വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 6.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.101.1
शक्त्या निपातितं दृष्ट्वा रावणेन बलीयसा।
लक्ष्मणं समरे शूरं शोणितौघपरिप्लुतम् ॥ ६.१०१.१ ॥
ശക്തിയാൽ രാവണന്റെ ബലവത്തായ പ്രഹാരമേറ്റു വീണ്, രക്തപ്രവാഹത്തിൽ മുങ്ങിയ ശൂരനായ ലക്ഷ്മണനെ യുദ്ധത്തിൽ കണ്ടപ്പോൾ
6.101.2
स दत्त्वा तुमुलं युद्धं रावणस्य दुरात्मनः।
विसृजन्नेव बाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ॥ ६.१०१.२ ॥
ദുരാത്മാവായ രാവണനോട് ഘോരയുദ്ധം ചെയ്ത്, ബാണപ്രവാഹം വിടുമ്പോൾ അദ്ദേഹം സുഷേണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു
6.101.3
एष रावणवीर्येण लक्ष्मणः पतितो भुवि।
सर्पवच्चेष्टते वीरो मम शोकमुदीरयन् ॥ ६.१०१.३ ॥
രാവണന്റെ ശക്തിയാൽ ഈ ലക്ഷ്മണൻ നിലത്തു വീണിരിക്കുന്നു; പാമ്പിനെപ്പോലെ പിടയുന്ന ഈ വീരൻ എന്നിൽ ദുഃഖം ഉണർത്തുന്നു
6.101.4
शोणितार्द्रमिमं वीरं प्राणैः प्रियतरं मम।
पश्यतो मम का शक्तिर्योद्धुं पर्याकुलात्मनः ॥ ६.१०१.४ ॥
രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന ഈ വീരൻ എന്റെ പ്രാണനേക്കാൾ പ്രിയനാണ്; ഇവനെ കാണുന്ന, കലങ്ങിയ മനസ്സുള്ള എനിക്ക് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്?
6.101.5
अयं स समरश्लाघी भ्राता मे शुभलक्षणः।
यदि पञ्चत्वमापन्नः प्राणैर्मे किं सुखेन वा ॥ ६.१०१.५ ॥
യുദ്ധത്തിൽ അഭിമാനിക്കുന്ന, ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഈ എന്റെ സഹോദരൻ മരിച്ചുപോയെങ്കിൽ, എന്റെ പ്രാണനാൽ എന്ത് സുഖം?
6.101.6
लज्जतीव हि मे वीर्यं भ्रश्यतीव कराद् धनुः।
सायका व्यवसीदन्ति दृष्टिर्बाष्पवशं गता ॥ ६.१०१.६ ॥
എന്റെ വീര്യം ലജ്ജിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; വില്ല് കൈയിൽ നിന്ന് വഴുതുന്നതുപോലെ; അമ്പുകൾ തളരുന്നു; കാഴ്ച കണ്ണീരിന് വശപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു
6.101.7
अवसीदन्ति गात्राणि स्वप्नयाने नृणामिव।
चिन्ता मे वर्धते तीव्रा मुमूर्षापि च जायते ॥ ६.१०१.७ ॥
മനുഷ്യർ സ്വപ്നത്തിൽ ആഴുന്നതുപോലെ എന്റെ അവയവങ്ങൾ തളരുന്നു. എന്റെ തീവ്രമായ ചിന്ത വളരുന്നു; മരിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹവും ഉണ്ടാകുന്നു.
6.101.8
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा रावणेन दुरात्मना।
विष्टनन्तं तु दुःखार्तं मर्मण्यभिहतं भृशम् ॥ ६.१०१.८ ॥
ദുരാത്മാവായ രാവണനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട, ദുഃഖത്താൽ പീഡിതനായി പിടയുന്ന സഹോദരനെ, മർമ്മസ്ഥാനത്ത് കഠിനമായി മുറിവേറ്റവനായി ഞാൻ കണ്ടു.
6.101.9
राघवो भ्रातरं दृष्ट्वा प्रियं प्राणं बहिश्चरम्।
दुःखेन महताविष्टो ध्यानशोकपरायणः ॥ ६.१०१.९ ॥
രാഘവൻ തന്റെ പ്രിയ സഹോദരനെ കണ്ടു; അവന്റെ പ്രാണൻ ശരീരത്തിന് പുറത്തേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ തോന്നി. വലിയ ദുഃഖത്താൽ ബാധിതനായ രാഘവൻ ചിന്തയിലും ശോകത്തിലും മുഴുകി.
6.101.10
परं विषादमापन्नो विललापाकुलेन्द्रियः।
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं रणपांसुषु ॥ ६.१०१.१० ॥
അതീവ വിഷാദത്തിൽ വീണ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കലങ്ങിയ രാഘവൻ, യുദ്ധഭൂമിയിലെ പൊടിയിൽ വധിക്കപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ട് വിലപിച്ചു.
6.101.11
विजयोऽपि हि मे शूर न प्रियायोपकल्पते।
अचक्षुर्विषयश्चन्द्रः कां प्रीतिं जनयिष्यति ॥ ६.१०१.११ ॥
ശൂരനേ, പ്രിയനില്ലാതെ എനിക്ക് വിജയവും യോജിക്കുന്നില്ല. കണ്ണിന് കാണാനാകാത്ത ചന്ദ്രൻ എന്ത് സന്തോഷമാണ് നൽകുക?
6.101.12
किं मे युद्धेन किं प्राणैर्युद्धकार्यं न विद्यते।
यत्रायं निहतः शेते रणमूर्धनि लक्ष्मणः ॥ ६.१०१.१२ ॥
യുദ്ധംകൊണ്ട് എനിക്കെന്ത് ഫലം? പ്രാണൻകൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? യുദ്ധമുന്നണിയിൽ ഈ ലക്ഷ്മണൻ വധിക്കപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നിടത്ത് യുദ്ധലക്ഷ്യം ശേഷിക്കുന്നില്ല.
6.101.13
यथैव मां वनं यान्तमनुयाति महाद्युतिः।
अहमप्यनुयास्यामि तथैवैनं यमक्षयम् ॥ ६.१०१.१३ ॥
ഞാൻ വനത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ ലക്ഷ്മണൻ എന്നെ അനുഗമിച്ചതുപോലെ, ഞാനും ഇവനെ യമലോകംവരെ അനുഗമിക്കും.
6.101.14
इष्टबन्धुजनो नित्यं मां स नित्यमनुव्रतः।
इमामवस्थां गमितो राक्षसैः कूटयोधिभिः ॥ ६.१०१.१४ ॥
എപ്പോഴും എന്നോട് അനുകൂലനായിരുന്ന പ്രിയബന്ധുവാണ് ഇവൻ; വഞ്ചനയോടെ പോരാടുന്ന രാക്ഷസന്മാർ ഇവനെ ഈ അവസ്ഥയിലാക്കി.
6.101.15
देशे देशे कलत्राणि देशे देशे च बान्धवाः।
तं तु देशं न पश्यामि यत्र भ्राता सहोदरः ॥ ६.१०१.१५ ॥
എല്ലാ ദേശങ്ങളിലും ഭാര്യമാരും ബന്ധുക്കളും ഉണ്ടാകും; എന്നാൽ സഹോദരൻ ഉള്ള ആ ദേശം ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
6.101.16
किं नु राज्येन दुर्धर्षलक्ष्मणेन विना मम।
कथं वक्ष्याम्यहं त्वम्बां सुमित्रां पुत्रवत्सलाम् ॥ ६.१०१.१६ ॥
ദുർധർഷനായ ലക്ഷ്മണനില്ലാതെ ഈ രാജ്യംകൊണ്ട് എനിക്കെന്തു പ്രയോജനം? പുത്രവത്സലയായ മാതാവ് സുമിത്രയോട് ഞാൻ എങ്ങനെ സംസാരിക്കും?
