વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.104.1
स तु मोहात् सुसंक्रुद्धः कृतान्तबलचोदितः।
क्रोधसंरक्तनयनो रावणः सूतमब्रवीत् ॥ ६.१०४.१ ॥
પરંતુ મોહથી અત્યંત ક્રોધિત થઈને, કૃતાંતના બળથી પ્રેરિત, ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળો રાવણ સારથિને બોલ્યો.
6.104.2
हीनवीर्यमिवाशक्तं पौरुषेण विवर्जितम्।
भीरुं लघुमिवासत्त्वं विहीनमिव तेजसा ॥ ६.१०४.२ ॥
વીર્યહીન જેવો, અશક્ત જેવો, પૌરુષરહિત જેવો, ભીરુ જેવો, હલકો જેવો, સાહસહીન જેવો, તેજવિહીન જેવો.
6.104.3
विमुक्तमिव मायाभिरस्त्रैरिव बहिष्कृतम्।
मामवज्ञाय दुर्बुद्धे स्वया बुद्ध्या विचेष्टसे ॥ ६.१०४.३ ॥
માયાથી છોડાયેલા જેવો, અસ્ત્રોથી બહિષ્કૃત જેવો. મારી અવગણના કરીને, હે દુર્બુદ્ધિ, તું તારી પોતાની બુદ્ધિથી વર્તે છે.
6.104.4
किमर्थं मामवज्ञाय मच्छन्दमनवेक्ष्य च।
त्वया शत्रुसमक्षं मे रथोऽयमपवाहितः ॥ ६.१०४.४ ॥
શા માટે મારી અવગણના કરીને, મારી ઇચ્છા જોયા વિના, શત્રુની સામે મારો આ રથ તેં પાછો વાળ્યો?
6.104.5
त्वयाद्य हि ममानार्य चिरकालमुपार्जितम्।
यशो वीर्यं च तेजश्च प्रत्ययश्च विनाशितः ॥ ६.१०४.५ ॥
આજે તેં જ, હે અનાર્ય, મારી લાંબા સમયથી મેળવેલી કીર્તિ, વીર્ય, તેજ અને વિશ્વાસ નષ્ટ કર્યા છે.
6.104.6
शत्रोः प्रख्यातवीर्यस्य रञ्जनीयस्य विक्रमैः।
पश्यतो युद्धलुब्धोऽहं कृतः कापुरुषस्त्वया ॥ ६.१०४.६ ॥
પ્રસિદ્ધ વીર્યવાળા, પોતાના પરાક્રમોથી મન હરી લેનારા શત્રુને હું જોતો હતો ત્યારે, યુદ્ધના લોભી એવા મને તેં કાયર બનાવી દીધો.
6.104.7
यत् त्वं कथमिदं मोहान्न चेद् वहसि दुर्मते।
सत्योऽयं प्रतितर्को मे परेण त्वमुपस्कृतः ॥ ६.१०४.७ ॥
હે દુર્મતિ, મોહને કારણે જો તું આ ન વહન કરતો હોત તો આ કેવી રીતે થાત? મારો આ તર્ક સાચો છે—તને બીજા કોઈએ ઉશ્કેર્યો છે.
6.104.8
नहि तद् विद्यते कर्म सुहृदो हितकांक्षिणः।
रिपूणां सदृशं त्वेतद् यत् त्वयैतदनुष्ठितम् ॥ ६.१०४.८ ॥
હિત ઇચ્છતા મિત્રનું એ કાર્ય નથી. તેં કરેલું આ કાર્ય શત્રુઓ જેવું છે.
6.104.9
निवर्तय रथं शीघ्रं यावन्नापैति मे रिपुः।
यदि वाध्युषितोऽसि त्वं स्मर्यते यदि मे गुणः ॥ ६.१०४.९ ॥
મારો શત્રુ દૂર જતો રહે તે પહેલાં તરત રથ પાછો વાળ. જો તેં મારી સાથે વાસ કર્યો હોય અને મારા ગુણ સ્મરણમાં હોય તો એમ કર.
