमच्छामि शीघ्रमस्य दुरात्मनः।
यावदस्तं न यात्येष कृतकर्मा दिवाकरः ॥ ६.१०१.५५ ॥
ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਛੇਤੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
6.101.56
यदि वधमिच्छसि रावणस्य संख्ये
यदि च कृतां हि तवेच्छसि प्रतिज्ञाम्।
यदि तव राजसुताभिलाष आर्य
कुरु च वचो मम शीघ्रमद्य वीर ॥ ६.१०१.५६ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਧ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਆਰਯ ਵੀਰ, ਅੱਜ ਹੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਛੇਤੀ ਮੰਨ।