6.101.17
उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुं दत्तं सुमित्रया।
किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम् ॥ ६.१०१.१७ ॥
സുമിത്ര ഏൽപ്പിച്ച ലക്ഷ്മണനെച്ചൊല്ലിയുള്ള ശാസനകൾ ഞാൻ സഹിക്കില്ല. മാതാവ് കൗസല്യയോട് ഞാൻ എന്തു പറയും? കൈകേയിയോട് എന്തു പറയും?
6.101.18
भरतं किं नु वक्ष्यामि शत्रुघ्नं च महाबलम्।
सह तेन वनं यातो विना तेनागतः कथम् ॥ ६.१०१.१८ ॥
ഭരതനോട് ഞാൻ എന്തു പറയും? മഹാബലനായ ശത്രുഘ്നനോട് എന്തു പറയും? അവനോടൊപ്പം വനത്തിലേക്കു പോയവനെ, അവനില്ലാതെ ഞാൻ എങ്ങനെ മടങ്ങിവന്നു?
6.101.19
इहैव मरणं श्रेयो न तु बन्धुविगर्हणम्।
किं मया दुष्कृतं कर्म कृतमन्यत्र जन्मनि ॥ ६.१०१.१९ ॥
ഇവിടെത്തന്നെ മരണമാണ് ശ്രേയസ്കരം; ബന്ധുക്കളുടെ നിന്ദയല്ല. മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ഞാൻ എന്ത് ദുഷ്കർമ്മമാണ് ചെയ്തത്?
6.101.20
येन मे धार्मिको भ्राता निहतश्चाग्रतः स्थितः।
हा भ्रातर्मनुजश्रेष्ठ शूराणां प्रवर प्रभो ॥ ६.१०१.२० ॥
എന്റെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന എന്റെ ധാർമ്മികനായ സഹോദരനെ ആരാണ് കൊന്നത്! അയ്യോ സഹോദരാ, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനേ, ശൂരന്മാരിൽ പ്രധാനിയേ, പ്രഭോ!
6.101.21
एकाकी किं नु मां त्यक्त्वा परलोकाय गच्छसि।
विलपन्तं च मां भ्रातः किमर्थं नावभाषसे ॥ ६.१०१.२१ ॥
എന്നെ ഒറ്റയ്ക്കാക്കി നീ പരലോകത്തേക്ക് പോകുകയാണോ? സഹോദരാ, വിലപിക്കുന്ന എന്നോട് നീ എന്തുകൊണ്ട് മിണ്ടുന്നില്ല?
6.101.22
उत्तिष्ठ पश्य किं शेषे दीनं मां पश्य चक्षुषा।
शोकार्तस्य प्रमत्तस्य पर्वतेषु वनेषु च ॥ ६.१०१.२२ ॥
എഴുന്നേൽക്കൂ, നോക്കൂ, എന്തിനാണ് കിടക്കുന്നത്? ശോകത്താൽ പീഡിതനായി, പർവതങ്ങളിലും വനങ്ങളിലും ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ അലയുന്ന ദീനനായ എന്നെ നിന്റെ കണ്ണുകൊണ്ട് നോക്കൂ!
6.101.23
विषण्णस्य महाबाहो समाश्वासयिता मम।
राममेवं ब्रुवाणं तु शोकव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ ६.१०१.२३ ॥
വിഷാദിതനേ, മഹാബാഹുവേ, എന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നവനേ! ഇപ്രകാരം സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന രാമൻ, ശോകത്താൽ വ്യാകുലമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടു കൂടിയവനായിരുന്നു.