6.104.10
एवं परुषमुक्तस्तु हितबुद्धिरबुद्धिना।
अब्रवीद् रावणं सूतो हितं सानुनयं वचः ॥ ६.१०४.१० ॥
અબુદ્ધિ રાવણે આ રીતે કઠોર વચનો કહ્યા છતાં, હિતબુદ્ધિવાળા સારથિએ રાવણને નમ્રતાભર્યા અને હિતકારી વચનો કહ્યાં.
6.104.11
न भीतोऽस्मि न मूढोऽस्मि नोपजप्तोऽस्मि शत्रुभिः।
न प्रमत्तो न निःस्नेहो विस्मृता न च सत्क्रिया ॥ ६.१०४.११ ॥
હું ડરેલો નથી, મૂર્ખ નથી, શત્રુઓ દ્વારા ભરમાવાયેલો નથી; હું બેદરકાર નથી, સ્નેહરહિત નથી, અને યોગ્ય સત્કાર ભૂલ્યો નથી.
6.104.12
मया तु हितकामेन यशश्च परिरक्षता।
स्नेहप्रस्कन्नमनसा हितमित्यप्रियं कृतम् ॥ ६.१०४.१२ ॥
પણ હું તારું હિત ઇચ્છતો અને તારા યશનું રક્ષણ કરવા ઇચ્છતો, સ્નેહથી ભરેલા મનથી આ હિતકારી માનીને કહ્યું—ભલે તે અપ્રિય લાગે.
6.104.13
नास्मिन्नर्थे महाराज त्वं मां प्रियहिते रतम्।
कश्चिल्लघुरिवानार्यो दोषतो गन्तुमर्हसि ॥ ६.१०४.१३ ॥
હે મહારાજ, આ બાબતમાં આપના પ્રિય અને હિતમાં રત એવા મને કોઈ ઓછા મનનો અનાર્ય હોય તેમ દોષી માનવો આપને યોગ્ય નથી.
6.104.14
श्रूयतां प्रति दास्यामि यन्निमित्तं मया रथः।
नदीवेग इवाम्भोभिः संयुगे विनिवर्तितः ॥ ६.१०४.१४ ॥
સાંભળો, યુદ્ધમાં કયા કારણે મેં રથ પાછો વાળ્યો તે હું કહું છું; નદીનો વેગ પાણીથી પાછો વળે તેમ.
6.104.15
श्रमं तवावगच्छामि महता रणकर्मणा।
नहि ते वीर्यसौमुख्यं प्रकर्षं नोपधारये ॥ ६.१०४.१५ ॥
મહાન યુદ્ધકર્મથી આપને શ્રમ થયો છે એમ હું જાણું છું; પરંતુ આપના પરાક્રમની શ્રેષ્ઠતા ઘટી નથી એમ હું જોઉં છું.
6.104.16
रथोद्वहनखिन्नाश्च भग्ना मे रथवाजिनः।
दीना घर्मपरिश्रान्ता गावो वर्षहता इव ॥ ६.१०४.१६ ॥
રથ ખેંચવાથી થાકેલા મારા રથાશ્વો ભાંગી પડ્યા છે; તડકાથી થાકેલા, વરસાદે મારેલી ગાયો જેવા તેઓ દીન થયા છે.
6.104.17
निमित्तानि च भूयिष्ठं यानि प्रादुर्भवन्ति नः।
तेषु तेष्वभिपन्नेषु लक्षयाम्यप्रदक्षिणम् ॥ ६.१०४.१७ ॥
આપણને જે ઘણાં શુકન દેખાય છે, તે દરેક બનતાં હું અપ્રદક્ષિણ (અશુભ) જોઉં છું.
6.104.18
देशकालौ च विज्ञेयौ लक्षणानीङ्गितानि च।
दैन्यं हर्षश्च खेदश्च रथिनश्च बलाबलम् ॥ ६.१०४.१८ ॥
દેશ અને કાળ, લક્ષણો અને સંકેતો, દીનતા, હર્ષ, ખેદ, તેમજ રથીનું બળ અને નિર્બળતા પણ જાણવાં યોગ્ય છે.
