વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.103.1
स तु तेन तदा क्रोधात् काकुत्स्थेनार्दितो भृशम्।
रावणः समरश्लाघी महाक्रोधमुपागमत् ॥ ६.१०३.१ ॥
ત્યારે કાકુત્સ્થ (રામ) વડે અત્યંત પીડિત થયેલો, યુદ્ધમાં બડાઈ કરનાર રાવણ મહાક્રોધે ચડ્યો.
6.103.2
स दीप्तनयनोऽमर्षाच्चापमुद्यम्य वीर्यवान्।
अभ्यर्दयत् सुसंक्रुद्धो राघवं परमाहवे ॥ ६.१०३.२ ॥
ક્રોધથી ઝળહળતી આંખોવાળો તે પરાક્રમી ધનુષ્ય ઉપાડીને અત્યંત કોપે ભરાઈ તે મહાયુદ્ધમાં રાઘવને પીડવા લાગ્યો.
6.103.3
बाणधारासहस्रैस्तैः स तोयद इवाम्बरात्।
राघवं रावणो बाणैस्तटाकमिव पूरयन् ॥ ६.१०३.३ ॥
આકાશમાંથી મેઘની જેમ, તે હજારો બાણધારાઓથી રાવણ રાઘવને બાણોથી ભરી દેતો હતો, જેમ તળાવ પાણીથી ભરાય.
6.103.4
पूरितः शरजालेन धनुर्मुक्तेन संयुगे।
महागिरिरिवाकम्प्यः काकुत्स्थो न प्रकम्पते ॥ ६.१०३.४ ॥
યુદ્ધમાં ધનુષ્યથી છોડાયેલા બાણજાળથી ભરાયેલો છતાં, મહાપર્વતની જેમ અચળ કાકુત્સ્થ કંપતો નથી.
6.103.5
स शरैः शरजालानि वारयन् समरे स्थितः।
गभस्तीनिव सूर्यस्य प्रतिजग्राह वीर्यवान् ॥ ६.१०३.५ ॥
યુદ્ધમાં ઊભા રહીને બાણોથી બાણજાળોને રોકતા, સૂર્યનાં કિરણોની જેમ તે પરાક્રમીએ તેમને ઝીલી લીધાં.
6.103.6
ततः शरसहस्राणि क्षिप्रहस्तो निशाचरः।
निजघानोरसि क्रुद्धो राघवस्य महात्मनः ॥ ६.१०३.६ ॥
ત્યારે કોપે ભરાયેલા, ઝડપી હાથવાળા તે નિશાચરે મહાત્મા રાઘવની છાતીમાં હજારો બાણો માર્યાં.
6.103.7
स शोणितसमादिग्धः समरे लक्ष्मणाग्रजः।
दृष्टः फुल्ल इवारण्ये सुमहान् किंशुकद्रुमः ॥ ६.१०३.७ ॥
યુદ્ધમાં લોહીથી ખરડાયેલા લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ જંગલમાં ખીલેલા વિશાળ કિંશુક વૃક્ષ જેવા દેખાયા.
6.103.8
शराभिघातसंरब्धः सोऽभिजग्राह सायकान्।
काकुत्स्थः सुमहातेजा युगान्तादित्यवर्चसः ॥ ६.१०३.८ ॥
બાણોના પ્રહારથી ક્રોધિત થઈ તેમણે બાણો પકડી લીધા. તે કાકુત્સ્થ, મહાતેજસ્વી, યુગાંતના સૂર્ય સમાન તેજસ્વી હતા.
6.103.9
ततोऽन्योन्यं सुसंरब्धौ तावुभौ रामरावणौ।
शरान्धकारे समरे नोपलक्षयतां तदा ॥ ६.१०३.९ ॥
પછી અત્યંત ક્રોધિત બંને, રામ અને રાવણ, એકબીજા તરફ ધસી ગયા. તે સમયે યુદ્ધમાં બાણોના અંધકારને કારણે તેઓ એકબીજાને જોઈ શકતા નહોતા.
6.103.10
ततः क्रोधसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः।
उवाच रावणं वीरः प्रहस्य परुषं वचः ॥ ६.१०३.१० ॥
ત્યારે ક્રોધથી ભરાયેલા દશરથપુત્ર વીર રામે હસીને રાવણને કઠોર વચનો કહ્યાં.
6.103.11
मम भार्या जनस्थानादज्ञानाद् राक्षसाधम।
हृता ते विवशा यस्मात् तस्मात् त्वं नासि वीर्यवान् ॥ ६.१०३.११ ॥
હે રાક્ષસાધમ! જનસ્થાનથી મારી પત્નીને તેં અજ્ઞાનથી, તે લાચાર હતી ત્યારે હરી લીધી; તેથી તું વીર્યવાન નથી.
6.103.12
मया विरहितां दीनां वर्तमानां महावने।
वैदेहीं प्रसभं हृत्वा शूरोऽहमिति मन्यसे ॥ ६.१०३.१२ ॥
મારાથી વિખૂટી, દીન દશામાં મહાવનમાં રહેલી વૈદેહીને બળપૂર્વક હરીને તું પોતાને શૂર માને છે.
6.103.13
स्त्रीषु शूर विनाथासु परदाराभिमर्शनम्।
कृत्वा कापुरुषं कर्म शूरोऽहमिति मन्यसे ॥ ६.१०३.१३ ॥
હે શૂર, નિરાધાર સ્ત્રીઓ સાથે પરસ્ત્રીને સ્પર્શવાનું કાયરનું કર્મ કરીને તું માને છે કે હું શૂર છું.
6.103.14
भिन्नमर्याद निर्लज्ज चारित्रेष्वनवस्थित।
दर्पान्मृत्युमुपादाय शूरोऽहमिति मन्यसे ॥ ६.१०३.१४ ॥
હે મર્યાદા તોડનારા, નિર્લજ્જ, આચરણમાં અસ્થિર, અભિમાનથી મૃત્યુને વહોરીને તું માને છે કે હું શૂર છું.
6.103.15
शूरेण धनदभ्रात्रा बलैः समुदितेन च।
श्लाघनीयं महत्कर्म यशस्यं च कृतं त्वया ॥ ६.१०३.१५ ॥
ધનદ કુબેરના ભાઈ, શૂર અને બળસંપન્ન એવા તેં પ્રશંસનીય અને યશદાયી મહાન કર્મ કર્યું હતું.
6.103.16
उत्सेकेनाभिपन्नस्य गर्हितस्याहितस्य च।
कर्मणः प्राप्नुहीदानीं तस्याद्य सुमहत् फलम् ॥ ६.१०३.१६ ॥
અભિમાનથી ઘેરાયેલા, નિંદનીય અને અહિતકારી કર્મનું તે મોટું ફળ આજે તું પ્રાપ્ત કર.
6.103.17
शूरोऽहमिति चात्मानमवगच्छसि दुर्मते।
नैव लज्जास्ति ते सीतां चौरवद् व्यपकर्षतः ॥ ६.१०३.१७ ॥
હે દુર્મતિ, તું તારી જાતને શૂર ગણે છે; પણ ચોરની જેમ સીતાને ખેંચી જતાં તને જરા પણ શરમ નથી.
6.103.18
यदि मत्संनिधौ सीता धर्षिता स्यात् त्वया बलात्।
भ्रातरं तु खरं पश्येस्तदा मत्सायकैर्हतः ॥ ६.१०३.१८ ॥
જો મારી હાજરીમાં તેં બળજબરીથી સીતાનું અપમાન કર્યું હોત, તો તારા ભાઈ ખરને મારા બાણોથી હણાયેલો તેં જોયો હોત.
6.103.19
दिष्ट्यासि मम मन्दात्मंश्चक्षुर्विषयमागतः।
अद्य त्वां सायकैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् ॥ ६.१०३.१९ ॥
સદ્ભાગ્યે તું મારી દૃષ્ટિમાં આવ્યો છે, મંદબુદ્ધિ. આજે તીક્ષ્ણ બાણોથી હું તને યમલોક મોકલીશ.
6.103.20
अद्य ते मच्छरैश्छिन्नं शिरो ज्वलितकुण्डलम्।
क्रव्यादा व्यपकर्षन्तु विकीर्णं रणपांसुषु ॥ ६.१०३.२० ॥
આજે મારા બાણોથી કપાયેલું તારું માથું, ઝળહળતાં કુંડળો સાથે, યુદ્ધધૂળમાં વિખરાયેલું પડો; માંસાહારીઓ તેને ખેંચી જાઓ.
6.103.21
निपत्योरसि गृध्रास्ते क्षितौ क्षिप्तस्य रावण।
पिबन्तु रुधिरं तर्षाद् बाणशल्यान्तरोत्थितम् ॥ ६.१०३.२१ ॥
હે રાવણ, ભૂમિ પર ફેંકાયેલી તારી છાતી પર ઊતરીને, બાણના ઘાવમાંથી ઊછળતું લોહી તરસથી ગીધો પીએ.