6.101.24
आश्वासयन्नुवाचेदं सुषेणः परमं वचः।
त्यजेमां नरशार्दूल बुद्धिं वैक्लव्यकारिणीम् ॥ ६.१०१.२४ ॥
സുഷേണൻ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഈ പരമവാക്യം പറഞ്ഞു: നരശാർദൂലാ, തളർച്ചയുണ്ടാക്കുന്ന ഈ ബുദ്ധി ഉപേക്ഷിക്കൂ.
6.101.25
शोकसंजननीं चिन्तां तुल्यां बाणैश्चमूमुखे।
नैव पञ्चत्वमापन्नो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः ॥ ६.१०१.२५ ॥
സൈന്യത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ അമ്പുകളാൽ ഉണ്ടായ, ദുഃഖം ജനിപ്പിക്കുന്ന ഉത്കണ്ഠയ്ക്ക് തുല്യമായി, ഐശ്വര്യം വർധിപ്പിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണൻ മരണം പ്രാപിച്ചിട്ടില്ല.
6.101.26
नह्यस्य विकृतं वक्त्रं न च श्यामत्वमागतम्।
सुप्रभं च प्रसन्नं च मुखमस्य निरीक्ष्यताम् ॥ ६.१०१.२६ ॥
ഇവന്റെ മുഖം വികൃതമായിട്ടില്ല, കറുത്തിട്ടുമില്ല; ഇവന്റെ മുഖം പ്രകാശമുള്ളതും പ്രസന്നവുമാണ്, അത് നോക്കുക.
6.101.27
पद्मपत्रतलौ हस्तौ सुप्रसन्ने च लोचने।
नेदृशं दृश्यते रूपं गतासूनां विशां पते ॥ ६.१०१.२७ ॥
കൈകൾ താമരയിലയുടെ അടിഭാഗം പോലെയാണ്, കണ്ണുകൾ അതീവ പ്രസന്നമാണ്; മനുഷ്യരുടെ പ്രഭുവേ, മരിച്ചവരുടെ രൂപം ഇങ്ങനെയല്ല.
6.101.28
विषादं मा कृथा वीर सप्राणोऽयमरिंदम।
आख्याति तु प्रसुप्तस्य स्रस्तगात्रस्य भूतले ॥ ६.१०१.२८ ॥
വീരാ, ദുഃഖിക്കരുത്; ശത്രുദമനാ, ഇവൻ ജീവനോടെയാണ്. നിലത്ത് അവയവങ്ങൾ അയഞ്ഞ് ഉറങ്ങുന്നവനെപ്പോലെയാണ് ഇവൻ കാണപ്പെടുന്നത്.
6.101.29
सोच्छ्वासं हृदयं वीर कम्पमानं मुहुर्मुहुः।
एवमुक्त्वा महाप्राज्ञः सुषेणो राघवं वचः ॥ ६.१०१.२९ ॥
വീരാ, അവന്റെ ഹൃദയം ശ്വാസത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിറയ്ക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാപ്രാജ്ഞനായ സുഷേണൻ രാഘവനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
6.101.30
समीपस्थमुवाचेदं हनूमन्तं महाकपिम्।
सौम्य शीघ्रमितो गत्वा पर्वतं हि महोदयम् ॥ ६.१०१.३० ॥
അടുത്തു നിന്ന മഹാകപിയായ ഹനുമാനോട് അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: സൗമ്യനേ, ഇവിടെനിന്ന് വേഗം പോയി, മഹത്തായ ഉദയശക്തിയുള്ള ആ പർവതത്തിലേക്ക്...
6.101.31
पूर्वं तु कथितो योऽसौ वीर जाम्बवता तव।
दक्षिणे शिखरे जातां महौषधिमिहानय ॥ ६.१०१.३१ ॥
വീരാ! മുൻപ് ജാംബവാൻ നിന്നോട് വിവരിച്ച, തെക്കൻ കൊടുമുടിയിൽ വളർന്നിരിക്കുന്ന ആ മഹൗഷധി ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.
