వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.104.1
स तु मोहात् सुसंक्रुद्धः कृतान्तबलचोदितः।
क्रोधसंरक्तनयनो रावणः सूतमब्रवीत् ॥ ६.१०४.१ ॥
అయితే మోహంతో అత్యంత కోపోద్రిక్తుడై, కాలబలంచే ప్రేరితుడై, కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో రావణుడు సారథితో ఇలా అన్నాడు.
6.104.2
हीनवीर्यमिवाशक्तं पौरुषेण विवर्जितम्।
भीरुं लघुमिवासत्त्वं विहीनमिव तेजसा ॥ ६.१०४.२ ॥
వీర్యం లేనివాడిలా, శక్తిలేనివాడిలా, పౌరుషం లేనివాడిలా, భీరువులా, నీచుడిలా, ధైర్యం లేనివాడిలా, తేజస్సు లేనివాడిలా.
6.104.3
विमुक्तमिव मायाभिरस्त्रैरिव बहिष्कृतम्।
मामवज्ञाय दुर्बुद्धे स्वया बुद्ध्या विचेष्टसे ॥ ६.१०४.३ ॥
మాయలచే విడిచిపెట్టబడినవాడిలా, అస్త్రాలచే బహిష్కరించబడినవాడిలా. నన్ను అవమానించి, దుర్బుద్ధీ, నీ స్వంత బుద్ధితో నడుచుకుంటున్నావు.
6.104.4
किमर्थं मामवज्ञाय मच्छन्दमनवेक्ष्य च।
त्वया शत्रुसमक्षं मे रथोऽयमपवाहितः ॥ ६.१०४.४ ॥
ఎందుకు నన్ను అవమానించి, నా ఇష్టాన్ని లెక్కచేయక, శత్రువు ముందు నా ఈ రథాన్ని వెనక్కి తోలావు?
6.104.5
त्वयाद्य हि ममानार्य चिरकालमुपार्जितम्।
यशो वीर्यं च तेजश्च प्रत्ययश्च विनाशितः ॥ ६.१०४.५ ॥
ఈరోజు నువ్వే, ఓ అనార్యా, నేను చాలాకాలంగా సంపాదించిన కీర్తిని, వీర్యాన్ని, తేజస్సును, నమ్మకాన్ని నాశనం చేసావు.
6.104.6
शत्रोः प्रख्यातवीर्यस्य रञ्जनीयस्य विक्रमैः।
पश्यतो युद्धलुब्धोऽहं कृतः कापुरुषस्त्वया ॥ ६.१०४.६ ॥
ప్రసిద్ధ వీర్యం గల, తన పరాక్రమాలతో మనసును ఆకర్షించే శత్రువును నేను చూస్తుండగా, యుద్ధాసక్తుడనైన నన్ను నీవు పిరికివానిగా చేశావు.
6.104.7
यत् त्वं कथमिदं मोहान्न चेद् वहसि दुर्मते।
सत्योऽयं प्रतितर्को मे परेण त्वमुपस्कृतः ॥ ६.१०४.७ ॥
ఓ దుర్మతీ, మోహంతో నీవు దీనిని మోయకపోతే ఇది ఎలా జరుగుతుంది? నా ఈ ఊహ సత్యమే—నువ్వు వేరొకరిచే ప్రేరేపించబడ్డావు.
6.104.8
नहि तद् विद्यते कर्म सुहृदो हितकांक्षिणः।
रिपूणां सदृशं त्वेतद् यत् त्वयैतदनुष्ठितम् ॥ ६.१०४.८ ॥
హితం కోరే స్నేహితుని పని అది కాదు. నువ్వు చేసిన ఈ పని శత్రువులకు తగినది.
6.104.9
निवर्तय रथं शीघ्रं यावन्नापैति मे रिपुः।
यदि वाध्युषितोऽसि त्वं स्मर्यते यदि मे गुणः ॥ ६.१०४.९ ॥
నా శత్రువు దూరంగా వెళ్లకముందే వేగంగా రథాన్ని వెనక్కి తిప్పు. నువ్వు నాతో కలిసి ఉన్నావు, నా గుణాలు నీకు గుర్తుంటే అలా చెయ్యి.
6.104.10
एवं परुषमुक्तस्तु हितबुद्धिरबुद्धिना।
अब्रवीद् रावणं सूतो हितं सानुनयं वचः ॥ ६.१०४.१० ॥
అవివేకి అయిన రావణుడు ఇలా కఠినంగా పలికినా, హితబుద్ధి గల సారథి రావణునితో వినయపూర్వకమైన, హితకరమైన మాటలు పలికాడు.
6.104.11
न भीतोऽस्मि न मूढोऽस्मि नोपजप्तोऽस्मि शत्रुभिः।
न प्रमत्तो न निःस्नेहो विस्मृता न च सत्क्रिया ॥ ६.१०४.११ ॥
నేను భయపడలేదు, మూఢుడను కాను, శత్రువులచే మోసగించబడలేదు; నేను అప్రమత్తుడను కానివాడిని కాను, స్నేహరహితుడను కాను, తగిన గౌరవాన్ని మరచిపోలేదు.
6.104.12
मया तु हितकामेन यशश्च परिरक्षता।
स्नेहप्रस्कन्नमनसा हितमित्यप्रियं कृतम् ॥ ६.१०४.१२ ॥
అయితే నేను నీ హితం కోరి, నీ కీర్తిని కాపాడాలని, స్నేహంతో నిండిన మనస్సుతో ఇది హితమని భావించి చెప్పాను—అది అప్రియమైనప్పటికీ.
6.104.13
नास्मिन्नर्थे महाराज त्वं मां प्रियहिते रतम्।
कश्चिल्लघुरिवानार्यो दोषतो गन्तुमर्हसि ॥ ६.१०४.१३ ॥
మహారాజా, ఈ విషయంలో మీకు ప్రియమైన హితాన్ని కోరే నన్ను, ఒక అల్పుడైన అనార్యునిలా దోషిగా భావించడం తగదు.
6.104.14
श्रूयतां प्रति दास्यामि यन्निमित्तं मया रथः।
नदीवेग इवाम्भोभिः संयुगे विनिवर्तितः ॥ ६.१०४.१४ ॥
వినండి, యుద్ధంలో నేను రథాన్ని ఏ కారణంగా వెనక్కి తిప్పానో చెబుతాను; నది వేగం నీటితో వెనక్కి మళ్లినట్లు.
6.104.15
श्रमं तवावगच्छामि महता रणकर्मणा।
नहि ते वीर्यसौमुख्यं प्रकर्षं नोपधारये ॥ ६.१०४.१५ ॥
గొప్ప యుద్ధకార్యం వల్ల మీకు అలసట కలిగిందని నేను తెలుసుకుంటున్నాను; కానీ మీ పరాక్రమ శ్రేష్ఠత తక్కువగా లేదని నేను భావిస్తున్నాను.
6.104.16
रथोद्वहनखिन्नाश्च भग्ना मे रथवाजिनः।
दीना घर्मपरिश्रान्ता गावो वर्षहता इव ॥ ६.१०४.१६ ॥
రథాన్ని లాగి అలసిపోయిన నా రథాశ్వాలు విరిగిపోయాయి; ఎండవేడికి అలసిపోయి, వానతో దెబ్బతిన్న ఆవుల్లా దీనంగా ఉన్నాయి.
6.104.17
निमित्तानि च भूयिष्ठं यानि प्रादुर्भवन्ति नः।
तेषु तेष्वभिपन्नेषु लक्षयाम्यप्रदक्षिणम् ॥ ६.१०४.१७ ॥
మనకు కనిపిస్తున్న అనేక శకునాలలో ప్రతి ఒక్కటి జరుగుతున్నప్పుడు, అవి అప్రదక్షిణంగా (అశుభంగా) ఉన్నట్లు నేను గమనిస్తున్నాను.
6.104.18
देशकालौ च विज्ञेयौ लक्षणानीङ्गितानि च।
दैन्यं हर्षश्च खेदश्च रथिनश्च बलाबलम् ॥ ६.१०४.१८ ॥
దేశం, కాలం, లక్షణాలు, సంజ్ఞలు, దీనత్వం, హర్షం, ఖేదం, రథికుని బలాబలాలు కూడా తెలుసుకోవలసినవే.
6.104.19
स्थलनिम्नानि भूमेश्च समानि विषमाणि च।
युद्धकालश्च विज्ञेयः परस्यान्तरदर्शनम् ॥ ६.१०४.१९ ॥
భూమిలోని ఎత్తుపల్లాలు, సమమైన మరియు విషమమైన ప్రదేశాలు, యుద్ధకాలం, శత్రువులోని అంతరాన్ని (బలహీనతను) చూడగలగడం—ఇవి తెలుసుకోవాలి.
6.104.20
उपयानापयाने च स्थानं प्रत्यपसर्पणम्।
सर्वमेतद् रथस्थेन ज्ञेयं रथकुटुम्बिना ॥ ६.१०४.२० ॥
ముందుకు వెళ్లడం, వెనక్కి తగ్గడం, స్థానం తీసుకోవడం, తిరిగి వెనుకకు జరగడం—ఇవన్నీ రథంపై ఉన్నవాడు, రథ-సారథి తెలుసుకోవాలి.
6.104.21
तव विश्रामहेतोस्तु तथैषां रथवाजिनाम्।
रौद्रं वर्जयता खेदं क्षमं कृतमिदं मया ॥ ६.१०४.२१ ॥
మీ విశ్రాంతి కోసం, ఈ రథాశ్వాల తీవ్ర అలసటను తప్పించడానికి—ఇది నేను సరిగ్గానే చేశాను.
6.104.22
स्वेच्छया न मया वीर रथोऽयमपवाहितः।
भर्तुः स्नेहपरीतेन मयेदं यत् कृतं प्रभो ॥ ६.१०४.२२ ॥
వీరా! నా ఇష్టంతో ఈ రథాన్ని నేను తిప్పలేదు. ప్రభూ! యజమానిపై ప్రేమతో నిండిపోయి నేను చేసినదే ఇది.
6.104.23
आज्ञापय यथातत्त्वं वक्ष्यस्यरिनिषूदन।
तत् करिष्याम्यहं वीर गतानृण्येन चेतसा ॥ ६.१०४.२३ ॥
శత్రునాశకా! మీరు యథార్థంగా ఏమి చెబుతారో ఆ ఆజ్ఞ ఇవ్వండి. వీరా! ఋణవిముక్త మనస్సుతో నేను అదే చేస్తాను.
6.104.24
संतुष्टस्तेन वाक्येन रावणस्तस्य सारथेः।
प्रशस्यैनं बहुविधं युद्धलुब्धोऽब्रवीदिदम् ॥ ६.१०४.२४ ॥
ఆ సారథి ఆ మాటలకు రావణుడు సంతుష్టుడయ్యాడు. అతన్ని అనేక విధాలుగా ప్రశంసించి, యుద్ధాశ కలిగిన రావణుడు ఇలా అన్నాడు.
6.104.25
रथं शीघ्रमिमं सूत राघवाभिमुखं नय।
नाहत्वा समरे शत्रून् निवर्तिष्यति रावणः ॥ ६.१०४.२५ ॥
సారథీ, ఈ రథాన్ని వేగంగా రాఘవుని వైపు నడుపు. యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించకుండా రావణుడు వెనుదిరగడు.
6.104.26
एवमुक्त्वा रथस्थस्य रावणो राक्षसेश्वरः।
ददौ तस्य शुभं ह्येकं हस्ताभरणमुत्तमम्।
श्रुत्वा रावणवाक्यानि सारथिः संन्यवर्तत ॥ ६.१०४.२६ ॥
ఇలా చెప్పి, రాక్షసేశ్వరుడైన రావణుడు రథంపై ఉన్న సారథికి ఒక శుభమైన, ఉత్తమమైన చేతి ఆభరణాన్ని ఇచ్చాడు. రావణుని మాటలు విని సారథి వెనుదిరిగాడు.
6.104.27
ततो द्रुतं रावणवाक्यचोदितः
प्रचोदयामास हयान् स सारथिः।
स राक्षसेन्द्रस्य ततो महारथः
क्षणेन रामस्य रणाग्रतोऽभवत् ॥ ६.१०४.२७ ॥
అప్పుడు రావణుని మాటలతో ప్రేరేపితుడైన సారథి వేగంగా గుర్రాలను నడిపాడు. ఆ మహారథుడు క్షణంలో రాముని యుద్ధముఖం ముందు నిలిచాడు.