6.103.22
अद्य मद्बाणभिन्नस्य गतासोः पतितस्य ते।
कर्षन् त्वन्त्राणि पतगा गरुत्मन्त इवोरगान् ॥ ६.१०३.२२ ॥
આજે મારા બાણોથી વીંધાયેલા, પ્રાણહીન પડેલા તારા આંતરડાં, ગરુડ જેવા પક્ષીઓ સર્પોને ખેંચે તેમ ખેંચો.
6.103.23
इत्येवं स वदन् वीरो रामः शत्रुनिबर्हणः।
राक्षसेन्द्रं समीपस्थं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ६.१०३.२३ ॥
આ રીતે બોલતા શત્રુસંહારક વીર રામે નજીક ઊભેલા રાક્ષસરાજને બાણોની વર્ષાથી ઢાંકી દીધો.
6.103.24
बभूव द्विगुणं वीर्यं बलं हर्षश्च संयुगे।
रामस्यास्त्रबलं चैव शत्रोर्निधनकांक्षिणः ॥ ६.१०३.२४ ॥
યુદ્ધમાં રામનું પરાક્રમ, બળ અને હર્ષ બમણાં થયાં; શત્રુનો નાશ ઇચ્છતા રામનું અસ્ત્રબળ પણ બમણું થયું.
6.103.25
प्रादुर्बभूवुरस्त्राणि सर्वाणि विदितात्मनः।
प्रहर्षाच्च महातेजाः शीघ्रहस्ततरोऽभवत् ॥ ६.१०३.२५ ॥
આત્મજ્ઞ રામ સમક્ષ બધાં અસ્ત્રો પ્રગટ થયાં; મહાતેજસ્વી રામ હર્ષથી વધુ ઝડપી હાથવાળા બન્યા.
6.103.26
शुभान्येतानि चिह्नानि विज्ञायात्मगतानि सः।
भूय एवार्दयद् रामो रावणं राक्षसान्तकृत् ॥ ६.१०३.२६ ॥
પોતાના અંતરમાં ઉદ્ભવેલાં આ શુભ ચિહ્નો જાણીને, રાક્ષસોનો અંત કરનાર રામે ફરી રાવણને પીડ્યો.
6.103.27
हरीणां चाश्मनिकरैः शरवर्षैश्च राघवात्।
हन्यमानो दशग्रीवो विघूर्णहृदयोऽभवत् ॥ ६.१०३.२७ ॥
વાનરોના પથ્થરવર્ષા અને રાઘવના બાણવર્ષાથી પ્રહાર પામેલા દશગ્રીવનું હૃદય વિહ્વળ થયું.
6.103.28
यदा च शस्त्रं नारेभे न चकर्ष शरासनम्।
नास्य प्रत्यकरोद् वीर्यं विक्लवेनान्तरात्मना ॥ ६.१०३.२८ ॥
તેણે શસ્ત્ર ઉપાડ્યું નહીં, ધનુષ્ય ખેંચ્યું નહીં; વિક્લવ અંતરાત્માને કારણે તેણે પોતાનું પરાક્રમ બતાવ્યું નહીં.
6.103.29
क्षिप्ताश्चाशु शरास्तेन शस्त्राणि विविधानि च।
मरणार्थाय वर्तन्ते मृत्युकालोऽभ्यवर्तत ॥ ६.१०३.२९ ॥
તેના દ્વારા ઝડપથી છોડાયેલાં બાણો અને વિવિધ શસ્ત્રો મૃત્યુ માટે ધસી રહ્યાં છે; તેનો મૃત્યુકાળ આવી પહોંચ્યો હતો.
6.103.30
सूतस्तु रथनेतास्य तदवस्थं निरीक्ष्य तम्।
शनैर्युद्धादसम्भ्रान्तो रथं तस्यापवाहयत् ॥ ६.१०३.३० ॥
તેની એ દશા જોઈને સારથિએ વિચલિત થયા વિના ધીમે ધીમે યુદ્ધમાંથી તેનો રથ પાછો વાળ્યો.
6.103.31
रथं च तस्याथ जवेन सारथि-
र्निवार्य भीमं जलदस्वनं तदा।
जगाम भीत्या समरान्महीपतिं
निरस्तवीर्यं पतितं समीक्ष्य ॥ ६.१०३.३१ ॥
ત્યારે સારથિએ વેગથી તેનો રથ વાળ્યો; મેઘ જેવો ગર્જતો તે ભયંકર યોદ્ધો રોકાયો, અને પરાક્રમ ગુમાવીને પડેલા રાજાને જોઈને ભયથી તે રણભૂમિમાંથી ભાગી ગયો.