6.101.32
विशल्यकरणीं नाम्ना सावर्ण्यकरणीं तथा।
संजीवकरणीं वीर संधानीं च महौषधीम् ॥ ६.१०१.३२ ॥
വീരാ! വിശല്യകരണി, സാവർണ്യകരണി, സഞ്ജീവകരണി, സന്ധാനി എന്ന പേരുകളുള്ള ആ മഹൗഷധി.
6.101.33
संजीवनार्थं वीरस्य लक्ष्मणस्य त्वमानय।
इत्येवमुक्तो हनुमान् गत्वा चौषधिपर्वतम्।
चिन्तामभ्यगमच्छ्रीमानजानंस्ता महौषधीः ॥ ६.१०१.३३ ॥
ലക്ഷ്മണനെ ജീവിപ്പിക്കാൻ അതു കൊണ്ടുവരിക എന്ന് ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ഹനുമാൻ ഔഷധപർവതത്തിലെത്തി, ആ മഹൗഷധികളെ തിരിച്ചറിയാതെ ചിന്താകുലനായി.
6.101.34
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना मारुतेरमितौजसः।
इदमेव गमिष्यामि गृहीत्वा शिखरं गिरेः ॥ ६.१०१.३४ ॥
അമിതതേജസ്വിയായ മാരുതിക്ക് ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു: ഈ പർവതശിഖരം തന്നെ എടുത്തുകൊണ്ടു പോകും.
6.101.35
अस्मिंस्तु शिखरे जातामोषधीं तां सुखावहाम्।
प्रतर्केणावगच्छामि सुषेणो ह्येवमब्रवीत् ॥ ६.१०१.३५ ॥
ഈ കൊടുമുടിയിൽ വളർന്നിരിക്കുന്ന ആ സുഖപ്രദമായ ഔഷധിയെ ഞാൻ ഊഹത്താൽ അറിയുന്നു; സുഷേണനും ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞിരുന്നു.
6.101.36
अगृह्य यदि गच्छामि विशल्यकरणीमहम्।
कालात्ययेन दोषः स्याद् वैक्लव्यं च महद्भवेत् ॥ ६.१०१.३६ ॥
വിശല്യകരണിയെ എടുക്കാതെ ഞാൻ പോയാൽ, കാലതാമസം മൂലം കുറ്റമുണ്ടാകും, മഹാ വ്യാകുലതയും ഉണ്ടാകും.
6.101.37
आसाद्य पर्वतश्रेष्ठं त्रिः प्रकम्प्य गिरेः शिरः ॥ ६.१०१.३७ ॥
ശ്രേഷ്ഠമായ പർവതത്തിലെത്തി, പർവതശിഖരം മൂന്നു തവണ കുലുക്കി.
6.101.38
फुल्लनानातरुगणं समुत्पाट्य महाबलः।
गृहीत्वा हरिशार्दूलो हस्ताभ्यां समतोलयत् ॥ ६.१०१.३८ ॥
പൂത്തുനിൽക്കുന്ന വിവിധ മരങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തെ പറിച്ചെടുത്ത്, ആ മഹാബലനായ ഹരിശാർദൂലൻ ഇരു കൈകളാലും പിടിച്ച് തുല്യമായി തൂക്കി നോക്കി.
6.101.39
स नीलमिव जीमूतं तोयपूर्णं नभस्तलात्।
उत्पपात गृहीत्वा तु हनूमान् शिखरं गिरेः ॥ ६.१०१.३९ ॥
വെള്ളം നിറഞ്ഞ നീലമേഘം പോലെ അവൻ ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്നു; പർവതശിഖരം പിടിച്ച് ഹനുമാൻ മുകളിലേക്ക് പറന്നുയർന്നു.