6.104.19
स्थलनिम्नानि भूमेश्च समानि विषमाणि च।
युद्धकालश्च विज्ञेयः परस्यान्तरदर्शनम् ॥ ६.१०४.१९ ॥
ભૂમિના ઊંચા-નીચા અને સમતલ-વિષમ સ્થાનો, યુદ્ધનો યોગ્ય સમય, અને શત્રુની નબળાઈ (અંતર) જોવી—આ જાણવું જોઈએ.
6.104.20
उपयानापयाने च स्थानं प्रत्यपसर्पणम्।
सर्वमेतद् रथस्थेन ज्ञेयं रथकुटुम्बिना ॥ ६.१०४.२० ॥
આગળ વધવું અને પાછા હટવું, સ્થાન લેવું અને ફરી પાછળ ખસવું—આ બધું રથ પર ઊભેલા અને રથના સારથિએ જાણવું જોઈએ.
6.104.21
तव विश्रामहेतोस्तु तथैषां रथवाजिनाम्।
रौद्रं वर्जयता खेदं क्षमं कृतमिदं मया ॥ ६.१०४.२१ ॥
આપના વિશ્રામ માટે અને આ રથના ઘોડાઓનો ભારે થાક ટાળવા—આ મેં યોગ્ય રીતે કર્યું છે.
6.104.22
स्वेच्छया न मया वीर रथोऽयमपवाहितः।
भर्तुः स्नेहपरीतेन मयेदं यत् कृतं प्रभो ॥ ६.१०४.२२ ॥
હે વીર! મેં મારી ઇચ્છાથી આ રથ પાછો વાળ્યો નથી. હે પ્રભુ! સ્વામી પ્રત્યેના સ્નેહથી ભરાઈને મેં જે કર્યું તે આ છે.
6.104.23
आज्ञापय यथातत्त्वं वक्ष्यस्यरिनिषूदन।
तत् करिष्याम्यहं वीर गतानृण्येन चेतसा ॥ ६.१०४.२३ ॥
હે શત્રુનાશક! તમે યથાર્થપણે જે કહો તે આજ્ઞા આપો. હે વીર! ઋણમુક્ત મનથી હું તે જ કરીશ.
6.104.24
संतुष्टस्तेन वाक्येन रावणस्तस्य सारथेः।
प्रशस्यैनं बहुविधं युद्धलुब्धोऽब्रवीदिदम् ॥ ६.१०४.२४ ॥
તે સારથિના તે વચનથી રાવણ સંતુષ્ટ થયો. તેની અનેક રીતે પ્રશંસા કરીને યુદ્ધલોભી રાવણ આ બોલ્યો.
6.104.25
रथं शीघ्रमिमं सूत राघवाभिमुखं नय।
नाहत्वा समरे शत्रून् निवर्तिष्यति रावणः ॥ ६.१०४.२५ ॥
સારથિ, આ રથ ઝડપથી રાઘવ તરફ હાંક. યુદ્ધમાં શત્રુઓનો વધ કર્યા વિના રાવણ પાછો નહીં ફરે.
6.104.26
एवमुक्त्वा रथस्थस्य रावणो राक्षसेश्वरः।
ददौ तस्य शुभं ह्येकं हस्ताभरणमुत्तमम्।
श्रुत्वा रावणवाक्यानि सारथिः संन्यवर्तत ॥ ६.१०४.२६ ॥
આમ કહીને રાક્ષસેશ્વર રાવણે રથમાં ઊભેલા સારથિને એક શુભ અને ઉત્તમ હાથનું આભૂષણ આપ્યું. રાવણના વચનો સાંભળી સારથિ પાછો ફર્યો.
6.104.27
ततो द्रुतं रावणवाक्यचोदितः
प्रचोदयामास हयान् स सारथिः।
स राक्षसेन्द्रस्य ततो महारथः
क्षणेन रामस्य रणाग्रतोऽभवत् ॥ ६.१०४.२७ ॥
ત્યારે રાવણના વચનોથી પ્રેરાઈને સારથિએ ઝડપથી ઘોડા હાંક્યા. તે મહારથી ક્ષણમાં રામના યુદ્ધાગ્રની સામે પહોંચ્યો.