ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.103.1
स तु तेन तदा क्रोधात् काकुत्स्थेनार्दितो भृशम्।
रावणः समरश्लाघी महाक्रोधमुपागमत् ॥ ६.१०३.१ ॥
ਤਦ ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਮਹਾਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
6.103.2
स दीप्तनयनोऽमर्षाच्चापमुद्यम्य वीर्यवान्।
अभ्यर्दयत् सुसंक्रुद्धो राघवं परमाहवे ॥ ६.१०३.२ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦਹਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
6.103.3
बाणधारासहस्रैस्तैः स तोयद इवाम्बरात्।
राघवं रावणो बाणैस्तटाकमिव पूरयन् ॥ ६.१०३.३ ॥
ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਤਲਾਬ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.103.4
पूरितः शरजालेन धनुर्मुक्तेन संयुगे।
महागिरिरिवाकम्प्यः काकुत्स्थो न प्रकम्पते ॥ ६.१०३.४ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਵੀ, ਮਹਾਂਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨਹੀਂ ਕੰਬਦਾ।
6.103.5
स शरैः शरजालानि वारयन् समरे स्थितः।
गभस्तीनिव सूर्यस्य प्रतिजग्राह वीर्यवान् ॥ ६.१०३.५ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਰੋਕਦਾ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲ ਲਿਆ।
6.103.6
ततः शरसहस्राणि क्षिप्रहस्तो निशाचरः।
निजघानोरसि क्रुद्धो राघवस्य महात्मनः ॥ ६.१०३.६ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਫੁਰਤੀਲੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰ ਮਾਰੇ।
6.103.7
स शोणितसमादिग्धः समरे लक्ष्मणाग्रजः।
दृष्टः फुल्ल इवारण्ये सुमहान् किंशुकद्रुमः ॥ ६.१०३.७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਢਾਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।
6.103.8
शराभिघातसंरब्धः सोऽभिजग्राह सायकान्।
काकुत्स्थः सुमहातेजा युगान्तादित्यवर्चसः ॥ ६.१०३.८ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੀਰ ਫੜ ਲਏ। ਉਹ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਯੁਗਾਂਤ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
6.103.9
ततोऽन्योन्यं सुसंरब्धौ तावुभौ रामरावणौ।
शरान्धकारे समरे नोपलक्षयतां तदा ॥ ६.१०३.९ ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਝਪਟੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕੇ।
6.103.10
ततः क्रोधसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः।
उवाच रावणं वीरः प्रहस्य परुषं वचः ॥ ६.१०३.१० ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।
6.103.11
मम भार्या जनस्थानादज्ञानाद् राक्षसाधम।
हृता ते विवशा यस्मात् तस्मात् त्वं नासि वीर्यवान् ॥ ६.१०३.११ ॥
ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੀਚ! ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਅਗਿਆਨ ਕਾਰਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੇਵੱਸ ਸੀ, ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਬਲਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈਂ।
6.103.12
मया विरहितां दीनां वर्तमानां महावने।
वैदेहीं प्रसभं हृत्वा शूरोऽहमिति मन्यसे ॥ ६.१०३.१२ ॥
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ, ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੂਰਮਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ।
6.103.13
स्त्रीषु शूर विनाथासु परदाराभिमर्शनम्।
कृत्वा कापुरुषं कर्म शूरोऽहमिति मन्यसे ॥ ६.१०३.१३ ॥
ਹੇ ਸੂਰਮਿਆ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਰਗਾ ਕਾਇਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸੂਰਮਾ ਹਾਂ।
6.103.14
भिन्नमर्याद निर्लज्ज चारित्रेष्वनवस्थित।
दर्पान्मृत्युमुपादाय शूरोऽहमिति मन्यसे ॥ ६.१०३.१४ ॥
ਹੇ ਮਰਿਆਦਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆ, ਬੇਸ਼ਰਮਾ, ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰ, ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸੂਰਮਾ ਹਾਂ।
6.103.15
शूरेण धनदभ्रात्रा बलैः समुदितेन च।
श्लाघनीयं महत्कर्म यशस्यं च कृतं त्वया ॥ ६.१०३.१५ ॥
ਧਨਦ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਭਰਾ, ਸੂਰਮੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
6.103.16
उत्सेकेनाभिपन्नस्य गर्हितस्याहितस्य च।
कर्मणः प्राप्नुहीदानीं तस्याद्य सुमहत् फलम् ॥ ६.१०३.१६ ॥
ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਤੇ ਅਹਿਤਕਾਰੀ ਕਰਮ ਦਾ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਲ ਅੱਜ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
6.103.17
शूरोऽहमिति चात्मानमवगच्छसि दुर्मते।
नैव लज्जास्ति ते सीतां चौरवद् व्यपकर्षतः ॥ ६.१०३.१७ ॥