6.101.40
समागम्य महावेगः संन्यस्य शिखरं गिरेः।
विश्रम्य किंचिद्धनुमान् सुषेणमिदमब्रवीत् ॥ ६.१०१.४० ॥
മഹാവേഗത്തിൽ എത്തി, പർവതശിഖരം ഇറക്കിവെച്ച്, അല്പം വിശ്രമിച്ച ശേഷം ഹനുമാൻ സുഷേണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
6.101.41
औषधीर्नावगच्छामि ता अहं हरिपुङ्गव।
तदिदं शिखरं कृत्स्नं गिरेस्तस्याहृतं मया ॥ ६.१०१.४१ ॥
ഹേ വാനരശ്രേഷ്ഠാ, ആ ഔഷധികൾ എനിക്ക് തിരിച്ചറിയാനാവുന്നില്ല; അതിനാൽ ആ പർവതത്തിന്റെ മുഴുവൻ ശിഖരവും ഞാൻ കൊണ്ടുവന്നു.
6.101.42
एवं कथयमानं तु प्रशस्य पवनात्मजम्।
सुषेणो वानरश्रेष्ठो जग्राहोत्पाट्य चौषधीः ॥ ६.१०१.४२ ॥
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച പവനപുത്രനായ ഹനുമാനെ പ്രശംസിച്ച്, വാനരശ്രേഷ്ഠനായ സുഷേണൻ ഔഷധികൾ പറിച്ചെടുത്തു.
6.101.43
विस्मितास्तु बभूवुस्ते सर्वे वानरपुङ्गवाः।
दृष्ट्वा तु हनुमत्कर्म सुरैरपि सुदुष्करम् ॥ ६.१०१.४३ ॥
ദേവന്മാർക്കുപോലും ദുഷ്കരമായ ഹനുമാന്റെ ആ കർമ്മം കണ്ട് ആ ശ്രേഷ്ഠവാനരന്മാരെല്ലാം വിസ്മയിച്ചു.
6.101.44
ततः संक्षोदयित्वा तामोषधीं वानरोत्तमः।
लक्ष्मणस्य ददौ नस्तः सुषेणः सुमहाद्युतिः ॥ ६.१०१.४४ ॥
പിന്നെ ആ ഔഷധം നന്നായി ഇടിച്ച്, അത്യന്തം തേജസ്വിയായ ശ്രേഷ്ഠവാനരൻ സുഷേണൻ ലക്ഷ്മണന്റെ മൂക്കിൽ വച്ചു.
6.101.45
सशल्यः स समाघ्राय लक्ष्मणः परवीरहा।
विशल्यो विरुजः शीघ्रमुदतिष्ठन्महीतलात् ॥ ६.१०१.४५ ॥
അമ്പ് തറഞ്ഞിരിക്കെത്തന്നെ ആ ഔഷധം മണത്ത ശത്രുവീരഘാതകനായ ലക്ഷ്മണൻ, അമ്പില്ലാത്തവനും വേദനയില്ലാത്തവനുമായി ഉടൻ നിലത്തുനിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
6.101.46
तमुत्थितं तु हरयो भूतलात् प्रेक्ष्य लक्ष्मणम्।
साधुसाध्विति सुप्रीता लक्ष्मणं प्रत्यपूजयन् ॥ ६.१०१.४६ ॥
നിലത്തുനിന്ന് എഴുന്നേറ്റ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ട് വാനരന്മാർ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടരായി 'സാധു, സാധു' എന്നു പറഞ്ഞ് ലക്ഷ്മണനെ ആദരിച്ചു.
6.101.47
एह्येहीत्यब्रवीद् रामो लक्ष्मणं परवीरहा।
सस्वजे गाढमालिङ्गय बाष्पपर्याकुलेक्षणः ॥ ६.१०१.४७ ॥
'വരൂ, വരൂ' എന്നു പറഞ്ഞ്, ശത്രുവീരഘാതകനായ രാമൻ ലക്ഷ്മണനെ ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്തു; കണ്ണുനീരിൽ മുങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ.
6.101.48
अब्रवीच्च परिष्वज्य सौमित्रिं राघवस्तदा।
दिष्ट्या त्वां वीर पश्यामि मरणात् पुनरागतम् ॥ ६.१०१.४८ ॥
അപ്പോൾ രാഘവൻ സൗമിത്രിയെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു: 'വീരാ, ഭാഗ്യവശാൽ മരണത്തിൽനിന്ന് തിരിച്ചുവന്ന നിന്നെ ഞാൻ കാണുന്നു.'
6.101.49
नहि मे जीवितेनार्थः सीतया च जयेन वा।
को हि मे जीवितेनार्थस्त्वयि पञ्चत्वमागते ॥ ६.१०१.४९ ॥
നീ മരിച്ചുപോയാൽ എനിക്ക് ജീവിതംകൊണ്ടോ സീതകൊണ്ടോ വിജയംകൊണ്ടോ ഒരു പ്രയോജനവുമില്ല.
6.101.50
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य राघवस्य महात्मनः।
खिन्नः शिथिलया वाचा लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.१०१.५० ॥
മഹാത്മാവായ രാഘവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖിതനായി ക്ഷീണിച്ച സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു.
6.101.51
तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय पुरा सत्यपराक्रम।
लघुः कश्चिदिवासत्त्वो नैवं त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ६.१०१.५१ ॥
സത്യപരാക്രമീ, നീ മുൻപ് ചെയ്ത പ്രതിജ്ഞ ഓർക്കുക. നിസ്സാരനും ദുർബലനുമായ ഒരാളെപ്പോലെ നീ ഇങ്ങനെ പറയുന്നത് യോഗ്യമല്ല.
6.101.52
नहि प्रतिज्ञां कुर्वन्ति वितथां सत्यवादिनः।
लक्षणं हि महत्त्वस्य प्रतिज्ञापरिपालनम् ॥ ६.१०१.५२ ॥
സത്യവാദികൾ വ്യാജമായ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യാറില്ല. പ്രതിജ്ഞ പാലിക്കുന്നതാണ് മഹത്വത്തിന്റെ ലക്ഷണം.
6.101.53
नैराश्यमुपगन्तुं च नालं ते मत्कृतेऽनघ।
वधेन रावणस्याद्य प्रतिज्ञामनुपालय ॥ ६.१०१.५३ ॥
പാപരഹിതനേ, എന്റെ പേരിൽ നീ നിരാശപ്പെടുന്നത് ഉചിതമല്ല. ഇന്ന് രാവണനെ വധിച്ച് നിന്റെ പ്രതിജ്ഞ പാലിക്കുക.
6.101.54
न जीवन् यास्यते शत्रुस्तव बाणपथं गतः।
नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य सिंहस्येव महागजः ॥ ६.१०१.५४ ॥
നിന്റെ അമ്പിന്റെ പാതയിലെത്തിയ ശത്രു ജീവനോടെ പോകില്ല; മൂർച്ചയുള്ള കൊമ്പുകളുള്ള ഗർജിക്കുന്ന സിംഹത്തിനു മുന്നിൽ വലിയ ആനയെപ്പോലെ.
6.101.55
अहं तु वधमच्छामि शीघ्रमस्य दुरात्मनः।
यावदस्तं न यात्येष कृतकर्मा दिवाकरः ॥ ६.१०१.५५ ॥
ഈ ദുരാത്മാവിന്റെ വധം ഞാൻ വേഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കർമം ചെയ്ത സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതിനു മുമ്പേ.
6.101.56
यदि वधमिच्छसि रावणस्य संख्ये
यदि च कृतां हि तवेच्छसि प्रतिज्ञाम्।
यदि तव राजसुताभिलाष आर्य
कुरु च वचो मम शीघ्रमद्य वीर ॥ ६.१०१.५६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ രാവണന്റെ വധം നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നീ ചെയ്ത പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, രാജപുത്രിയെ നേടാൻ നിനക്ക് ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, ആര്യാ വീരാ, ഇന്നുതന്നെ എന്റെ വാക്ക് വേഗം പ്രവർത്തിക്കൂ.