ਹੇ ਦੁਰਮਤੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੂਰਮਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ; ਪਰ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ।
6.103.18
यदि मत्संनिधौ सीता धर्षिता स्यात् त्वया बलात्।
भ्रातरं तु खरं पश्येस्तदा मत्सायकैर्हतः ॥ ६.१०३.१८ ॥
ਜੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖਦਾ।
6.103.19
दिष्ट्यासि मम मन्दात्मंश्चक्षुर्विषयमागतः।
अद्य त्वां सायकैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् ॥ ६.१०३.१९ ॥
ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਮੰਦਬੁੱਧੀ। ਅੱਜ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜਾਂਗਾ।
6.103.20
अद्य ते मच्छरैश्छिन्नं शिरो ज्वलितकुण्डलम्।
क्रव्यादा व्यपकर्षन्तु विकीर्णं रणपांसुषु ॥ ६.१०३.२० ॥
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਤੇਰਾ ਸਿਰ, ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਰਣ-ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰਿਆ ਪਿਆ ਰਹੇ; ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ।
6.103.21
निपत्योरसि गृध्रास्ते क्षितौ क्षिप्तस्य रावण।
पिबन्तु रुधिरं तर्षाद् बाणशल्यान्तरोत्थितम् ॥ ६.१०३.२१ ॥
ਹੇ ਰਾਵਣ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ ਗਈ ਤੇਰੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ, ਬਾਣ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਦਾ ਖ਼ੂਨ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਗਿਰਝਾਂ ਪੀਣ।
6.103.22
अद्य मद्बाणभिन्नस्य गतासोः पतितस्य ते।
कर्षन् त्वन्त्राणि पतगा गरुत्मन्त इवोरगान् ॥ ६.१०३.२२ ॥
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਆਂਦਰਾਂ, ਗਰੁੜ ਵਰਗੇ ਪੰਛੀ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚਣ।
6.103.23
इत्येवं स वदन् वीरो रामः शत्रुनिबर्हणः।
राक्षसेन्द्रं समीपस्थं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ६.१०३.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਿਆਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ ਵੀਰ ਰਾਮ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਰਾਜ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
6.103.24
बभूव द्विगुणं वीर्यं बलं हर्षश्च संयुगे।
रामस्यास्त्रबलं चैव शत्रोर्निधनकांक्षिणः ॥ ६.१०३.२४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦਾ ਪਰਾਕਰਮ, ਬਲ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ; ਵੈਰੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦਾ ਅਸਤ੍ਰ-ਬਲ ਵੀ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।
6.103.25
प्रादुर्बभूवुरस्त्राणि सर्वाणि विदितात्मनः।
प्रहर्षाच्च महातेजाः शीघ्रहस्ततरोऽभवत् ॥ ६.१०३.२५ ॥
ਆਤਮਗਿਆਨੀ ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ; ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।
6.103.26
शुभान्येतानि चिह्नानि विज्ञायात्मगतानि सः।
भूय एवार्दयद् रामो रावणं राक्षसान्तकृत् ॥ ६.१०३.२६ ॥
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉੱਠੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ।
6.103.27
हरीणां चाश्मनिकरैः शरवर्षैश्च राघवात्।
हन्यमानो दशग्रीवो विघूर्णहृदयोऽभवत् ॥ ६.१०३.२७ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਮਨ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ।
6.103.28
यदा च शस्त्रं नारेभे न चकर्ष शरासनम्।
नास्य प्रत्यकरोद् वीर्यं विक्लवेनान्तरात्मना ॥ ६.१०३.२८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਸਤਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਿਆ; ਵਿਆਕੁਲ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਰਾਕਰਮ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ।
6.103.29
क्षिप्ताश्चाशु शरास्तेन शस्त्राणि विविधानि च।
मरणार्थाय वर्तन्ते मृत्युकालोऽभ्यवर्तत ॥ ६.१०३.२९ ॥
ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਛੇਤੀ ਚਲਾਏ ਗਏ ਬਾਣ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਸਤਰ ਮੌਤ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਸ ਦਾ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।
6.103.30
सूतस्तु रथनेतास्य तदवस्थं निरीक्ष्य तम्।
शनैर्युद्धादसम्भ्रान्तो रथं तस्यापवाहयत् ॥ ६.१०३.३० ॥
ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਘਬਰਾਏ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਰੱਥ ਮੋੜ ਲਿਆ।
6.103.31
रथं च तस्याथ जवेन सारथि-
र्निवार्य भीमं जलदस्वनं तदा।
जगाम भीत्या समरान्महीपतिं
निरस्तवीर्यं पतितं समीक्ष्य ॥ ६.१०३.३१ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਰਥ ਮੋੜ ਲਿਆ; ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਬਲ ਗੁਆ ਕੇ ਡਿੱਗੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ।